Zelfdoding om berechting te voorkomen kent lange geschiedenis

Oorlogsmisdadiger Slobodan Praljak, die zichzelf woensdag van het leven beroofde bij het Joegoslaviëtribunaal, is niet de enige die zelfdoding verkiest boven celstraf.

Slobodan Praljak in de rechtszaal van het Joegaslaviëtribunaal, waar hij gif inneemt na het horen van zijn veroordeling tot twintig jaar celstraf. Beeld afp
Slobodan Praljak in de rechtszaal van het Joegaslaviëtribunaal, waar hij gif inneemt na het horen van zijn veroordeling tot twintig jaar celstraf.Beeld afp

De twee bewakers aan zijn zijde zijn te laat: opeens springt Robert Seman over de balustrade van het rechtsgebouw in Ohio, één dag voordat de selectie van zijn jury zou beginnen. Zo maakt de 48-jarige Amerikaanse verdachte van verkrachting en moord in april dit jaar een einde aan zijn leven, terwijl rechters, advocaten en publiek geschokt achterblijven.

Het voorval laat zien dat de 72-jarige Bosnische Kroaat Slobodan Praljak - die woensdag dodelijk gif dronk tijdens zjin vervolging voor het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag - niet de enige gevangene is die liever voor zelfdoding kiest dan voor opsluiting. Misschien dat Praljak zelfs wel inspiratie putte uit de zelfdoding van Nicolas Boudreau in Canada, september jongstleden. Vlak nadat de rechter deze 52-jaar oude scheikundeleraar een celstraf geeft wegens het bezit van kinderporno, slikt de veroordeelde een onbekende vloeistof. Hij overlijdt in de ambulance.

Eervoller dan opsluiting

René Diekstra, hoogleraar psychologie en suïcide-expert, kent nog veel meer gevallen in de geschiedenis. 'In de klassieke oudheid was het voor Romeinse en Germaanse triomferende legers zelfs niet ongebruikelijk om gevangen vijandelijke legerleiders de keuze te geven: óf we sluiten je levenslang op of maken je tot slaaf, óf je maakt er zelf een eind aan. Iets vergelijkbaars gebeurde bij de Samurai in Japan, waarbij jezelf doden met een zwaard als eervoller werd gezien dan opsluiting of vernedering door de vijand.'

Opvallend aan de zelfdoding van Praljak vindt Diekstra vooral de uitspraken die de Bosnische Kroaat deed bij zijn eigen vergiftiging: 'Ik erken deze veroordeling niet. Ik ben geen oorlogsmisdadiger.'

Diekstra: 'Veroordeelden die zichzelf doden doen dit vaak uit schaamte voor de eigen daden, of omdat ze het anderen niet gunnen hen voor de rest van hun leven machteloos in een cel te kunnen opsluiten. Door hun zelfdoding zeggen ze als het ware tegen de buitenwereld: niet jullie, maar ik beslis zelf over mijn leven en dood. Zo ook Praljak. Deze man toont geen enkel teken van berouw. Hij voert met zijn suïcide een symbolische tegenaanval uit en doet daarmee iets heroïsch in de ogen van de aanhangers die hij nog steeds heeft in eigen land. Die zullen hem nu zien als een martelaar, een held.'

Thuis heeft Diekstra een flinke bibliotheek over zelfdoding in de geschiedenis. Ook in de collectie van de hoogleraar: een zelfmoordring die Duitse legerofficieren soms droegen in de Tweede Wereldoorlog. 'Je klapt 'm open en dan zit binnenin cyanide, een sneldodend gif. De Duitsers - en ook andere mogendheden - gaven ze onder meer aan officieren en spionnen. Zo kon je jezelf doden voordat de vijand je kon verhoren of berechten.'

Ex-miljonair slikt gif voor rechter

Schuldig, klinkt het in een rechtszaal in de Amerikaanse staat Arizona. Op de videobeelden uit 2012 is te zien hoe de verdachte bij het horen van zijn vonnis de ogen sluit, het hoofd voorover buigt en de handen voor het gezicht slaat. Maar dan doet de 53-jarige voormalige bankier Michael Marin iets eigenaardigs. Tot twee keer toe lijkt hij iets in zijn mond te stoppen, om daarna in te storten. Medische hulp mag niet meer baten. Doodsoorzaak, zo blijkt later: cyanidevergiftiging. Marin kreeg een gevangenisstraf voor het in brand steken van zijn eigen huis met een torenhoge hypotheek. Hij organiseerde volgens justitie ook een neploterij voor het goede doel om zijn eigen geldproblemen op te lossen.

Giftige planten

In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog beroofden diverse nazi's zich met gif of pistoolschoten van het leven om arrestatie te voorkomen. In een reconstructie beschrijft Der Spiegel hoe propagandachef Goebbels en zijn vrouw zelfs hun zes kinderen doden om te voorkomen dat ze in handen vallen van de Russen. Moeder Magda vond het beter voor de kinderen om te sterven dan in schande en vernedering te leven. Joseph Goebbels was vooral bang dat zijn kroost in Moskou gehersenspoeld zou worden door de communisten.

De kinderen van Goebbels werden verdoofd met morfine en kregen daarna cyanide; dat de zuurstofopname van cellen ontregelt en binnen een paar minuten kan doden. Maar er zijn volgens Diekstra ook tal van andere snel werkzame gifsoorten. 'In menig tuin groeien planten die een snelle dood kunnen veroorzaken, mits je weet hoe de werkzame stoffen daaruit te extraheren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden