Zelfs 'nieuwe leider' Rode Khmers zou op het punt staan over te lopen Cambodja hoopt gevaar Pol Pot nu voorgoed te keren

Meer dan dertig jaar in dienst van Pol Pot hebben van Ta Sou geen beminnelijk man gemaakt. Hij taxeert de bezoekers met een koele, minachtende blik....

The Guardian

SISOPHON

De commandant van Rode-Khmerdivisie 519 is de personificatie van het dilemma waarvoor de Cambodjaanse regering zich gesteld ziet. Ta Sou is een van de Rode-Khmercommandanten aan het hoofd van de belangrijke verzetsbases langs de grens met Thailand die zeggen dat ze Pol Pot de rug hebben toegekeerd en nu achter diens naaste medewerker Ieng Sary staan. Die boodschap biedt Cambodja voor het eerst de hoop dat het gevaar van Pol Pots schrikbewind voorgoed kan worden gekeerd.

Alleen heeft geen van hen zich nog overgegeven aan de regering, nu alweer drie weken nadat de clandestiene zender van de Rode Khmers de scheuring op 8 augustus aan het licht bracht door Ieng Sary te verketteren als een 'verrader' en een 'uitwerpsel'. Dat roept de vraag op of de breuk met Pol Pot wel zo radicaal is als wordt voorgegeven en welk spelletje de rebellen spelen. Sommige overheidsfunctionarissen in Phnom Penh zijn bezorgd dat de reeds ernstig verdeelde regering zich zou kunnen laten verleiden tot afspraken die een bron van nieuwe politieke problemen vormen.

Op dit moment lijken de voortekenen niet ongunstig. Eerst waren het twee commandanten die in opstand kwamen tegen Pol Pot en zijn getrouwen, nu zijn het er volgens Ta Sou al zes. Er gaan geruchten dat de verdeeldheid zich ook al heeft verbreid onder eenheden in de omgeving van Pol Pots voornaamste basis. Zelfs de oude Pol Pot-aanhanger Khieu Samphan, voor de buitenwereld de nieuwe leider van de Rode Khmers, zou op het punt staan over te lopen.

De omgang tussen het regeringsleger en de Rode-Khmerdissidenten is haast kameraadschappelijk. Phnom Penh heeft de rebellen voedsel en wapens gestuurd en heeft hen militaire steun toegezegd als ze zouden worden aangevallen. Van hun kant lieten de rebellen het regeringsleger donderdag rustig zijn gang gaan toen het een aanval ondernam op Rode-Khmerdivisie 902 van de Pol-Potgetrouwe commandant Nuon Chea.

De vrouwen van de soldaten aan wat tot voor kort het front was doen goede zaken met de Rode Khmers, aan wie ze allerlei gebruiksartikelen verkopen.

In antwoord op de vraag hoeveel Rode Khmers zich van Pol Pot hebben afgescheiden, mompelt Ta Sou: 'Geen idee'. Militaire analysten in Phnom Penh 'gokken' dat zich op de rebellenbasis tussen de 2500 en 4000 strijders bevinden plus zo'n dertigduizend burgers, waarschijnlijk meer dan de helft van het militaire potentieel van de Rode Khmers.

Dat voorspelt niet veel goeds voor Pol Pot. De Rode Khmers zijn steeds verder verzwakt sinds de leiding in 1993 besloot niet mee te doen aan de door de Verenigde Naties georganiseerde verkiezingen. Pailin en Phnom Malai, waar zich de winstgevende handel in hout en edelstenen afspeelt waarmee de Rode Khmers hun krijgskas spekken, zijn nu in handen van Pol Pots tegenstanders. Zonder die steunpunten zou Pol Pots guerrillalegertje alleen nog hier en daar een basis overhouden. 'Dan zou de groep geen politiek gevaar meer opleveren', meent een westerse diplomaat.'

Volgens Ta Sou willen de rebellen vrede sluiten met Phnom Penh, terwijl Pol Pot en andere veteranen, zoals Son Sen en Ta Mok, de gewapende strijd willen voortzetten.

'Als Pol Pot al een maatje had, was dat zijn studievriend en zwager Ieng Sary', meent Cambodjakenner David Chandler. Tijdens het schrikbewind dat de Rode Khmers in de jaren 1975-'79 uitoefenden, werden de intellectuelen bij honderden afgeslacht door de man die toen als vice-premier was belast met buitenlandse zaken.

Maar op Ieng Sary's bases rond Pailin en Phnom Malai woei niettemin een andere wind dan op die van de orthodoxe Rode Khmers. De bevolking mocht er bezittingen op na houden en handel drijven, ze genoot bewegingsvrijheid en godsdienstvrijheid. Het waren de pogingen van Son Sen en Ta Mok om daaraan een halt toe te roepen, om het bezit weer te collectiviseren en de boeddhistische rituelen te verbieden, die de aanzet gaven tot de rebellie.

Maar de rebellen confronteren de regering met harde voorwaarden. 'Dit is geen overgave', zei Ieng Sary in een interview dat de Australian Broadcasting Corporation maandag uitzond. De regering heeft beloofd dat het bezit zal worden gerespecteerd en dat de leiders van de kampen hun taak kunnen voortzetten als plaatselijke bestuurders. Maar Ieng Sary en zijn aanhangers hebben nog heel wat meer noten op hun zang.

Vorige week heeft Ieng Sary de oprichting van een Democratische Nationale Verenigde Beweging aangekondigd, waarmee hij kennelijk een nieuwe politieke carrière ambieert. Hij wil kandidaten stellen voor de verkiezingen die in 1998 moeten worden gehouden, hij verlangt voor zichzelf een rol in de regering, en zijn bases moeten tot aan de verkiezingen onder het gewapende gezag van zijn rebellen blijven. Als de onderhandelingen een succes worden, betekent dat het einde van de Rode Khmers, zegt Ieng Sary.

Eerder deze week vonden in de omgeving van Sisophon de eerste besprekingen plaats tussen co-premier Hun Sen en een delegatie van de rebellen, onder wie Ieng Sary's zoon Ieng Savuth. 'In dit gesprek hebben we 80 procent bereikt van wat we wilden', zei Ieng Savuth na afloop. Maar volgens Hun Sen bleken de rebellen hun bases niet als autonoom gebied te willen blijven beschouwen en hadden ze blijkbaar ook geen plannen om in 1998 met een eigen partij aan de verkiezingen mee te doen.

Wel eisten ze onvoorwaardelijk gratie voor Ieng Sary, die bij verstek ter dood veroordeeld is voor zijn aandeel in de 'killing fields'. Hun Sen toonde zich niet ongevoelig voor die eis. 'Ik vind dat hij niet hoeft te worden gestraft', aldus de co-premier, die bij de regering en de koning al stappen heeft ondernomen om voor Ieng Sary gratie te verkrijgen. Het overleg wordt vrijdag voortgezet bij Phnom Malai.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden