Analyse

Zelf kiezen welk vaccin je wilt? Dat wordt te ingewikkeld hoor

In de RAI in Amsterdam worden nu zeventigers geprikt. Zij krijgen het Pfizer-vaccin. Dat heeft, anders dan het vaccin van AstraZeneca, niet tot problemen geleid. Beeld Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant
In de RAI in Amsterdam worden nu zeventigers geprikt. Zij krijgen het Pfizer-vaccin. Dat heeft, anders dan het vaccin van AstraZeneca, niet tot problemen geleid.Beeld Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Minister de Jonge wil het AstraZeneca-vaccin niet meer aan 60-minners geven. En als iemand zelf besluit om het risico te nemen? ‘Ik zie niet hoe je zoiets voor elkaar krijgt zonder verdere vertraging.’

In Hof, een district in de Duitse deelstaat Beieren, konden inwoners zich vrijdag aanmelden voor een injectie met het omstreden AstraZeneca-vaccin. Prompt raakte de server van de vaccinatiewebsite overbelast. ‘Kennelijk is AstraZeneca nogal geliefd hier’, zegt een woordvoerder van het district lachend aan de telefoon.

Net als Nederland is Duitsland gestopt met het inenten van mensen onder de 60 jaar met AstraZeneca, vanwege de minieme kans op trombose. Het verschil is dat jongere Duitsers de keus hebben om het vaccin toch te nemen. Ze moeten dan uitdrukkelijk en na overleg met hun arts verklaren dat ze zich bewust zijn van de risico’s.

In Nederland gaat dat, ondanks een steeds luider wordende roep uit de maatschappij, niet gebeuren. Het ministerie van Volksgezondheid volhardt erin dat het advies van de Gezondheidsraad wordt gevolgd om geen AstraZeneca te geven aan mensen jonger dan 60. ‘Er zijn miljoenen andere vaccins in aantocht, de vaccinatiecampagne loopt geen vertraging op’, zegt een woordvoerder.

Toch blijft de vraag: waarom mogen Nederlanders niet zelf beslissen welk vaccin ze nemen? Waarom kunnen 60-minners, die soms al meer dan een jaar in isolatie doorbrengen vanwege hun kwetsbare gezondheid, niet zelf bepalen of ze het risico met AstraZeneca aandurven?

Logistieke uitdaging

In een brief aan de Tweede Kamer vatte minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) het advies van de Gezondheidsraad donderdagavond nog eens samen. Daarin staat dat ‘voor mensen jonger dan 60 jaar het risico op sterfte door Covid-19 in dezelfde ordegrootte of zelfs kleiner is dan het risico op sterfte door de bijwerking’. ‘Daarmee wijzigt de verhouding tussen voor- en nadelen’, aldus De Jonge. Ook zou meespelen dat er in Nederland alternatieve vaccins, zoals Pfizer, Moderna en Janssen (later deze maand) beschikbaar zijn.

Maar wie zijn oor te luisteren legt bij deskundigen en het ministerie, hoort dat de gezondheidsrisico’s van AstraZeneca niet de enige reden zijn om geen keuzevrijheid te geven. Nóg een logistieke uitdaging kan Nederland er simpelweg niet bij hebben. In de toch al zo moeizame vaccinatiecampagne, die nog steeds achterloopt op die van de meeste Europese landen, is er geen ruimte voor individuele vaccinkeuzes.

‘In de situatie dat we toch al niet snel genoeg gaan met vaccineren, zie ik niet in hoe je zoiets voor elkaar krijgt zonder verdere vertraging op te lopen’, zegt hoogleraar medische ethiek Annelien Bredenoord (UMC Utrecht). ‘Per week vertraging vallen er onzichtbare slachtoffers. Pas als je genoeg vaccins hebt, en je ook in staat bent deze goed te leveren, kun je met individuele wensen meegaan. Daar zou ik dan ook geen ethische bezwaren bij hebben.’

Hoe gaat het met vaccineren in Nederland? Hoeveel mensen zijn er ingeënt, en hoeveel vaccins zijn nog op voorraad? Op deze pagina een overzicht van de coronavaccinaties in Nederland, en een vergelijking met andere landen.

Keuzevrijheid

Het algemene belang gaat bij dit soort vraagstukken boven particuliere belangen, zegt hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate (Amsterdam UMC en Universiteit van Amsterdam). ‘De overheid handelt vanuit dat algemene belang en verdeelt zo goed mogelijk wat er aan vaccins beschikbaar is. En dat is niet voldoende om ieders individuele voorkeur te honoreren.’

Een principieel bezwaar tegen keuzevrijheid is er op zich niet, zegt Bredenoord. Iedereen mag een vaccin weigeren. ‘Dat is een extreem sterk recht, dat altijd geldt. Op zich heb je ook het recht om zelf een vaccin te kiezen, maar daarbij ben je afhankelijk van de overheid. Daar wringt het op dit moment, want er is schaarste van vaccins.’

‘Het is niet dat we nu vier soorten vaccins en ook nog Spoetnik en dat Chinese vaccin op de plank hebben liggen’, zegt ook hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss. ‘Wil je volgens de juiste volgorde, met de juiste medische indicatie en ook nog eens snel vaccineren, dan kun je niet vervallen in een discussie over: ik wil dit en ik wil dat vaccin. We moeten wegvaccineren wat we hebben. De spuit erin, zo snel mogelijk. Vooral bij oudere mensen: die belanden het vaakst in het ziekenhuis.’

Voor de duidelijkheid: het AstraZeneca-vaccin wordt niet weggegooid. ‘Het wordt versneld toegediend bij de 60-plussers’, zegt de woordvoerder van het ministerie. ‘Bij die leeftijdscategorie zijn de risico’s op bijwerkingen kleiner en is het risico op ernstige ziekte of overlijden door het virus vele malen groter.’

De maatschappelijke roep om het AstraZeneca-vaccin toch beschikbaar te stellen voor iedereen die dat wil, lijkt vooral te berusten op de veronderstelling dat de vaccinatiecampagne nu verdere vertraging oploopt. Het ministerie ontkent dat bij hoog en bij laag: ‘Nog steeds kan iedereen, als de leveringen volgens schema lopen, voor begin juli een eerste prik hebben gehad.’

Uiteindelijk komt het aan op iets essentiëlers: het vertrouwen in de overheid. Geloven burgers dat het kabinet voor hen de beste afwegingen maakt? Dat de beslissing om AstraZeneca niet in te zetten voor 60-minners inderdaad geen gevolgen heeft voor het moment dat ze worden gevaccineerd? Dat het ‘een mooie zomer’ wordt, zoals De Jonge zei?

Dat vertrouwen wordt meer en meer op de proef gesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden