Zelfmoord na beelden diefstal: te zwaar middel ingezet?

Een 68-jarige vrouw uit Oldenzaal heeft zelfmoord gepleegd, één dag nadat justitie in een opsporingsprogramma op tv had laten zien hoe ze een portemonnee stal van een bejaarde vrouw. Na de uitzending kreeg de vrouw op internet vele verwensingen naar haar hoofd. Justitie zegt dat de beelden terecht zijn uitgezonden, ook al ging het 'slechts' om een enkelvoudige diefstal: 'We zouden dit de volgende keer opnieuw zo doen', zegt een woordvoerster.

Het programma Onder de Loep van RTV Oost.

Hoogleraar publieke instituties Judith van Erp van de Universiteit Utrecht, die eerder onderzoek deed naar het effect van opsporingsprogramma's, is kritisch. 'Dit is niet proportioneel. Voor een relatief licht vergrijp is een heel zwaar middel ingezet.'

Op 12 januari toont het opsporingsprogramma Onder de Loep van RTV Oost een filmpje van de 68-jarige vrouw. Haar gezicht is hierop duidelijk herkenbaar. De vrouw staat bij de kassa van de Xenos in Oldenzaal af te rekenen, als ze ziet dat de klant voor haar, een oudere vrouw, haar portemonnee laat liggen. Als de vrouw is weggelopen, kijkt de 68-jarige het even aan, pakt dan rustig de portemonnee en loopt weg.

Na de uitzending meldt ze zich snel bij de politie. Die laat de beelden offline halen. Volgens RTV Oost is dit 'zeker binnen 2 uur' gebeurd. Maar het filmpje is dan al op Dumpert verschenen, waar het nu nog te vinden is (zij het sinds vanmiddag met geblurd hoofd). Het is 430 duizend keer bekeken en riant van commentaar voorzien: 'Stinkhoer', 'Vierendelen!', 'Wat een grafkop', 'Tering, het zal je moeder of oma zijn.'

De politie van Oost-Nederland zegt dat eerst is geprobeerd de vrouw op een andere manier op te sporen. 'Onze politiemensen zijn met de beelden bij het winkelpersoneel van de Xenos geweest', zegt een woordvoerder, 'maar niemand heeft haar herkend. Ook zijn de beelden aan het hele politieteam getoond. Dat gaat om tientallen mensen. Maar ze werd niet herkend.'

Op dat moment houdt het onderzoek op, zegt hij. 'Natuurlijk kun je rondvragen in de buurt of op straat, maar je kunt je afvragen of dat efficiënt is.'

Hoogleraar Van Erp denkt daar anders over. 'Justitie moet niet alleen afwegen of er andere manieren zijn om verdachten op te sporen, maar ook of het uitzenden van beelden proportioneel is.' Volgens haar schuift justitie hierin steeds verder op. 'Tot 2009 stond in de regelgeving dat dit het laatste redmiddel moest zijn: alles moest zijn geprobeerd. Nu is die eis losgelaten. Het criterium is nu dat op het misdrijf tenminste een voorlopige hechtenis moet staan. Maar dat geldt voor bijna alle delicten.'

Een tweede eis is dat het opsporingsbelang in verhouding staat tot het schenden van de privacy. In vergelijkbare zaken wordt daar anders over geoordeeld, zegt Van Erp. 'Een half jaar geleden speelde een vergelijkbare zaak in Oldenzaal waarbij iemand in de Jumbo een portemonnee heeft meegenomen. Toen heeft het Openbaar Ministerie alleen aangekondigd dat die beelden er waren, en dat die persoon zich moest melden. Ik weet niet hoe dit is afgelopen. Verder hadden ze ook kunnen besluiten om het gezicht op het filmpje eerst te blurren.'

Weloverwogen

Het Openbaar Ministerie zegt dat weloverwogen tot de uitzending is besloten. 'Het verzoek is door twee officieren van justitie beoordeeld', zegt een woordvoerster. 'De vrouw heeft aan de kassa meerdere kansen gehad om tot inkeer te komen en om die andere mevrouw te waarschuwen. Dat heeft ze niet gedaan. Ook zat er meer dan 50 euro in de portemonnee. Bovendien moet je het ook van de andere kant bekijken. Het slachtoffer was een 78 jarige vrouw. Dat het vervolgens op Dumpert staat vinden wij heel vervelend, maar daar kunnen wij niets aan doen.'

Officier van justitie Ernst Pols, landelijk portefeuillehouder voor opsporingsprogramma's: 'Hoe vaak krijgen wij niet het verwijt: winkeldiefstallen en vernielingen zorgen voor honderden miljoenen aan schade - jullie hebben de beelden, waarom zetten jullie ze niet online? Moeten we tegen al die winkeliers en slachtoffers zeggen: joh, rot voor je, maar wees maar lekker slachtoffer, de privacy is belangrijker?'

Effectief

Pols zegt dat bij opsporingsprogramma's geregeld vergelijkbare filmpjes worden getoond. Hij neemt vrijwel dagelijks lastige beslissingen op dit gebied; hij wordt vaak gevraagd mee te kijken. 'Soms krijgen we fotocamera's binnen met beelden van mensen van wie wij vermoeden dat ze mogelijk geliquideerd zullen worden. Wat doe je daarmee? We hebben een filmpje gehad van een persoon die iemand tegen de trein aan duwde. Als we die beelden hadden getoond, was dat wereldnieuws geweest. Toch besloten we het niet te doen. We zagen dat de plek in de buurt lag van een instelling. Na enig zoeken hebben we daar ook de dader gevonden.'

Volgens Pols zijn opsporingsbeelden heel effectief: 'Wat er nu gebeurt is natuurlijk heel dramatisch, maar ruim 40 procent van de getoonde zaken in deze programma's wordt opgelost.'

Hoogleraar Van Erp vindt dat justitie de criteria voor het uitzenden van dergelijke filmpjes 'beter moet invullen'. 'Er moeten meer aanknopingspunten komen waarmee kan worden beoordeeld of iets proportioneel is.'

Hoofdredacteur Marcel Oude Wesselink van RTV Oost zegt met justitie in gesprek te gaan over het uitzenden van dergelijke beelden. 'Ik wil de zaak over en weer afstemmen. Het is heel verdrietig dat iemand besluit tot zelfdoding. Dat die beelden ermee te maken hebben, is niet zeker, maar het is een logische veronderstelling. Ik vind dat we hierin een gedeelde verantwoordelijkheid hebben.'

De familie van de overleden vrouw praat komende week met justitie. 'De familie heeft ons zaterdag laten weten dat ze graag met ons in gesprek willen', zegt het OM. 'Dat gaat onder meer over de criteria die wij hanteren.' Justitie zegt terughoudend te zijn met informatie omdat de familie heeft laten weten geen publiciteit te willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden