Zelfs God wil dit niet

Vrouwenbesnijdenis is strafbaar, maar Somalische meisjes in Nederland ondergaan deze vorm van genitale verminking nog steeds. 'Besnijden is niet goed voor de liefde, niet voor het gevoel, niet voor de seks.'..

Zijn je meisjes besneden?, vroeg haar moeder toen Asha Houssain naar Nederland vertrok, op de vlucht voor de burgeroorlog in SomaliDe dochters van Asha waren 5 en 7 jaar oud. 'Ja natuurlijk', loog Asha ze wist dat ze nog maar net op tijd was om haar kinderen te behoeden voor de verminking die ze zelf op haar achtste moest ondergaan.

Haar moeder waste Asha en vlocht haar haren. 'Morgen word je besneden', zei ze en Asha was blij. Van niets, van een 'kleine meid', zou ze een echt meisje worden. Ze zou erbij horen. En ze realiseerde zich heel goed: een dochtertje moest voor haar tiende besneden zijn. Anders was ze een onrein meisje, een schande voor de familie.

Asha had geluk, tussen aanhalingstekens dan. Ze kreeg een verdoving en haar besnijdenis werd 'professioneel' uitgevoerd, door een vrouw uit het ziekenhuis.

Maar toen de injectie was uitgewerkt, en Asha met haar benen aan elkaar vastgebonden op bed lag, begon die pijn, die verschrikkelijke pijn.

Ze moest zeven dagen blijven liggen. Al die tijd mocht ze nauwelijks drinken, om niet te hoeven plassen. 'Ja, nu besef ik dat het onmenselijk is, maar in Somalicht niet', zegt ze, in die andere wereld, in haar flat in Alphen aan den Rijn.

In Somaliacht ze alleen: ik word zoals de andere meisjes. Dit is onze cultuur en pijn hoort erbij. Alle andere meisjes hebben die ook. Dit is normaal. Mijn moeder doet wat het beste is voor mij. 'Het hoort bij je leven', zegt ze. 'Een onbesneden vrouw in Somalis te vergelijken met een Nederlandse vrouw die zegt: ik douche nooit. Iedereen zal vragen: maar waarom dan niet? Dat is toch niet schoon?'

Bruiloft

Op de zevende dag mocht ze opstaan. Haar moeder controleerde of Asha goed was dichtgenaaid. De weken daarna moest Asha zich koest houden: als het kleine meisje wild zou doen, als ze zou springen, kon haar onderkant weer openscheuren en moest ze opnieuw onder het mes.

Tot haar bruiloft, op haar 22ste, bleef ze dicht, zoals Asha het noemt. De dag voor de huwelijksnacht werd ze deels opengeknipt. Over die nacht vertelt ze kort: 'Moeilijk'. En: 'Het deed gewoon pijn. Maar toen het was genezen deed het nog maar een beetje pijn, hoor.'

Vrouwenbesnijdenis, het is een bar onderwerp, maar tijdens het gesprek schiet Asha Houssain (47) vaak in een aanstekelijke lach. Wat een vragen!, lacht ze, maar okvraag maar, daar kan een Somalische wel tegen.

Of je nog kunt genieten van seks, als je bent besneden. Daarop antwoordt Asha, even heel serieus: 'Jullie denken dat een vrouw dan niks meer voelt. Maar dat hoeft niet zo te zijn, hoor. Het hangt ook ervan af hoe verliefd je bent op je man.'

Ze raakte zwanger en werd voor de bevalling helemaal opengeknipt. Na de bevalling werd ze weer grotendeels dichtgenaaid. Dat ging vier kinderen zo door. De laatste keer groeide ze door littekenvorming vanzelf weer dicht. Ja, herhaalt ze, open en dicht, dat was normaal, dat ging bij alle vrouwen zo.

Al die tijd veronderstelde Asha dat besnijdenis was voorgeschreven in de koran. Het voelde als groot verraad toen ze erachter kwam dat de koran niets zegt over meisjesbesnijdenis.

Ze herinnert zich de protesten van haar vader, die niet wilde dat ze werd besneden. 'Dan krijgt ze nooit een man', zei haar moeder. Niemand begreep het verweer van haar vader; dat was zoiets raars, een man die zich opwond over besnijdenis.

Maar toen Asha trouwde en dochtertjes kreeg zei haar eigen, hoogopgeleide, echtgenoot ook: 'Beloof me dat je ze nooit laat besnijden.' Haar man verongelukte, maar Asha hield woord.

Toch neemt ze het nog steeds op voor haar moeder. 'Ze bedoelde het goed. Moe ders hebben de verantwoordelijkheid voor de opvoeding van hun dochters. Zij moeten zorgen dat de meisjes goed terechtkomen.' Maar voor de zekerheid zei ze wel tegen haar dochters, toen ze in 2001 naar Somaliingen: 'Zeg tegen oma dat je besneden bent.'

Ze kent de verhalen over de meisjes die in het Westen zijn opgegroeid en op vakantie in Somalilsnog gedwongen werden onder het mes te gaan.

De dans ontsprongen

Op de langwerpige kast in de woonkamer, onder de lichtbak met daarop de print van een waterval, staan grote foto's van haar kinderen. Twee jongens en twee meisjes, tussen de 19 en 24 jaar. De jongens volgen een ingenieursen een managementsopleiding, de meisjes studeren voor verpleegkundige en doktersassistent. Terug naar Somaliillen ze niet: ze zijn vernederlandst. Haar dochters zijn op het nippertje de dans ontsprongen: 'Andere meisjes van hun leeftijd zijn allemaal besneden.'

Asha weet dat sommige vrouwen uit haar vriendinnenkring hun jonge dochtertjes laten besnijden in SomaliZe kent de verhalen over vrouwen die op afroep naar ItaliEngeland of Nederland komen om ook meisjes in het Westen onder handen te nemen. Bewijzen heeft ze niet: in de So ma lische gemeenschap in Nederland is doorgedrongen dat genitale verminking hier strafbaar is, dus vrouwen zijn huiverig de waarheid te vertellen.

Een meerderheid van de Tweede Ka mer wil dat er een verplichte jaarlijkse controle komt op meisjesbesnijdenissen. vvd-Ka mer lid Ayaan Hirsi Ali stelde eerder voor meisjes tot 18 jaar uit de 'risicolanden' te laten onderzoeken. Asha is daar tegen. 'Nee nee nee, dat geeft geen goed gevoel. Dat is geestelijk slecht voor die meisjes. Geef liever uitgebreide voorlichting, dat besnijdenis niet in de koran staat.'

Op de vlucht

Fadumo Abdi liet zich als meisje niet voor de gek houden, mooie praatjes over besnijdenis waren aan haar niet besteed. Fa dumo, eveneens afkomstig uit So malihad haar vriendinnetjes zien liggen, weken, soms wel maanden, kreperend van ellende. Ze konden niet naar de wc, ze konden zich niet wassen, ze konden niet eten. Fa du mo leefde vanaf haar vierde in angst voor de dag dat zij aan de beurt zou zijn.

De eerste keer sloeg ze op vlucht. De tweede keer, op haar achtste, werd ze overvallen door een groepje vrouwen. Dat had haar moeder in het geheim geregeld. 'Ze pakten mijn armen en mijn benen, ik werd uit elkaar getrokken en vastgehouden. Ik hoorde krrrrrr en voelde zo'n pijn. Ik begon te huilen en te schreeuwen, maar kreeg een doek in mijn mond gepropt de mannen mochten niets horen.'

De hele week kon ze niet plassen; de pijn was ondraaglijk. Haar onderlichaam zwol op door alle infecties. Na een week mocht ze staan, haar benen nog steeds bij elkaar gebonden. De weken daarna kon ze alleen maar schuifelen, doodsbang dat ze weer open zou gaan.

Vanaf haar eerste menstruatie begon de ellende pas echt. De opening was te klein, waardoor het bloed er niet uitkon, een veel voorkomend probleem bij besneden meisjes: 'Ik raakte elke keer verstopt. Het voelde alsof ik weehad, elke maand weer.' De eerste dagen van haar menstruaties kon de koortsige Fadumo niet zitten en liep ze de hele dag op en neer van de pijn, continu overgevend.

Een bezorgde buurman, een apotheker, zei tegen haar moeder: 'Laat Fadumo toch een heel klein stukje openknippen.' Nee, besloot de moeder, dat mag niet, dat hoort niet.

Fadumo, ze is intussen begin dertig: 'Ter wijl het niet in de koran staat! Het is onze cultuur en aan die cultuur moet je vasthouden, want anders kan je dochter niet trouwen en heeft ze geen toekomst. Maar dit moet worden gestopt!' Ze wil liever niet dat haar woonplaats wordt vermeld, omdat ze bang is dat anders Somalische mannen in Nederland over haar roddelen. Ze vertelt openhartig, zelfs over seks, en dat hoort niet. Maar: 'Ik doe dit voor alle vrouwen die een besnijdenis hebben ondergaan.'

Gescheiden

Over de verwarming van haar kleine flat hangen kinderkleertjes te drogen. Op het skai bankstel ligt een versleten grijze speelgoedkat. De enige luxe in de kale kamer is een grote Daewoo-televisie. Fadumo heeft geen werk en zorgt alleen voor haar kinderen. Van haar eerste man is ze gescheiden; haar tweede woont in Engeland.

Fadumo was 17 toen ze trouwde, en de huwelijksnacht was 'verschrikkelijk'. Vooraf moest ze haar benen spreiden voor vrouwen van haar eigen volk en van haar mans volk, om te laten zien dat ze nog steeds dicht was. Geluk bij een ongeluk: nadat ze een stukje was opengeknipt voor de eerste nacht, liet haar man Fadumo nog drie dagen met rust om de wond enigszins te laten genezen.

Haar lach ze heeft diezelfde aanstekelijke lach en opgewektheid als Asha verdwijnt als Fadu mo vertelt over haar eerste bevalling, alleen, in het vluchtelingenkamp. Daar was geen geschikte, schone 'apparatuur', zoals een schaar om haar open te knippen voor de bevalling. Ze liep een gemene infectie op, waardoor ze drie maanden niet kon lopen. 'Ik kan daar bijna niet over praten', zegt ze. 'Ik was zek. Die pijn zit nog steeds diep binnenin me, dat gevoel raak ik nooit meer kwijt'

Toen ze hoorde dat ze voor de tweede keer zwanger was geraakt, raakte ze in permanente staat van paniek. Fadumo was vier maanden in verwachting en gescheiden bij haar aankomst in Nederland. De dokter in het streekziekenhuis in Heemskerk was stomverbaasd toen hij haar onderzocht voor de bevalling. Zoiets had hij nog nooit gezien: 'Wat is er met jebeurd?'

De verkrampte Fadumo kon niet meer persen. De angst voor een nieuwe bevalling had haar gesloopt; ze was sterk vermagerd en doodop. 'De baby werd er met een grote machine uitgezogen', zegt ze Fadumo bedoelt een vacup. Maar de tweede bevalling, waarbij een arts haar openmaakte, was niet te vergelijken met de eerste: 'Ik was de pijn de dag daarop vergeten!'

Sinds deze bevalling is haar afkeer van seks steeds verder afgenomen, tegenwoordig doet het geen zeer meer. Fadumo: 'Besnijden is niet goed voor de liefde, niet voor het gevoel, niet voor de seks. Als je seks hebt, voel je pijn en verder niks. Je wacht tot het eindelijk klaar is. En je smeekt om eronder uit te komen: hoeft het vandaag niet? Kan het morgen?' Het was een van de redenen waarom haar eerste huwelijk misliep.

Bij haar tweede man heeft ze nu ook twee kinderen, onder wie een dochtertje van 4. 'Wie trouwt er dan later met je dochter?', vroeg een Somalische vrouw zich af toen Fadumo vertelde dat ze haar kind niet liet besnijden. 'De angst dat hun dochter later geen man krijgt leeft ook bij Somalische vrouwen in Nederland', zegt Fadumo.

Zij wil wel dat meisjes uit risicolanden jaarlijks worden gecontroleerd, om tegen te gaan dat ze op vakantie in Somalitiekem worden besneden. 'Die kinderen komen toch ook elk jaar bij een schoolarts, dus wat is het verschil? Zolang het maar vrouwelijke dokters zijn die de meisjes bekijken.' Dat de meisjes hierdoor gestigmatiseerd worden, een van de argumenten van de tegenstanders van het systeem, vindt Fadumo onzin. 'Nederlanders laten hun dochters niet besnijden. Logisch dat je die niet controleert.'

Een verhaal uit haar jeugd maakt nog steeds diepe indruk op Fadumo. Over een vrouw die op de avond voor de huwelijksvoltrekking bibberend bij haar schoonfamilie in de kamer zit. Niemand begrijpt waarom ze zo gespannen is. Totdat de vrouwen haar inspecteren en zien dat ze nooit is besneden. De kreten van de vrouwen zijn in het hele dorp te horen. Het huwelijk wordt meteen afgelast, de jonge vrouw is de paria van het dorp. 'Dat meisje was opgevoed door een stiefmoeder', zegt Fadumo. 'Die heeft niet goed voor haar gezorgd, wordt er dan gezegd.'

Haar eigen dochtertje stormt binnen, een hartveroverend meisje met kleine knotjes, dat achter mekaar vier chocoladekoekjes naar binnen werkt. Fadumo kijkt vertederd toe. Nee, zegt ze resoluut, neeneenee, ze zal het haar kind nooit aandoen.

En als meisjesbesnijdenis wel verplicht zou zijn volgens de koran?

'Als Allah het wil, dan wel', zegt Fadumo.

Ook na alles wat ze zelf heeft meegemaakt?

'God heeft ons geschapen en weet wat het beste voor ons is', zegt Fadumo. 'Als Hij zegt dat het moet, is het goed. Maar gelukkig heeft Hij dat niet gezegd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden