Column

Zelfs Jort Kelder zegt soms iets Cruyffiaans

IJs&Weder

Even repeteren. 'Allochtoon' mag dus niet meer - wij zijn allen Nederlanders - en Turkse Kamerleden vind je in Ankara, niet in Den Haag. 'Nederlanders van Turkse komaf' mag dan weer wel. Want: 'Je mag best trots zijn op je afkomst', zo leren we van Tunahan Kuzu, een van de oprichters van de nieuwe partij Denk. Niet zeggen: de nieuwe moslimpartij, want óók niet-moslims mogen erop stemmen. Verwijs ook nooit naar mensen met het woord 'moslims', ook niet als ze dat zijn, en spreek nooit over jezelf 'als moslim', wat burgemeester Aboutaleb onlangs deed, ook al ben je er een. Het is ingewikkeld allemaal, maar ooit krijgen we dit politiek correcte taalgebruik er heus wel ingeramd.

Ingeburgerd ben je volgens Kuzu, die afgelopen maandag bij Jinek zat, als je de Nederlandse taal beheerst. En ja, gaf hij na enig aandringen van Eva Jinek toe, als je onze Grondwet erkent.

Met de inburgering van Kuzu zit het wel snor. Hij spreekt een keurig, in een dure winkel gekocht Nederlands. Precies zoals Pamuk, de onvergetelijke Turkse 'gastarbeider' (dat mocht toen nog) van Kees van Kooten. Kuzu gebruikt plechtige, boekachtige uitdrukkingen als 'van oudsher' en 'de taal machtig zijn' en 'wederkerige acceptatie'. Zijn collega Öztürk is 'mijn kameraad, mijn makker'. Hij spreekt zo hypercorrect dat het weleens mis gaat. Kuzu heeft het over 'uitspraken bezigen', 'belemmerd worden de bijdrage niet te leveren' en 'daar kleven twee elementen aan'. Een pochet noemt hij 'een tissue'.

Zo erg zijn die fouten niet. Zeker niet als autochtone Nederlanders, of hoe je ze in godsnaam moet noemen, om de andere zin 'zich beseffen' gebruiken of 'ik irriteer me daaraan'. En natuurlijk het onuitroeibare 'de media vindt'. Onder hagelwitte (lelieblanke, oer-Hollandse, of hoe moet je ze noemen, van die melkboeren wortelkoppen die je op de camping ziet) scholieren ving ik op: 'Aan hem heb ik een grote haat', en 'Ik hekel me enorm aan dat'. Een zeer hoog opgeleide mailde mij onlangs: 'Dank! We gaan ermee bezig!' Dus ach.

Een geniepige valkuil is het gebruik van lidwoorden, aanwijzend en betrekkelijk voornaamwoorden. Deze woordjes onthullen genadeloos dat iemand, hoe lang ook in Nederland en hoe groot zijn woordenschat ook is, geen moedertaalspreker is: 'de mooie huis', 'een fijne weekend', 'de mooie meisje', het klinkt voor mij al bijna gewoon. 'De' is oppermachtig, heeft de taalgebruiker besloten. 'Het' zal met zijn staart tussen de benen vertrekken, op den duur. Kuzu zei bijvoorbeeld 'een land die', 'een keuzevak die', 'een plan die'.

Taal verandert. Het zijn de gebruikers die haar vormen, daar is niks tegen te doen. Dat we de taal bevriezen in schoolboeken en woordenboeken vertraagt die verandering wel iets, maar op den duur legt 'het' het loodje. Dat is goed. We spreken nu niet meer het Nederlands uit Vondels 'Rei van Amsterdamse Maagden', en het Shakespeareaanse 'Thy' sloop uit het Engels. Engelsen kunnen toch ook toe met één lidwoord? Veel prettiger voor nieuwe taalgebruikers.

Het vervelende is dat, voordat de taalverandering definitief is, die fouten zo afleiden. Ook Jinek bleek een lidwoordstruikelaar. In een gesprek over de kleding van politici had zowel zij als haar gast Arno Kantelberg het over 'de jack' van de viriele Griekse minister van Financiën Varoufakis, een weinig ministerieel bomberjack. Dé jack? Het wordt dan toch een beetje moeilijk om zo'n analyse serieus te nemen. Je blijft erop letten, dat is zo vervelend.

Woensdagavond had Jinek het over 'de laatste schakeltje'. Haar hele arsenaal, de bedachtzame poses, haar intelligente fronsjes, haar geïrriteerde huhuh's als een gast niet snel tot de kern komt, het drammerige doorvragen, krijgt ineens iets potsierlijks na 'de jack'.

Jinek is, zoals ze zelf zei, een Tsjechische Nederlander, misschien is dat de verklaring. Misschien ook niet, want haar gesprekspartners 'van Nederlandse komaf' deden vrolijk mee: Frits Huffnagel én Jinek gebruikten 'verontachtzamen'. Zelfs Jort Kelder, die toch genoeg antistoffen in zijn bloed moet hebben tegen kreupel Nederlands, zei iets Cruyffiaans als 'de misvatting wat veel linkse politici hebben'. Als de journalistieke bovenlaag al niet meer weet hoe het heurt, wat kunnen we dan nog eisen van jongeren op school, en van Nederlanders van welke 'komaf '(raar woord eigenlijk) dan ook?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.