Zelfmoord toont Syrische angst

Ghazi Kanaan pleegde zelfmoord. De overlevingskansen van het bewind waarvan hij deel uitmaakte, worden ook in twijfel getrokken. Voor Assad breekt het uur der waarheid aan....

Het is een kroniek van een aangekondigde dood: ‘iedereen’ had al zien aankomen dat sommige hoge Syrische functionarissen die iets kunnen weten over de moord op de voormalige premier Rafik Hariri van Libanon, de aanloop naar de publicatie van het VN-rapport over de affaire niet zouden overleven. Nu is het de Syrische leiding zelf waarvan de overlevingskansen steeds meer in twijfel worden getrokken.

De machthebbers in Damascus kunnen zich nog steeds zorgen maken over wat de gisteren overleden minister van Binnenlandse Zaken, Ghazi Kanaan, heeft onthuld tegenover de VN-onderzoekers toen ze hem onlangs spraken, maar hij kan in ieder geval niet meer getuigen als het ooit tot een, internationaal, proces komt.

Dat is in ieder geval hoe de vermoedelijke zelfmoord van Kanaan zowel in het zeer argwanende Libanon als in Syrië zelf is overgekomen. Ook als de regering van president Bashar Assad geheel onschuldig is dan heeft ze dit wantrouwen deels aan zichzelf te danken, met haar geschiedenis van machinaties en geweld in het kleine buurland en onderdrukking in eigen land.

Maar er zit ook een geducht internationaal aspect aan de druk waaronder Syrië nu staat. De Verenigde Staten en Europa, want de Fransen hebben zich in dit geval stevig achter de Amerikanen geschaard, hebben genoeg van het bewind van Assad. Syrië wordt beschuldigd van steun aan de militanten in Irak en de Palestijnse gebieden en van het aansporen van geweld in Libanon waar nog regelmatig anti-Syrische journalisten en politici het slachtoffer zijn van anslagen. De eerste twee punten zijn vooral voor de Amerikanen van belang, terwijl de Fransen zich vooral boos maken om het laatste.

Het VN-onderzoek naar de moord op Hariri wordt in Libanon en Syrië beschouwd als mogelijk beslissend voor het overleven van deze Syrische regering. President Bashar Assad, die in 2000 het presidenschap erfde van zijn vader, heeft in snel tempo moeten meemaken dat zijn land in het internationale verdomhoekje terecht is gekomen.

Zijn vader Hafez bouwde weliswaar de Syrische positie op als leider van het anti-Amerikaanse kamp in de regio, maar hij slaagde er meestal wel in de lijnen naar Washington open te houden. Syrië staat al jaar en dag op de Amerikaanse lijst van landen die het terrorisme steunen, maar heeft tot onlangs niet geleden onder sancties, die werden pas anderhalf jaar geleden opgelegd. Ook slaagde de oude Assad er in om de hegemonie over Libanon decennia lang te waarborgen. Dat behoort nu voor het grootste deel tot het verleden.

Combineer dit met een steeds penibeler economische situatie, binnenlandse fundamentalistische onrust en slechtere banden met belangrijke Arabische landen, en de positie van Assad junior ziet er niet al te rooskleurig uit.

De Amerikanen zeggen in het openbaar dat ze in Syrië, anders dan in Irak, niet streven naar verandering van het bewind. ‘Wij willen wel het gedrag van dit regime veranderen’, zeggen ze regelmatig. Maar dat lijkt meer een scherm waarachter ze in de diplomatieke luwte kunnen werken dan een echte overtuiging. Ze zouden de laatste tijd op zoek zijn naar ‘alternatieven’ voor Bashar.

Dat is een potsierlijke zoektocht die onder meer geleid zou hebben tot het uitsteken van de voelsprieten in de richting van Bashar’s oom, Rifat, bijgenaamd de ‘slager van Hama’, de stad waar hij in 1982 mogelijk 20 duizend fundamentalisten over de kling heeft gejaagd.

De les van Irak zou immers zijn dat het totaal overhoop halen van de structuur van een land chaos veroorzaakt. Net als destijds in Irak, wordt Syrië bestuurd door een minderheid, in dit geval de alevieten , die vooral de christenen als bondgenoot hebben. De wijsheid nu gaat ervan uit dat het alternatief voor Bashar ook uit de alevitische hoek moet komen, om de totale afbraak van het land te voorkomen.

Kanaan was zelf ook aleviet , had stevige contacten met de veiligheidsdienten, die hij had geleid, en was als minister van Binnenlandse Zaken een bestuurder die dicht bij de macht zat. De geruchten in Damascus en Beiroet wijzen er nu op dat die kwaliteiten hem fataal kunnen zijn geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden