AnalyseDe gemakken van thuis

Zeggen we straks: ‘Bij elkaar komen voor een vergadering? Dat is zó februari 2020’?

Zijn we straks blij als we weer naar bakstenen winkels, theaters en restaurants mogen? Of houden we vast aan de gemakken aan huis? 

Beeld Nathalie Lees

Le Vieux Jean, een chic-uit-eten-tent in Delft, moest op zondag 15 maart om 18 uur halsoverkop dicht. Getroffen door de gedwongen horecasluiting, net als duizenden lotgenoten in heel Nederland. Zaten ze daar, met hun personeel en hun wijnen en hun gesteven tafellakens tussen de kreeften en de prachtzalm. En het was al behelpen geweest in de dagen ervoor, met verder uit elkaar geplaatste tafeltjes en extra voorzichtigheid.

Hun razendsnelle antwoord op de coronaslapte hadden ze nog voor de gedwongen sluiting bedacht: Le Vieux Jean à la Maison. Een driegangenafhaaldiner, te bestellen vóór 14 uur, inclusief instructies voor opwarmen, afmaken en opdienen, om thuis te doen alsof je uit eten bent.

Helaas moesten ze er na een aantal uitverkochte avonden alweer mee stoppen: ‘Te veel onrust en naasten met griepverschijnselen.’ Ook veerkracht kent zo z’n kwetsbaarheden.

Thuis-uit-eten is een ad-hocantwoord op een crisis die op een dag voorbij zal zijn. En wat we van vorige crises en rampen hebben onthouden, is dit: wanneer zo’n crisis of ramp groot genoeg is en lang genoeg duurt, en wanneer de scherven zijn opgeraapt en het stof bijeen is geveegd, zal een heleboel structureel anders zijn.

De kredietcrisis aan het eind van het vorige decennium legde kwetsbaarheden bloot in het gemak waarmee banken leningen verstrekten. De verliezers stonden op straat – dat waren Amerikanen met een plofhypotheek die zonder pardon uit hun huis waren gezet.

Duizend-en-een zwakke schakels

De coronacrisis legt duizend-en-een zwakke schakels in de economie bloot, zoals onze afhankelijkheid van China als fabriek van de wereld, überhaupt onze afhankelijkheid van verre landen, en van vrachtvliegtuigen, en van grillige Amerikaanse presidenten om aan spullen en halffabrikaten te komen. Of om onze spullen te kunnen slijten.

Deze crisis is bovendien extra bijzonder en anders dan anders, omdat in één klap over de hele wereld miljoenen mensen min of meer gedwongen in hun huis zijn opgesloten. Daardoor is de vraag naar ongeveer alles – behalve naar wc-papier en potten pastasaus – van de ene dag op de andere ingestort. Die plotse uitval krijgt een prominente plek in de droevig stemmende scenario’s voor de nabije toekomst die het Centraal Planbureau deze week in voorzichtige potloodlijnen schetste.

Consumentengedrag

Boeiend is om te bezien of en hoe dit het consumentengedrag gaat veranderen.

Of we, als we straks de straat weer op mogen, enorm gehecht zullen blijken te zijn, nog gehechter dan we al waren, aan alle gemakken aan huis. Aan het thuiswerken, Google Hangouten, digitaal studeren, online kleding bestellen (comfortabele huispakken, want wat hebben we aan kekke jurkjes en ingewikkelde hakken als we toch nergens komen?), films streamen, virtueel musea bezoeken, digitaal concerten consumeren, buikspieroefeningen doen via video, thuis-uit-eten, wc-papier hamsteren via Picnic, thuisborrelen met de jaarclub via Zoom, vlogs van cabaretiers bekijken, videogamen in plaats van sport kijken, elektronica laten bezorgen en binnen chillen.

En of we, als we straks de straat weer op mogen, nog wel met z’n velen onbekommerd bakstenen winkels, bakstenen werkplekken, bakstenen theaters en bakstenen sportscholen en andere bakstenen haarden van nieuwe infectie door nog nieuwe virussen zullen blijven bezoeken.

Of we ‘Bij elkaar komen voor een vergadering? Dat is zó februari 2020’ tegen elkaar zullen zeggen.

Of de ongekende extra stimulans die het ontwikkelen en perfectioneren van nieuwe technieken voor thuisbezorging nu krijgen – denk aan drones, denk aan bezorgrobots, denk aan slimme brievenbussen met virusdetector – een tochtje naar de winkel tot een absurd omslachtige en ouderwetse handeling uit het pre-coronatijdperk zullen maken.

Onlinedrukte

Het was midden in de sarscrisis, die China in 2003 trof, dat de ondernemer Jack Ma het Chinese online consumentenplatform Taobao lanceerde. Zijn bedrijf Alibaba, toen nog een internetplatform waarop bedrijven zaken met elkaar konden doen, leed onder de last van de crisis en onder thuiszittende zieke employés. Maar Taobao was nog niet in de lucht of het in huis opgesloten deel van China sloeg op veel grotere schaal aan het internetbestellen. En Chinese consumenten bleven dat doen, ook toen sars allang geen risico meer vormde en ze weer vrij buiten mochten rondwandelen. Ma is inmiddels miljardair.

Midden in de coronacrisis is Amazon in de Verenigde Staten alleen al honderdduizend mensen aan het rekruteren om de onlinedrukte aan te kunnen. Dat is niet eenvoudig voor een werkgever die de annalen is ingegaan als het prototype verschrikkelijke werkgever dat zijn mensen ‘als vee’ behandelt, en ‘als robots’. Om snel nieuwe employés binnen te kunnen hengelen, is het bedrijf nu zelfs bereid het Amerikaanse uurloon van 15 dollar met 2 dollar te verhogen.

Eerder deze maand ging in Nederland het vernieuwde Amazon.nl de lucht in, met naar eigen zeggen ‘meer dan 100 miljoen verschillende producten’ op voorraad, oftewel vier keer zoveel als er op Bol.com staan. Net op tijd voor de online-aankoopgolf, nu ook het fysiek inslaan van een potje dagcrème verworden is tot een ongezellige, langdurige, ingewikkelde en potentieel gevaarlijke expeditie. Ze adverteren er overigens ook met mondkapjes.

Bakstenen

Het zou met het consumentengedrag ná corona natuurlijk ook compleet de andere kant op kunnen gaan. Dat jurkjeskopers ernaar gaan smachten om gezellig in de rij voor het pashokje aan te sluiten en elkaars buit te beloeren. Dat niemand het woord ‘thuisbezorgd’ nog kan horen zonder braakreflexen te krijgen. Dat thuisvergaderaars zo gek zijn geworden van complexe vraagstukken online proberen te bespreken (‘Als we dat organisatieschema nou even aanpassen, wacht, ik teken het even en houd mijn voorstel voor de camera, kun je het zien? Nou, op de tweede regel staat een zeve… Nee, op de twééde regel.’) dat ze hun collega’s alleen nog maar op aanraakafstand bij zich willen hebben.

Maar dan moeten die bakstenen er dus nog wel staan. En niet verpulverd zijn onder de coronacrisis, tot verkruimelde hoopjes ellende.

Lees ook

Filosoof Beate Roessler: ‘Onze vrijheid is altijd al ingeperkt, het gebeurt nu alleen op een andere manier’
De coronacrisis confronteert ons met de kwetsbaarheid van het bestaan. Mooi als je daardoor beseft hoe goed je het hebt, zegt filosoof Beate Roessler. Maar denk vooral ook aan de mensen die echt in een ellendige situatie zitten.

Column Aleid Truijens: Voor de schoongewassen wereld zich aandient, moeten we dealen met deze besmette
‘Veel mensen verwachten dat covid-19 de mensheid een heilzaam corrigerend tikje uitdeelt. Ook ik hoop dat we hiervan opknappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden