Zelfmoord van Syrische terreurverdachte in Duitse cel is 'justitieel schandaal'

Het personeel van de gevangenis in Leipzig zag geen direct zelfmoordgevaar bij terreurverdachte Jaber al-Bakr, die zich woensdagavond in zijn cel verhing. De dood van de 22-jarige Syriër roept veel vragen op en zaait twijfel over de capaciteiten van politie in justitie in de deelstaat Saksen.

Jaber al-Bakr, de Syrische terreurverdachte die zichzelf heeft opgehangen in zijn cel. Beeld reuters

Het lichaam van Jaber al-Bakr werd gevonden door een agente in opleiding die een extra ronde langs de cellen maakte. Reanimatiepogingen waren tevergeefs.

Al-Bakr hing zich op aan zijn T-shirt, dat hij vastknoopte aan de tralies van een extra veiligheidsdeur achter de celdeur. Die maatregel nam het gevangenispersoneel om te voorkomen dat de Syriër mensen die de cel betraden kon aanvallen. Rolf Jacob, leider van de gevangenis in Leipzig, vroeg om begrip voor deze maatregel: 'Al-Bakr was ook een potentieel gevaar voor het personeel. Je moet het van twee kanten blijven bekijken.'

De persconferentie van politie en justitie donderdagochtend riep veel vragen op. Zo zei Rolf Jacob dat de verdachte maandag bij aankomst in de gevangenis een 'rustige en evenwichtige' indruk maakte.

Het is de vraag op basis van welke informatie het gevangenispersoneel die conclusie trok, want er was geen tolk aanwezig toen al-Bakr maandag in de gevangenis aankwam. En 'zonder tolk was het moeilijk om met de gevangene te communiceren', zoals Jacob later zei.

De lijkwagen met daarin het lichaam van Jabr al-Bakr verlaat het terrein van de gevangenis in Leipzig. Beeld epa

Lamp

Dinsdag trok al-Bakr de lamp in zijn cel van het plafond en manipuleerde hij het stopcontact. Voor de bewaking was dat reden om de elektriciteit in de cel uit te schakelen. Maar een link met een zelfmoordplan werd niet gelegd, omdat de 'zeer ervaren' gevangenispsychologe er vandalisme in zag. De advocaat die al-Bakr toegewezen had gekregen, Alexander Hübner, noemt deze inschattingsfout een justitieel schandaal.

De psychologe, die dinsdag met al-Bakr over onder meer zijn hongerstaking sprak, had geen ervaring met terroristen. Bij dat gesprek was wel een tolk aanwezig. Op aanraden van de psychologe werden de controles aan de dubbele deur van cel 144 teruggeschroefd van eens per kwartier naar eens per half uur.

Normaal gesproken worden gevangen bij wie een zelfmoordrisico wordt vermoed in Saksen niet alleen opgesloten, maar samen met anderen, waardoor ze automatisch onder constant toezicht staan. Het gevangenispersoneel besloot daarvan af te zien omdat niet uit te sluiten viel dat hij andere gevangen iets aan zou doen, zoals minister van Justitie Sebastian Gemkow (CDU) zei.

Twee agenten in Chemnitz waar de terreurverdachte werd aangehouden. Beeld epa

Fout op fout

De dood van al-Bakr is het dieptepunt van een zaak waarin de politie fout op fout stapelde, vanaf het moment dat de verdachte vrijdag uit de bewaakte woning in Chemnitz ontsnapte. Maar politie noch justitie in Saksen wil die fouten toegeven. Minister Gemkow zei de politieke verantwoordelijkheid op zich te nemen, maar hij ziet geen reden af te treden.

Dat is wel wat veel critici eisen, nu het opnieuw Saksen is waar het misgaat. Ook bij het opvangen en beschermen van vluchtelingen liet Saksen veel steken vallen en bovendien wordt de politie er steeds weer in verlegenheid gebracht door nieuws over agenten met rechtse sympathieën. Vorige week wenste een agent in Dresden de demonstranten van Pegida nog 'veel succes vandaag'.

De mildste reactie op de gebeurtenissen kwam van de regering. Minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière zei donderdagochtend in ZDF Morgenmagazine: 'wat er vannacht gebeurd is, vraagt een zeer snelle en uitgebreide verklaring van de plaatselijke justitie'.

De grootste fouten in de zaak al-Bakr

- Politie bespioneerde het huis in Chemnitz waar al-Bakr zich verstopte, en viel daarbij volgens buren nogal op. Maar het lukte de agenten van de speciale antiterrorisme-eenheid niet om uit te vinden in welk appartement de Syriër zich bevond.

- Jaber al-Bakr kon zaterdagochtend ontsnappen omdat de agenten die het pand bewaakten hem niet bij konden houden door het gewicht van hun kogelwerende kleding.

- Zondagavond kreeg de politie naar aanleiding van het opsporingsbevel de tip dat al-Bakr was opgedoken voor de deur van zijn oude woning in Leipzig. De politie kwam pas twee uur later kijken. Al-Bakr was toen alweer weg.

- Er was geen tolk aanwezig toen al-Bakr in de gevangenis aankwam.

- De gevangenisdirectie en een psycholoog zagen 'geen direct zelfmoordgevaar'. Experts zeggen dat daar bij terroristen altijd rekening mee moet worden gehouden, vooral als ze zoals al-Bakr in hongerstaking zijn.

- De terreurverdachte werd in de gevangenis niet permanent bewaakt.

- Woensdagavond, toen de eerste geruchten over de dood van al-Bakr uitlekten, was de gevangenis niet bereikbaar voor commentaar.

- Al-Bakr, een vluchteling, maakte deze zomer een reis naar Turkije en Syrië, waar hij waarschijnlijk door IS werd getraind. Hij kon probleemloos terugkeren naar Duitsland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.