Emmanuel Macron lijdt onder de vloed van de Vijfde Republiek: de president is voor alles verantwoordelijk.

AnalyseVloek van de Franse president

Zelfs de coronacrisis kan Macron niet populair maken in Frankrijk

Emmanuel Macron lijdt onder de vloed van de Vijfde Republiek: de president is voor alles verantwoordelijk.Beeld AFP

Hij is misschien een beetje te veel ‘le French Obama’: populair in het buitenland maar in eigen land niet zo. Frankrijk heeft onder leiding van Macron de crisis goed doorstaan, maar de president blijft toch een beetje te veel de filosoof die graag over de toekomst praat, terwijl het heden maar langzaam tot hem doordringt.

Je zou kunnen zeggen dat de Franse president Emmanuel Macron in essentie is geslaagd voor zijn optreden als crisismanager. Zijn regering heeft het coronavirus met succes ingedamd. Buiten de brandhaarden in de Elzas en de regio Parijs heeft het zich slechts in beperkte mate verspreid. Bovendien is de grootste angst van de Fransen, dat de ic-afdelingen overbelast zouden raken en men patiënten zou moeten weigeren, niet uitgekomen.

In de meeste landen zou dat als een bestuurlijke prestatie van formaat worden gezien. Maar terwijl Mark Rutte in de Nederlandse pers officieus tot staatsman van de eeuw is uitgeroepen en de Duitsers massaal vertrouwen op de kundigheid van Angela Merkel, is de crisisbonus voor Macron alweer tenietgedaan. Nu de draconische lockdown na twee maanden wordt versoepeld, is hij weer bijna net zo impopulair als hij voor de pandemie was. Slechts zo’n 40 procent van de Fransen heeft vertrouwen in de president.

Typerend voor Macron is dat hij in zijn eerste coronatoespraak op 12 maart, voordat de crisis goed en wel was uitgebroken, al op de filosofische toer ging en vergezichten schetste voor le monde d’après, de wereld van morgen. We moesten ’lessen trekken’, ons ‘ontwikkelingsmodel bevragen’ en ons ‘bezinnen over de zwakheden van onze democratieën’, aldus de president.

Verkiezingen

De eerste ronde van de gemeenteraadsverkiezingen, drie dagen na die toespraak, liet hij gewoon doorgaan. Ga vooral stemmen, luidde de boodschap van de regering. Een dag later kondigde Macron de volledige lockdown van Frankrijk af. Een U-bocht van jewelste, die het beeld opriep dat het crisisbeleid hier toch meer ondanks dan dankzij de president tot stand was gekomen. Terwijl Macron de mond vol had over de wereld van morgen, werd hij overvallen door de realiteit van vandaag.

Toen hij zich medio april liet interviewen door de Financial Times toonde hij zich wederom de president-filosoof, de homo analyticus die het allerliefste met een hoop omhaal uitlegt hoe de wereld in elkaar zit. Het was geen toeval dat hij juist een Engelstalig medium, met cameraploeg, op het Élysée had uitgenodigd. De jongste Franse president ooit – toen hij drie jaar geleden werd verkozen moest hij nog veertig worden – probeert zich steevast nadrukkelijk te profileren op het internationale toneel.

Met verbazing zagen de Fransen hoe topman Tedros Adhanom Ghebreyesus van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Macron in een tweet bedankte voor zijn ‘mondiale leiderschap’ in de coronacrisis. Een van de problemen van de president is dat hij in het buitenland meer aanzien geniet dan in eigen land. In dat opzicht is hij daadwerkelijk ‘le French Obama’, zoals hij tijdens zijn campagne door zijn toenmalige woordvoerder werd genoemd.

Vloek van de Vijfde Republiek

Macron lijkt het slachtoffer van de vloek van de Vijfde Republiek, het door Charles de Gaulle ingevoerde staatsbestel waarin het parlement relatief tandeloos is en het zwaartepunt van de macht bij de president ligt. Falend beleid komt bijna automatisch op zijn conto. Zelfs Jacques Chirac, die na zijn presidentschap alom werd bewierookt, werd toen hij nog in het Élysée zat maar mondjesmaat gewaardeerd. Zonder een spoortje ironie hoor je sommige Fransen zeggen dat er sinds De Gaulle geen goede president meer is geweest.

Macron heeft het gebrek aan steun van de Franse bevolking deels over zichzelf afgeroepen door te solistisch te opereren en het uitbouwen van zijn eigen partij te veronachtzamen. La République en Marche (LREM) is in feite nog altijd meer een beweging dan een volwaardige politieke partij; een stevige en loyale lokaal verankerde achterban ontbreekt.

In de afhandeling van de corona-epidemie heeft Macron geen vertrouwen weten te winnen. Meermaals was de communicatie van de regering op zijn zachtst gezegd troebel. Mondkapjes waren buiten de zorg niet nodig, heette het wekenlang. Contra-productief zelfs. Tot Macron ineens bekendmaakte dat mondkapjes overal worden aanbevolen en in het openbaar vervoer zelfs worden verplicht.

Emmanuel Macron draagt een mondmasker tijdens een bezoek aan een basisschool.Beeld REUTERS

Mondkapjes

Driekwart van de Fransen – en de helft van de LREM-kiezers – heeft het gevoel door de regering te zijn voorgelogen. De regering beriep zich naar eigen zeggen steeds op de wetenschap, maar alles wijst erop dat het beleid werd gedicteerd door een economische realiteit: Frankrijk kampte met een nijpend tekort aan mondneusmaskers.

Voor Macron was het een eye-opener. ‘We dachten dat een mondkapje, vanuit commercieel oogpunt, geen waarde vertegenwoordigde’, zei de president in majesteitelijk meervoud tijdens het interview met de FT. ‘Het kost niet eens veertig cent.’ Maar, vervolgde Macron: ‘Het heeft wél waarde voor de bescherming van ons zorgpersoneel. Dat hebben we tijdens deze crisis geleerd.’

Kennelijk was er een mondiale gezondheidscrisis voor nodig om Macron te doen inzien dat een mondkapje voor zorgmedewerkers meer is dan een stukje textiel ter waarde van 40 cent. Zoals er een maandenlange golf van protesten van in gele hesjes gehulde Fransen aan te pas moest komen om hem te doordringen van de precaire positie van werkende armen in Frankrijks perifere regio’s.

Souvereiniteit

We leven, aldus de president, ‘in een wereld waarin hetgeen waarvan je dacht dat het waardeloos was ineens zeldzaam en uitzonderlijk is, en op ons eigen grondgebied moet worden geproduceerd.’ Soevereiniteit is het nieuwe toverwoord. Daarmee bedoelt Macron economische, productionele onafhankelijkheid – met name van China – als het gaat om essentiële goederen.

Het roept de vraag op of de president van zijn, zeker voor Franse begrippen, kosmopolitische en liberale geloof is gevallen. Het zou niet voor het eerst zijn dat Macron met de rug tegen de muur beleid gaat voeren dat diametraal tegen zijn aanvankelijke politieke agenda ingaat, en dat vervolgens uitlegt als subliem geval van voortschrijdend inzicht. Nadat hij wekenlang van geen wijken wilde weten gaf hij de gele hesjes uiteindelijk toch gelijk – en een belastingverlaging van 5 miljard euro.

‘Laten we de gebaande paden en ideologieën verlaten’, zei Macron de laatste keer dat hij vanuit het Élysée het Franse volk toesprak over de coronacrisis. ‘Laten we onszelf opnieuw uitvinden. Ik in de eerste plaats.’

Lees ook

Gevoelsmatig is Frankrijk veranderd in een politiestaat
Zodra correspondent Daan Kool de straat op gaat, wordt hij, vaak willekeurig, gecontroleerd. Hoe kan het dat uitgerekend het land van de verlichting de vrijheid zo radicaal heeft ingeperkt?

De ‘gevoelloze’ scheikundige die nog één keer Duitslands crisismanager moet zijn
In haar laatste regeringstermijn bewijst Angela Merkel nog eenmaal dat ze floreert in crisistijd. Bekritiseerde eigenschappen blijken nu grote krachten.

Het leiderschap van Rutte: beleid van elastiek en maximaal delegeren
In zijn aanpak van de coronacrisis laat premier Rutte veel open. Geen harde verboden, maar dringende adviezen en de oproep je verstand te gebruiken – typisch Nederlands gedogen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden