Zelfs 'oer-gedoger' D66 zoekt de nooduitgang

Het systeem-Rutte kraakt weer in al zijn voegen. De premier hoopt met een nieuwe gelegenheidscoalitie van gedogers het belastingstelsel te hervormen, maar nu al lijkt iedereen op zoek naar de nooduitgang.

Alexander Pechtold (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks)(R) voor aanvang van het debat in de Tweede Kamer over de herziening van het belastingstelsel. Beeld anp

'Alexander!' Premier Mark Rutte roept nog even joviaal naar zijn oudste en vaardigste gedoger Alexander Pechtold. Die legt even verderop aan journalisten uit waarom hij mogelijk niet meer verder wil praten met het kabinet over een nieuw belastingstelsel. Pechtold gaat zich 'beraden met de fractie' en 'nadenken'. 'Want het kabinet geeft niet duidelijk aan wat het wil.'

Zo eindigt het debat over de belastingplannen in een cliffhanger. Zijn de onderhandelingen geklapt voordat ze zijn begonnen? Na een kleine vijf uur debatteren is de verwarring groot. Er zijn nu verschillende pakketten, met verschillende gedogers, zonder duidelijke meerderheden in de Eerste Kamer.

Schuttersputjes

Rutte heeft het voorspeld, herhaalt hij meerdere keren. Als je in het openbaar gaat praten, vlucht iedereen naar de schuttersputjes. 'Ik was niet vóór dit debat', zegt de minister-president aan het eind van dat debat in de Tweede Kamer. Wiebes, de staatssecretaris verantwoordelijk voor het belastingplan, heeft daarin geen woord gezegd.

Eén ding is zeker: een platte lastenverlichting van 5 miljard, zonder echte hervorming van het stelsel, is steeds realistischer. De coalitiepartijen VVD en PvdA kunnen er prima mee leven. Het CDA vindt het met enkele kleine verbeteringen voor ouderen ook wel best, zolang het kabinet de btw maar niet verhoogt. Nog een paar kleine partijen erbij en het 'lastenverlichtingpakketje' (dixit Pechtold) zeilt probleemloos door de Eerste Kamer.

Dood paard

D66 wil meer hervormingen om de werkgelegenheid te stimuleren, maar heeft het gevoel te trekken aan een dood paard. Er is in potentie een meerderheid die wil praten over een stelselwijziging die 10 tot 15 jaar mee gaat, maar bijna niemand lijkt te geloven dat het ook echt kan. Dat heeft onder andere te maken met het optreden van het nieuwste lid van de gedoogconstructie: GroenLinks. Naast D66, ChristenUnie en SGP is die partij onontbeerlijk voor een minieme meerderheid in de Eerste Kamer.

GroenLinks-leider Jesse Klaver stak vorige week de vinger op om mee te praten. Premier Rutte riep toen alle partijen op 'om de boel heel te laten' en niet vooraf via de media allerlei eisen te stellen. Sindsdien gaat er geen dag voorbij of Klaver komt met eisen - meer vergroening, meer geld voor niet-werkenden, geen btw-verhoging voor cultuur, maar wel op vlees, hogere energiebelasting voor grootverbruikers. 'Dat was niet altijd behulpzaam,' zei Rutte tijdens het debat, zonder Klaver te noemen.

Onhaalbaar

Bij de VVD zijn de bedenkingen groot over al die 'onhaalbare' eisen. Fractievoorzitter Halbe Zijlstra spreekt gloedvol over de lastenverlichting van 5 miljard voor werkend Nederland, maar klinkt dof als de andere pakketten aan bod komen. Daarin wordt - nauwelijks uitgewerkt - een verhoging van de btw en van de gemeentebelasting voorgesteld die dan wordt teruggegeven in de vorm van bijna 10 miljard lagere inkomstenbelasting.

Het blijft onhelder hoe zo'n majeure operatie tot stand moet komen als de standpunten van VVD en het even kleine, als ambitieuze GroenLinks mijlenver uiteen liggen. Pechtold wilde gisteren weten of het kabinet wel echt de ambitie heeft om er iets van te maken. Rutte hield zich als vanouds op de vlakte. 'Ik weet precies wat ik wil. Ik ga het alleen niet in openbaar zeggen.'

Twijfel

Voor Pechtold is dat niet voldoende om de twijfel weg te nemen. Hij wil niet alleen overleggen met zijn fractie, maar ook met de premier. Dat telefoonverkeer zal de komende dagen op gang komen. De hoop is dat D66 alsnog aanschuift ergens begin volgende week, maar de meeste partijen gaan er vanuit dat het na een paar sessies dan al weer voorbij kan zijn. Zeker bij D66 is de stemming achter de schermen bedrukter dan Pechtold laat merken. 'Dit wordt natuurlijk helemaal niks', aldus één bron.

De vraag lijkt vooral wie als eerste de nooduitgang op zoekt. Pechtold maakt daar nu de meeste aanspraak op, al heeft Klaver met zijn publieke eisen ook al een voorschot genomen. Premier Rutte is vooralsnog tevreden als de gesprekken op z'n minst op gang komen. 'Als het niet lukt, even goeie vrienden. Maar dan hebben we het tenminste geprobeerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden