Zelfs Auschwitz hielp niet

Mieke Jansen zag haar zoon veranderen van een speelse jongen in een volwassen negatieveling. Ze ging de strijd aan met imam Fawaz Jneid....

Lange tijd dacht Mieke Jansen dat haar zoon aan een gameverslaving leed. Urenlang, soms tot diep in de nacht, verloor Joost zichzelf achter de computer. ‘Hij zat in het eindexamenjaar van het vwo, en dat ging hem gemakkelijk af. Hij verveelde zich kapot’, vertelt Mieke, een voormalig lerares.

Joost was steeds fanatieker bezig met het computerspel America’s Army, dat door het Amerikaanse leger is ontwikkeld om soldaten te rekruteren en te trainen (van de meer dan negen miljoen geregistreerde spelers komen er ruim tienduizend uit Nederland). In het gevechtsspel – waarin een stadsguerrilla wordt gesimuleerd – maakte Joost deel uit van een clan die werd aangevoerd door ene ‘Mr. Jihad’.

Mieke zag haar zoon lijden onder het gebrek aan slaap. Joost, een rustige en zachtmoedige jongen, gedroeg zich prikkelbaar en agressief. Ze spoorde hem aan uit te gaan, zijn muziek- en sportlessen weer op te pakken. Maar ze drong niet tot hem door.

Intussen slaagde Joost keurig voor zijn vwo-examen en ging hij – net als haar andere kinderen – studeren en op kamers. Waarschijnlijk komt het dan wel goed, dacht Mieke.

Zij kon toen niet bevroeden dat Mr. Jihad haar zoon inwijdde in een ideologie die hem moest voorbereiden op het hiernamaals. En ook niet dat haar zoon twee jaar later in een djellaba gekleed zou gaan en haar dreigend zou toespreken over de hel. Of dat zij machteloos brieven zou sturen aan de radicale imam Fawaz Jneid van de Haagse As Soennah-moskee: ‘Ik wil mijn zoon terug.’

Heel liberaal

Heel liberaal
Het eerste half jaar aan de universiteit had Mieke nauwelijks zicht op haar zoon. Hij deed vaag over zijn studieresultaten, maar vertelde wel dat hij steeds meer vrienden kreeg die moslim waren. Mieke zocht er niets achter. Een andere zoon had zich voor zijn huwelijk met een Marokkaanse Nederlandse bekeerd tot de islam. Zij waren heel liberaal, praktiseerden het geloof losjes.

Heel liberaal
Kort voor de kerstvakantie ontdekte Mieke dat Joost ‘geen fluit’ aan zijn studie deed en onveranderlijk America’s Army speelde. Het leek haar een goed idee dat hij bij haar zus, die getrouwd is met een Palestijn en in Israël woont, ging logeren. Daar zou hij, dacht ze, geen toegang hebben tot internet.

Heel liberaal
Joost zou inderdaad als herboren terugkeren, maar niet op de wijze die Mieke had voorgestaan. Een aangetrouwd familielid, een orthodoxe moslim, had hem meegenomen naar de Al Aqsa-moskee op de Tempelberg in Jeruzalem. Die avond belde Joost haar opgewonden op. In die moskee had hij zich officieel tot de islam bekeerd. Mieke was razend: haar zus – die Joost inmiddels ook te radicaal vindt – had dat geregeld buiten haar om. Na Israël bleek zijn kijk op de wereld drastisch veranderd. ‘Niets deugde meer in het Westen.’

Heel liberaal
Mieke had al die tijd gedacht dat ze tegen de spelletjesverslaving van haar zoon vocht, maar vreesde nu dat er meer aan de hand was. Op haar eigen computer, waarvan Joost dikwijls gebruik maakte, openbaarde zich het geheime leven van haar zoon. ‘Mr. Jihad’ bleek een fanatieke salafistische moslim, die hem had weten te rekruteren voor zijn ideologie. Via America’s Army had hij hem gevraagd verder te discussiëren in privé chatrooms. Mr. Jihad had Joost bloederige filmpjes gestuurd van onthoofdingen en moslimslachtoffers. Inmiddels was Joost zo ver dat hij zelf via het oorlogsspel een jongen van zestien jaar probeerde te werven.

Heel liberaal
‘De puzzelstukjes vielen in elkaar’, zegt Mieke. ‘Mijn zoon is gehersenspoeld. Hij is in korte tijd veranderd van een lief, speels jong in een volwassen negatieveling, die alleen maar bezig is met het hiernamaals en de wederopstanding.’

Heel liberaal
Joost ging zich steeds meer gedragen als een salafistische moslim: baard laten groeien, vijf keer per dag bidden, Arabisch studeren en ongelovigen aanspreken op hun gedrag. Zo had hij commentaar op de – volgens hem te korte – rok van zijn schoonzus. Met de familie wilde hij niet meer dineren als er wijn werd geschonken. De kip van zijn moeder weigerde hij, want die was niet halal geslacht. ‘Hij zegt voortdurend tegen mij dat ik in de hel beland als ik niet oppas.’

Heel liberaal
Mieke weigerde zich te schikken. ‘Iedereen moet weten waarvoor hij kiest, maar hij kan niet iemand anders in zijn bewegingsvrijheid beperken. In mijn huis moet hij mij respecteren.’

Heel liberaal
Ze heeft van alles geprobeerd om haar zoon tot rede te brengen. Zo nam ze hem mee naar het concentratiekamp Auschwitz, omdat Joost inmiddels ook de Holocaust was gaan ontkennen. ‘We stonden op de executieplaats, dat was heel indrukwekkend. Maar hij zei: dit is overduidelijk geënsceneerd.’

Heel liberaal
Mieke hoopte dat de islamitische Albanese buschauffeur, die hen naar Auschwitz reed, hem gunstig kon beïnvloeden. Joost meed de groep, maar trok erg naar de enige moslim in het gezelschap toe. Toen de chauffeur hem voorhield dat een moslim andersdenkenden niet mag uitsluiten en op z’n tijd best een wijntje mag drinken, was het over met dat contact. ‘Dat is geen echte moslim’, zei hij.

Heel liberaal
Andere familieleden probeerden eveneens tot Joost door te dringen. ‘Een keer dacht zijn zus dat ze hem aan het twijfelen had gebracht. Maar vervolgens bracht hij een boekje over de islam voor haar mee. Dan weet je dat het zinloos is.’

Heel liberaal
Zelfs zijn persoonlijke geschiedenis zette hij naar zijn hand. Mieke had zich, toen Joost nog een kind was, een poosje ontfermd over een moslimjongetje in een asielzoekerscentrum. ‘Nu zegt hij dat dit jongetje zijn beste vriendje was en dat hij altijd optrok met moslimvriendjes. Joost had vooral Nederlandse vriendjes.’

Omstreden imam

Omstreden imam
Sinds krap een jaar heeft Joost het opeens over sjeich Fawaz van de As Soennah-moskee. Mieke, die aanvankelijk niets wist over de omstreden Syrisch Nederlandse imam, zocht op internet naar informatie en stuitte op de preek waarin hij Ayaan Hirsi Ali en Theo van Gogh vervloekte, kort voordat de filmmaker werd vermoord. ‘Ik sprak Joost daarop aan, maar hij verdedigt Fawaz door dik en dun.’

Omstreden imam
Iedere vrijdagmiddag bezoekt hij de As Soennah-moskee, weet Mieke. Sindsdien neemt hij nog meer afstand van zijn familie. ‘Logisch, want wij zijn immers kafir (ongelovigen) en leven haram (slecht).’ Ook verzorgt hij zichzelf niet denderend. Hij poetst zijn tanden met een siwaak, een stokje waarmee de metgezellen van de profeet hun gebit reinigden. ‘Er was een periode dat hij op water en brood of dadels en melk leefde. Ik was bezorgd dat hij dat deed om zich voor te bereiden op een lange periode in de woestijn. Dat hij echt rare dingen zou gaan doen.’

Omstreden imam
Na een bezoek aan een debatavond tussen moslims en christenen eerder dit jaar weet Mieke beter met wie ze van doen heeft. In het kielzog van Fawaz en andere salafisten van de As Soennah-moskee was Joost daar ook naar toegekomen. Net als Mieke, zelf een atheïst. ‘De aanhangers van Fawaz gedroegen zich superieur, heel arrogant.’ Na het debat stevende ze dwars door de mannenafdeling – op verzoek van sommige moslims zaten mannen en vrouwen gescheiden – op Fawaz af, haar beduusde zoon voor zich uit duwend. ‘Waarom studeert mijn zoon niet meer?’, vroeg Mieke aan de imam. ‘Met die koude lichtblauwe ogen keek hij me aan. Ik zag dat hij me niet serieus nam. Hij antwoordde dat het de keuze van mijn zoon was, maar dat studie en geloof heel goed samengaan.’

Basisbeurs

Basisbeurs
Inmiddels heeft Joost zijn studie, na twee jaar, stopgezet. Tot ongenoegen van zijn moeder kan hij nog even op zijn basisbeurs teren. Mieke zit met de handen in het haar. Ze hoopt dat ze hem aan het twijfelen kan brengen, zodat hij kritische vragen over zijn geloof durft te stellen. Maar gesprekken hierover verzanden steevast in welles-nietes spelletjes. ‘Ik probeer hem duidelijk te maken dat ik tegen extremisme ben en absoluut niet tegen de islam. Maar hij beschuldigt mij van discriminatie.’

Basisbeurs
Ze voelt zich weliswaar gesteund door een groep gematigde moslims, die Joost meermaals hebben gewaarschuwd voor de ‘politiek van Fawaz’, maar die hebben niet hetzelfde overwicht als de sjeich. Bij de instellingen komt ze niet veel verder. Die zijn niet bekend met bekeerlingen die radicaliseren. Het is een pubergril die overgaat, krijgt ze daar te horen. Bovendien is haar zoon volwassen.

Basisbeurs
In april zag ze hoe Ahmed Marcouch, stadsdeelvoorzitter in het Amsterdamse Slotervaart, het opnam tegen Fawaz bij Pauw & Witteman naar aanleiding van een polemiek in de Volkskrant. Marcouch verwoordde precies haar vrees: jongeren verkwanselen hun toekomst omdat zij hun leven volgens Fawaz volledig in dienst moeten stellen van de islam.

Basisbeurs
Mieke besloot ook de confrontatie aan te gaan met Fawaz. Ze schrijft hem brieven. ‘Wanneer stopt u met de verspreiding van wat ik zie als uw chantagegeloof met de door u daaraan gekoppelde streng-middeleeuwse voorschriften die nageleefd zouden moeten worden op straffe van allerlei onheil, waarmee u vele jongeren misleidt en waardoor u hun elke mogelijkheid om te integreren in de Nederlandse maatschappij, en daarmee hun kans op een positieve toekomst in het democratische westen ontneemt? En in het verlengde daarvan: wanneer stopt u met het ontwrichten van vele gezinnen?’ Getekend: ‘Een moeder’.

Basisbeurs
Vrijdag kreeg ze antwoord: Fawaz voelt zich niet geroepen inhoudelijk te reageren, omdat haar brief ‘de grenzen van fatsoen en welvoeglijkheid’ te buiten gaat.

Basisbeurs
Om privacy-redenen zijn de namen van moeder en zoon gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden