Opinie

'Zelfmoord en pesten hebben weinig met elkaar te maken. Laten we dat zo houden'

Speuren naar de gang van zaken rondom de zelfmoord van Tim Ribberink zou ongepaste journalistiek zijn. Een misvatting, stelt Bram Bakker. Die zaken  worden te makkelijk aan elkaar gekoppeld. 'Daarmee wordt de optie van zelfmoord als 'oplossing' voor pestslachtoffers ineens realistisch voor een jongere die wordt gepest.'

De kerk in Tilligte stroomt vol met mensen die de gebedsdienst voor Tim Ribberink willen bijwonen. Beeld ANP

VARA-journalist Bert Molenaar heeft het aangedurfd om kritisch onderzoek te doen naar de gang van zaken na de zelfmoord van Tim Ribberink. Op Radio 1 was te horen wat zijn speurwerk heeft opgeleverd, en op website joop.nl stond een groot artikel.

Er sprongen twee dingen in het oog: er is twijfel over het werkelijkheidsgehalte van het bericht dat Tim zou hebben nagelaten aan zijn ouders, en wellicht nog belangrijker: er was niemand te vinden die kon of wilde bevestigen dat Tim ernstig en/of langdurig was gepest, en dat zijn zelfmoord hieruit verklaard zou kunnen worden. Molenaar wijst op al langer bestaande depressieve klachten die Tim zouden hebben gekweld.
Er werd veel en heftig gereageerd op deze berichten, en op de radio hoorde ik zelfs beweren dat dit soort journalistiek niet kies zou zijn. Dat lijkt mij een serieuze misvatting.

Twijfel
Net als Molenaar heb ik veel te maken gehad met nabestaanden van zelfmoordenaars en ook ik las vele van de afscheidsbrieven die deze mensen vaak hadden gekregen. Bij mij rees eveneens twijfel over de boodschap die door de ouders via derden de wereld in werd gezonden. En zo kreeg ik van andere ervaringsdeskundigen ook een aantal spontane berichten waarin bedenkingen werden geuit. Dat een journalist in actie komt op basis van een 'niet-pluisgevoel' lijkt mij gepast gedrag voor iemand met dat beroep. Dat daar soms onaangename bevindingen op volgen is geen argument om het niet te doen.

Pesten is een groot maatschappelijk probleem, dat lijdt geen enkele twijfel. Maar waarom werd de dood van Tim door de nabestaanden zo expliciet gekoppeld aan pesten? We weten dat nabestaanden van zelfmoordenaars door een emotionele hel gaan als hen dat overkomt. En dat kan leiden tot zeer uiteenlopende psychologische reacties. Zoals het ontkennen van ieder mogelijk aandeel dat je als liefhebbende familieleden gehad zou kunnen hebben bij dit dramatische besluit. Als het aan pesten ligt, ligt het in ieder geval niet aan jou... Let wel: daarmee wil ik op geen enkele manier suggereren dat een deel van de schuld hier bij de ouders zou liggen. Dat weet niemand, want Tim is er niet meer.

Ongenuanceerd
Het probleem dat voortvloeit uit de aandacht die er wordt geschonken aan 'zelfmoord ten gevolge van pesten' is de ongenuanceerdheid hiervan. Zelfmoord is vrijwel altijd het gevolg van een complexe samenloop van omstandigheden. Een zekere erfelijke aanleg speelt vaak een rol, bijvoorbeeld: als er in voorgaande generaties zelfmoord voorkomt, dan is de kans dat iemand zichzelf van het leven berooft significant hoger.

Ook psychische klachten zijn een factor van belang: mensen met een psychiatrische voorgeschiedenis plegen vaker zelfmoord dan vergelijkbare mensen die geen psychische problemen hebben. Van veel zelfmoordenaars is bekend dat ze kampten met depressies, maar tegelijkertijd weten we dat sommige zwaar depressieve patiënten toch nooit overwegen om een einde aan hun leven te maken. Zo ingewikkeld is het.

En dan hebben we natuurlijk de omstandigheden nog: zelfmoord volgt vaak op ingrijpende gebeurtenissen, zoals een echtscheiding, het verlies van een baan of het overlijden van een dierbare. Pesten hoort ook thuis in de categorie omstandigheden. En zonder het op wat voor manier goed te willen praten, dat pesten: de overgrote meerderheid van de pestslachtoffers pleegt nooit zelfmoord.

Oplossing
Wat mij verontrust aan de berichtgeving naar aanleiding van de dood van Tim Ribberink is dat daarmee de optie om zelfmoord te plegen als 'oplossing' voor pestslachtoffers ineens realistisch wordt voor een jongere die gepest wordt. Niemand die het weet, maar zou het meisje Fleur ook zelfmoord hebben gepleegd als alle berichten over Tim er in de weken daarvoor niet waren geweest?

Pesten is een groot maatschappelijk probleem, en zelfmoord ook. En de indruk bestaat dat beide fenomenen zich steeds vaker voordoen. En toch hebben ze relatief weinig met elkaar te maken. Dus laten we ze zoveel mogelijk afzonderlijk bespreken. Ze verdienen beide onze aandacht.

Bram Bakker is psychiater en publicist. Met journalist Bram Hulzebos publiceerde hij 'Loden last. Het taboe op zelfmoord.'

 
Niemand die het weet, maar zou het meisje Fleur ook zelfmoord hebben gepleegd als alle berichten over Tim er in de weken daarvoor niet waren geweest?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden