Zeldzaam treffen om te koesteren

Om de wereldtitel gaat het al lang niet meer en het antwoord is bekend op de vraag wie op dit moment de sterkste is....

Plaats van handeling is de voor beiden vertrouwde arena in Hotel Anibal in het Spaanse Linares. Beiden hebben er triomfen gevierd. Kasparov won het toernooi vele malen en Karpov behaalde er in 1994 de indrukwekkendste overwinning van zijn leven: 11 uit 13 tegen de sterkst mogelijke tegenstand. Het is nauwelijks gewaagd te voorspellen dat hij die prestatie ditmaal niet zal evenaren. Lang heeft Karpov niet gespeeld en het is niet aannemelijk dat twee harde trainingsweken in Voronezj voldoende geweest zullen zijn om de grote vorm te hervinden.

Bittere rivalen worden de twee voormalige WK-strijders in sommige Spaanse kranten genoemd. Het is een wat afgesleten term die zo'n vijftien jaar geleden misschien van toepassing was al zagen Karpov en Kasparov die graag door de pers gebruikt. Ze hebben hun rijkdom er aan te danken. Hun eerste WK-matches in Moskou werden financieel schamel beloond. Daarna ontfermde het Westen zich over de wonderlijke strijd van de twee Sovjet-burgers die in de nadagen van de Koude Oorlog tot de verbeelding sprak: een jonge, energieke verschoppeling die het opnam tegen een star symbool van de oude Sovjet-Unie. Het was een arrangement dat beiden schikte en waarvan zij dankbaar profiteerden.

Voor echte bittere wederzijdse wrok tussen twee wereldkampioenen moeten we verder terug in de geschiedenis. Capablanca en Aljechin, dat waren pas rivalen. Na hun door Aljechin gewonnen WK-match in 1927 meden de twee kemphanen elkaar als de pest. Pas in 1936, toen Aljechin zijn titel tijdelijk was kwijtgeraakt aan Euwe, speelden ze in Nottingham voor het eerst weer tegen elkaar. Het werd een bizarre partij. Als de een nadacht, liep de ander rond en uiteraard wisselden ze geen woord met elkaar. Capablanca won nadat Aljechin de wedstrijdleider had meegedeeld dat hij de bij de 38ste zet afgebroken stand niet wenste voort te zetten.

Maar twee jaar later nam Aljechin revanche in het befaamde AVRO-toernooi dat in verschillende Nederlandse steden werd gehouden. In wat hun laatste onderlinge partij zou blijken, bracht Aljechin Capablanca op diens vijftigste verjaardaag een verpletterende nederlaag toe. Om het nog erger te maken, liep hij demonstratief weg bij het feestje dat voor de jubilaris was georganiseerd. Kijk, daar kunnen Kasparov en Karpov een puntje aan zuigen.

Aljechin - CapablancaArnhem 1938

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-d2 Pg8-f6 4. e4-e5 Pf6-d7 5. Lf1-d3 c7-c5 6. c2-c3 Pb8-c6 7. Pg1-e2 Dd8-b6 8. Pd2-f3 c5xd4 9. c3xd4 Lf8-b4+ 10. Ke1-f1

In de theorieboeken van Euwe kreeg deze zet indertijd terecht een uitroepteken. Het verlies van de rokade weegt niet zwaar, belangrijker is de terreinwinst die wit met tempowinst op de damevleugel zal behalen.

10 ... Lb4-e7 11. a2-a3 Pd7-f8

Het bewijs dat er iets mis is met zwarts stelling. Onaantrekkelijk is ook 11 ... 0-0 12. h4 maar in aanmerking komt 11 ... a5.

12. b2-b4 Lc8-d7 13. Lc1-e3 Pc6-d8

Nog een achteruitzet. Beter is 13 ... Tc8 14. Tc1 a5 15. b5 Pa7 16. a4 Lb4.

14. Pe2-c3

Verhindert 14 ... Lb5.

14 ... a7-a5 15. Pc3-a4 Db6-a7 16. b4-b5 b7-b6 17. g2-g3 f7-f5 18. Kf1-g2 Pd8-f7 19. Dd1-d2 h7-h6 20. h2-h4

Elke poging van zwart tot gebiedsuitbreiding wordt in de kiem gesmoord. Capablanca moet op beperkt terrein manoeuvreren.

20 ... Pf8-h7 21. h4-h5

Zie diagram 1

21 ... Pf7-g5

Misschien moest hij toch maar kort rokeren, al heeft wit dan de keus uit verschillende veelbelovende plannen. Sterk is 22. Ph4 Ph8 23. Pg6 en ook in aanmerking komt de manoeuvre Pc3-e2-f4.

22. Pf3-h4 Pg5-e4 23. Dd2-b2 Ke8-f7

Na 23 ... Lxh4 24. gxh4 kan zwart f2-f3 met stukwinst niet verhinderen.

24. f2-f3 Pe4-g5 25. g3-g4!

Veel sterker dan 24. Pg6 Thc8.

25 ... f5xg4 26. Ld3-g6+ Kf7-g8

Of 26 ... Kf8 27. Thf1! gxf3 28. Pxf3 Kg8 29. Pxg5 Pxg5 30. Lf7+ en wint.

27. f3-f4 Pg5-f3?

Dit verliest geforceerd. Zwart kon vechten met 27 ... Pf7 28. Ld3 Pf8.

Zie diagram 2

28. Lg6xh7+ Th8xh7 29. Ph4-g6 Le7-d8 30. Ta1-c1 Ld7-e8 31. Kg2-g3

Met de koning gaat hij pion g4 halen waarna het verdwalde paard op f3 verloren gaat.

31 ... Da7-f7 32. Kg3xg4 Pf3-h4

Andere 'stukoffers' zijn eveneens kansloos: 32 ... Pxe5 33. dxe5 Df5+ 34. Kg3 Lxg6 35. hxg6 Dxg6 36. Kf2 en zwart is uitgepraat.

33. Pg6xh4 Df7xh5+ 34. Kg4-g3 Dh5-f7 35. Ph4-f3 ...

En liever dan zijn tegenstander de hand te reiken, verkoos Capablanca de bedenktijd te overschrijden.

Terug naar Kasparov en Karpov. Hun toernooi- en matchpartijen zijn overbekend en kunnen in alle databanken worden teruggevonden. Op eentje na. Hun allereerste partij uit november 1975, kort nadat Karpov tot twaalfde wereldkampioen uit de geschiedenis was uitgeroepen. In een teamwedstrijd in Leningrad gaven grootmeesters kloksimultaans tegen jonge pioniers. Karpov, de aanvoerder van het team uit Cheliabinsk, trof in zijn seance tegen de pioniers van Bakoe een twaalfjarig jongentje dat de Najdorf-variant van het Siciliaans heel aardig bleek te bekeersen. De partij is terug te vinden in Fighting Chess, de eerste biografie van Kasparov die in 1983 verscheen.

Karpov - KasparovLeningrad 1975

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6

Kasparov heeft eeuwige trouw beloofd aan deze variant.

6. Lf1-e2 e7-e5 7. Pd4-b3 Lf8-e7 8. Lc1-g5 Lc8-e6 9. f2-f4 e5xf4 10. Lg5xf4 Pb8-c6 11. 0-0 0-0 12. Kg1-h1 b7-b5 13. Le2-f3 Pc6-e5 14. Pb3-d4 Le6-c4 15. Tf1-f2 b5-b4 16. Pc3-d5 Pf6xd5 17. e4xd5 Le7-f6 18. Tf2-d2 Dd8-b6 19. Lf4-e3 Db6-c7 20. Lf3-e4 Tf8-e8 21. Le3-g1 g7-g6

Niet slecht gespeeld door Kasparov al staat wit een fractie beter.

22. a2-a3 a6-a5 23. a3xb4 a5xb4 24. Ta1xa8 Te8xa8 25. b2-b3 Lc4-a6 26. Pd4-c6

Minder sterk dan het lijkt.

26 ... Pe5xc6 27. d5xc6

Zie diagram 3

27 ... Ta8-e8?

Veel sterker is 27 ... Lb5 (28. Txd6? Ta1) waarna wit in moeilijkheden zit. Misschien kan hij zich redden met het gekunstelde 28. c4 bxc3 29. Txd6.

28. Le4-d5! Lf6-c3

Op deze actie vertrouwde Kasparov maar hij had iets over het hoofd gezien.

29. Td2-f2 Te8-e1 30. Dd1-f3 Lc3-d4 31. Ld5xf7+ Kg8-g7 32. Lf7-c4!

Een verraderlijk zetje. Er dreigt naast 33. Df8 mat ook 33. Lxa6. Om te kunnen blijven spelen is zwart gedwongen af te wikkelen naar een verloren dame-eindspel.

32 ... Te1xg1+ 33. Kh1xg1 Ld4xf2+ 34. Kg1xf2 La6xc4 35. b3xc4 Dc7-a7+ 36. Kf2-e2 Da7-d4 37. Df3-d5 Dd4-f6 38. Dd5-e4 b4-b3 39. c2xb3 Df6-b2+ 40. Ke2-f1 Db2-c1+ 41. De4-e1 Dc1-f4+ 42. Kf1-g1 Df4-d4+ 43. Kg1-h1 Dd4-b6 44. De1-e7+ Kg7-h6 45. De7-f8+

Zwart geeft op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.