Zelden werd het proces van aftakeling zo akelig in beeld gebracht

Tv-recensie Haro Kraak

Soms treft een documentaire het niet qua timing. Maar ALS Anneke verslaat twee andere over dezelfde ziekte met gemak.

Of ze een film over hun tante wilden maken. Dat vroeg Anneke aan haar nichtjes Mirthe en Jade van Doornik. Anneke was 62 toen ze in 2014 de diagnose ALS kreeg. Al snel kon ze niet meer praten, eten of lopen.

Er moest meer aandacht komen, vond Anneke, voor deze zeldzame neurologische aandoening waarbij je spieren één voor één verslappen. Ja, de Ice Bucket Challenge had ALS naamsbekendheid gegeven, maar wat de ziekte werkelijk met een mens doet, dat wist het grote publiek niet.

Alles moest gefilmd dus, tot het bittere einde.

Zondag zond de NOS het ziekteverslag uit op NPO 2. Opmerkelijk, zo'n persoonlijke documentaire op primetime bij een nieuwsomroep. Een van de zusjes, Jade, werkt bij de NOS, legde een woordvoerder uit - vandaar.

Na wat korrelige videobeelden van vroeger, begint de film met tante en haar nichtjes in de auto, gefilmd vanaf het dashboard. Aan de hangende nek, de ingevallen ogen, het slechte gebit en de openhangende mond is meteen te zien dat Anneke er slecht aan toe is.

Lelijke film

Twee maanden later zal ze overlijden, is de feitelijke en snoeiharde mededeling in beeld. Met een door de iPad gegenereerde computerstem spreekt Anneke de kijker toe: 'Heel voorzichtig voel ik iedere ochtend of mijn armen en benen het nog doen.'

ALS Anneke is een lelijke film. De beelden zijn niet bepaald filmisch (de documentaire is met iPhones gedraaid), de voice-over is niet poëtisch of troostrijk en de gehele opzet is no-nonsense. Dat is deels uit noodzaak, het budget was niet groot en werd met crowdfunding opgehaald, maar het dient ook een inhoudelijk doel: de dingen niet mooier maken dan ze zijn.

Pech hebben de zusjes Van Doornik wel, qua timing: eind april was op RTL 4 de documentaire Fernando Ricksen - De Finale Strijd van regisseur Ronald Top te zien, over de oud-voetballer die worstelt met dezelfde ziekte. In 2012 zond de Boeddhistische Omroep Stichting ook al de film Als de dood uit over Miron Komarnicki.

Hoewel deze twee films visueel veel aantrekkelijker zijn en hoofdpersonen hebben die wellicht meer tot de verbeelding spreken, maken ze niet zo'n verpletterende indruk als ALS Anneke. Zelden werd het proces van aftakeling zo akelig in beeld gebracht. Tot het prepareren van de euthanasiespuit aan toe.

Tekst gaat verder onder de foto.

Anneke.

Toch lijden alle drie de documentaires aan eenzelfde euvel: ALS is zo weerzinwekkend dat er geen gelaagde film van te maken is. Je kijkt ernaar en denkt: dit is vreselijk, deze rotziekte zou niet moeten bestaan.

Wat rest is de humor om het draaglijk te maken. Miron, uit Als de dood, die zijn zuurstofmasker op krijgt en koeltjes zegt: 'May the force be with you.' Of Anneke die een zwarte supersonische luierstoel met afstandsbediening krijgt. Op een schaal van 1 tot 10 mag ze aanwijzen wat ze ervan vindt. 'Een 3?'

Dan zie je nog de sterke persoonlijkheid van iemand die langzaam minder mens wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.