Zelfbewuste PvdA kan ook wel zonder paars

De PvdA lijkt te zijn verlost van een minderwaardig-heidscomplex. In haar verkiezingsprogramma maakt de partij zich voorzichtig los van de huidige coalitie....

Van onze verslaggever Jan Hoedeman

Het nieuwe PvdA-verkiezingsprogramma Samen voor de toekomst is het eerste in een lange reeks die dit najaar wordt gepresenteerd.

Het is gelardeerd met citaten van socialisten als Den Uyl, Troelstra, Kleerekoper en Pronk. Het stuk van de partijcommissie onder leiding van de Amsterdammer E. van der Laan ademt het nieuwe zelfbewustzijn van de PvdA. Waar de sociaal-democraten in 1989, 1994 en 1998 keer op keer het politieke spectrum vanuit een minderwaardigheidscomplex met voorzichtige programma's moesten bewijzen dat zij wel degelijk geschikt waren als regeringspartij, lijkt de partij van die ballast uit het verleden te zijn verlost.

Het stuk ademt niet per se een tendens naar een nieuwe paarse coalitie. Onderhandelingen in de kabinetsformatie kunnen leiden tot voortzetting van een kabinet met de VVD, maar ook tot een coalitie met CDA en GroenLinks. Daarmee heeft de PvdA zich in de oude centrumpositie van de christen-democraten geplaatst.

De lezer wordt verschillende keren met zijn neus op de verkiezingsdatum van 15 mei 2002 gedrukt. Dan gaat het om de vraag 'doen we het samen, of ieder voor zich?' Het is een prelude op het gevecht om wie straks de grootste partij wordt en het initiatief in de kabinetsformatie krijgt.

Bij het 'ieder voor zich' verwijzen de sociaal-democraten impliciet naar de samenleving die zou ontstaan als de VVD het voor het zeggen krijgt. Van der Laan schetste de dreiging dat een overheid die niet voldoende zorgt voor onderwijs, zorg en veiligheid, de burgers aanzet tot het kopen van eigen arrangementen . Dat is de door hem verwenste ieder-voor-zich-maatschappij, waarin alleen de welgestelden hun wensen kunnen verzilveren.

De PvdA vereenzelvigt zich niet meer blind met de overheid. Ze realiseert zich dat de boemerang terugkomt bij op de partij bij rampen als die in Enschede en Volendam en bij toenemende wachtlijsten . De sociaal-democraten plaatsen zich in het concept-programma in de rol van kritische beoordelaar van die overheid en schetsen hoe het land er over tien jaar moet uitzien.

Wel heeft het jarenlange tornen van fractievoorzitter Melkert aan de Zalmnorm zijn beslag gekregen in het PvdA-programma. Bij een begrotingsoverschot van 1 procent moet er ruimte zijn om alles wat daarbovenop komt, te besteden aan nieuw beleid, versterking van de economische en sociale structuur en de aflossing van de staatssschuld.

De reacties van VVD, CDA en D66 op Samen voor de toekomst kenden dit weekeinde een hoog Pavlov-gehalte. CDA'er De Hoop Scheffer las erin dat de PvdA heeft gebroken met solide lijn van Wim Kok. VVD-fractievoorzitter Dijkstal vond het 'riskant' dat de PvdA de Zalmnorm oprekte en geen dekking aangaf van de financiering van de plannen voor het nieuwe beleid. D66-leider De Graaf taxeerde 'dat het erop lijkt dat de PvdA voor een deel op de pof wil leven'. Het is niet waarschijnlijk dat de drie lijsttrekkers een bres hebben geschoten in het zelfbewustzijn van de PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden