Zeilen met Klaas

Zwijgend, charmant, vermogend. In de wereld van jachthavens en clubs leidde de verschijning van Klaas Bruinsma tot geroezemoes. Wat wist de zeilelite van de topcrimineel?...

Door Marc van den Eerenbeemt en Toine Heijmans

Liever leunde hij tegen de zeereling. Zei niet veel, staarde over de golven. Het roer was voor anderen. Hij kon ook niet zeilen, althans, niet in vergelijking met die jongens aan boord. Het was zijn schip, natuurlijk. Via een stichting had hij er veel geld in gestoken. Liever zag hij zichzelf als coach van de boot, besliste mee over wedstrijdstrategieën, analyseerde de prestaties, de samenstelling van de crew.

Dan had Klaas Bruinsma het hoogste woord. Net zoals Mabel Wisse Smit. Wat kon er beter? Hoe was er nog meer snelheid te persen uit de peperdure, speciaal ontworpen eentonner Amsterdamed, een absoluut racebeest voor open zee? De zeilers konden uren praten over het trimmen van de zeilen en de mast. Met wat voor natuurgeweld die bak over de golven kon worden geduwd. Die enorme druk op de zeilen, de siddering door de stokstijve romp. Beangstigend. Imponerend hard kon het gaan.

Klaas Bruinsma stapt eind 1988 de wereld van het grote wedstrijdzeilen binnen. Het is een bijzondere wereld, waarin gevaren wordt met moderne, dure, speciaal voor de snelheid geprepareerde jachten. Het is geen gesloten gemeenschap, maar wel een die uitsluitend toegankelijk is op grond van prestaties, geld of relaties. Jachteigenaren zoeken zeilers en zeilers, vaak professionals, zoeken eigenaren.

De financiers, veelal vermogende industriëlen of grote privébeleggers, nemen hun familie, vrienden en zakenrelaties mee aan boord. Niet tijdens de wedstrijden, maar voor een proefvaartje, om de boot over te zeilen naar een wedstrijd in bijvoorbeeld Engeland of om gewoon een borrel te pakken in de haven, in de kuip van het schip.

Drugsbaas Bruinsma hoort bij de categorie eigenaren, al koopt hij zijn boten niet zelf. Via constructies met stichtingen kan hij toch direct beschikken over prijzige topschepen, zonder veel gevaar dat justitie hem zijn speeltjes af zal pakken. Bijna al zijn zeilboten heten Amsterdamed, op de wedstrijdjachten ' t Amsterdammertje en de Mai * tresse na.

Samen met Jochem Visser, een ambitieuze topzeiler uit Amsterdam, richt Klaas Bruinsma in februari 1989 de stichting Offshore-Racing Nederland (ORN) op. De penningmeester van de stichting, een medewerker van Bruinsma's huisadvocaat John Engelsma, zit ook in het bestuur van de stichting die de Neeltje Jacoba onder haar hoede heeft – Bruinsma's verbouwde klassieke reddingsboot die, jaren later, ineens bijzonder blijkt omdat Mabel Wisse Smit erop sliep.

'Jochem wilde gewoon zeilen', zegt een van de crewleden uit die tijd. 'Hij vond in Bruinsma iemand met geld, maar vooral iemand met een passie voor de sport.' Een ander: 'Die zeilwereld was voor Klaas een manier om toegang te krijgen tot andere werelden, tot andere communicatievlakken. Hij had dezelfde stijl als die andere eigenaren. Gereserveerd, geïnteresseerd in de prestaties. Hij was een kameleon, hij viel niet op.'

Visser, zelf nog geen 25 jaar, nodigt veelbelovend zeiltalent uit om de schepen te bemannen. Daaronder is ook Arne Klunder, zoon van een Rotterdamse architect die met zijn jacht de Bierkaai internationale wedstrijden zeilt en wint. Arne is goed. En hij is verliefd op Mabel Wisse Smit, een studente uit Amsterdam die bekend is met de betere, koninklijke zeilverenigingen en meezeilt op de Bierkaai.

Als zijn vader ophoudt met de Bierkaai, stapt Arne over naar de Amsterdamed. Dat is in de zomer van 1989. Dan ook laat Mabel zich zien bij de trainingen en wedstrijden met Bruinsma's jacht. De wedstrijdcultuur spreekt haar aan. 'Ze toont dan al leiderschap', zegt een bemanningslid, 'vertelde hardop wat beter kon.' Mengt zich na een wedstrijd in de nabespreking, en blijft met Arne overnachten op de Neeltje Jacoba als dat zo uitkomt. Ze gaat ook uit eten met Arne en Klaas, als dat zo uitkomt.

Arne houdt van schaken, net als Klaas. De groep zeilers en aanhang rond de Amsterdamed is niet bijzonder close, maar na afloop van een tocht willen ze wel eens samen wat gaan eten en drinken. Klaas Bruinsma is er soms bij. Hij speelt potjes schaak met Arne. Die noemt zichzelf later op televisie naïef. 'Ik wist niet eens was hasj was.'

Arne heeft veel talenten, maar wist niet goed waarvoor hij kiezen moest. Mabel wilde graag dat Arne voor het topzeilen koos, en heeft hem daarin gestimuleerd. Daarom ook hing ze vaak rond bij de Amsterdamed.

Bruinsma vaart nauwelijks zelf mee. Hij bemoeit zich wel met de voorbereidingen en, vooral, de nabesprekingen. Met Jochem zet hij de koers uit – allebei zijn ze gepassioneerde zeilers. Ze spraken in de jaren van hun samenwerking vrijwel uitsluitend over het wel een wee van de Amsterdamed.

Mabel houdt van stevige discussies, net als Klaas. Over zeilen, en over andere onderwerpen. Dan roept Klaas in een Chinees restaurant, temidden van vijftien man, dat vrouwen nooit presteren zullen in de zeilsport. 'Mabel had dan echt wel haar woordje klaar', zegt een tafelgenoot van toen. Ze vond het leuk om met Bruinsma te discussiëren. 'Klaas was een interessanteman, die geanimeerde gesprekken kon voeren. Inspirerend. Mensen spraken graag met hem. Mabel ook.'

Wisten ze wie Klaas Bruinsma was?

Verslaggever Bart Middelburg van Het Parool introduceerde Bruinsma twee jaar eerder, in oktober 1987, bij het grote publiek als de leider van het grootste, meest gewelddadige drugssyndicaat van Nederland. Zijn bekendheid verspreidt zich vervolgens mede door de rechtszaken die Bruinsma aanspant om de aantijgingen de kop in te drukken.

Maar wie hem ontmoet in een haven, zeggen betrokkenen, treft geen piraat. Die treft een lange, slanke, intrigerende Gooise jongen. Welbespraakt, correct, rustig, beschouwend. Voordat hij Bruinsma als sponsor accepteerde, deed Jochem Visser navraag bij justitie en politie. Daar kreeg hij te horen dat er geen onderzoek liep tegen Bruinsma.

Oud-politiewoordvoerder Klaas Wilting: 'In die tijd kwamen er regelmatig mensen bij me met vragen over Bruinsma. Maar we wisten nog zo weinig. Begin 1989 stond hij nog niet bekend als grote crimineel – er waren alleen de verhalen in Het Parool. Grote criminelen zijn vaak zulke aardige, charmante mensen, maar wel mensen met een dubbelleven. Het verbaast me niets dat iemand erin tuint.'

Zijn de zeilers erin getuind? In hun wereld van jachthavens en clubs leidde de verschijning van Bruinsma, van zijn lijfwachten, zijn auto's en zijn reputatie wel degelijk tot geroezemoes. Soms besmuikt, soms niet. Hoe werden die schepen eigenlijk betaald? Over de steigers ging het verhaal van een miljoen gulden die cash was betaald voor een schip.

Er vormden zich drie kampen, zegt een bemanningslid. Degenen die uit principe niet met Bruinsma in zee wilden; degenen die dat wel deden en degenen die bang waren geworden. 'Het was een keuze', zegt Roy Heiner, inmiddels een van de meest bekende Nederlandse wedstrijdzeilers.

Hij zeilde in 1989 in de Mean Machine samen met de Amsterdamed de Admiral's Cup, een landenwedstrijd in Engeland. 'Je kon met Klaas varen, of niet. Ik ben nooit voor de Amsterdamed gevraagd, maar zou het ook niet gedaan hebben. Ik dacht: je weet niet wat je er allemaal gratis bij krijgt met die man.'

De zeilers van Klaas hadden allemaal hun eigen rechtvaardiging om wel met de Amsterdamed te varen. Dat is Bruinsma van de Raak-fabrieken, van de frisdrank. Die had al geld. Heeft ook in de hasj gezeten. Vroeger. Is er nu uit. En hoe crimineel is nou een handelaar in hasj? In een land dat koffieshops gedoogt?

Klaas, zeiden ze, is gewoon weer terug in zijn eigen milieu. En dat hij vaak een mannetje mee heeft, is nog voor de veiligheid, voor als er een spook uit het verleden komt langsdrijven. Lijfwachten Tonny en Errol kennen ze, Charlie da Silva ook, zegt één van de bemanningsleden. Die was er minder dan de andere twee, maar is ook wel eens mee wezen zeilen. 'Gewoon in een korte broek. Nooit een wapen gezien.'

Ik zeil niet voor Klaas, zei iemand, maar voor Jochem.

Die boot is van een stichting, zei een ander. Moet ik nou gaan onderzoeken wie daar allemaal achter zit? Als er iets mis is, zal justitie wel zijn werk doen, dan horen we het vanzelf.

Achteraf, na zijn liquidatie in 1991, blikten ze weleens terug: weet je nog, met Bruinsma. Rare, wilde tijd. Mooi gezeild toen. Hard gezeild. En na zijn dood werd het boek gesloten. Dachten ze.

Maar Mabel heeft dat 'dingetje met Klaas' weer teruggebracht. Zij had noch een liefdes-noch een intieme relatie met Klaas, heeft ze laten weten. Zodra ze doorkreeg dat het een crimineel betrof, hield ze het voor gezien. Haar vriendin Ottolien Lels, die al met Mabel was bevriend voor de ontmoeting met Bruinsma, liet weten dat zij toentertijd 'de dame' was van Klaas, niet Wisse Smit.

In de vroege zomer van 1990, nog voor het wereldkampioenschap in Zweden waar ze zo mooi tweede worden, krijgt Arne een andere vriendin. Dan laat Mabel zich nauwelijks meer zien bij de Amsterdamed.

Maar wanneer Mabel precies waar rondscharrelde, de zeilers zeggen dat ze het na al die jaren moeilijk meer kunnen onderscheiden. Het was niet belangrijk, toen. Belangrijk was die racebak. En of Mabel, uit het zicht van haar zeilvrienden contact hield met Klaas Bruinsma weet niemand. Kan niemand weten, zeggen de zeilers. Visser: 'Als Klaas een relatie was begonnen met Mabel, had hij het mij zeker gezegd. Hij vertelde mij bijvoorbeeld eerlijk over zijn omgang met Ottolien.'

En of Mabel wist wat voor man Klaas was? En wanneer? Naarmate Klaas langer meedraaide, wisten meer mensen wie hij werkelijk was, zegt een zeiler. Als hij aankwam in een Ferrari en op en neer bleef rijden tot zijn mannen alle steigers af waren gegaan om te controleren of alles pluis was. Dan stapte hij uit, liep in een streep naar de boot, trossen los, richting open water.

En toen viel Klaas weg. Bruinsma werd doodgeschoten, het zeilen ging door. Met nieuwe sponsors, nieuwe schepen en niemand had verwacht de geschiedenis na al die jaren op deze manier terug in het gezicht te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden