'Zeeslag tussen China en VS is onvermijdelijk'

Vandaag probeert de Amerikaanse minister Kerry in Peking de span-ning rond de Chinese Zee te bezweren. China-expert Holslag voorziet echter alleen escalatie.

Voor de gemiddelde Europeaan mogen de territoriale conflicten die zich tussen China en zijn buurlanden afspelen ver weg lijken. Maar in een geïntegreerde wereldeconomie is dat niet langer het geval: oorlog in Oost-Azië raakt de handelsstromen naar Rotterdam, en daarmee ook banen in Nederland.

Vandaar dat de 32-jarige Belgische hoogleraar Jonathan Holslag zijn laatste boek als ondertitel meegaf 'Hoe Europa kan overleven in de eeuw van Azië'. In opgewekte scenario's gelooft hij niet. Holslag, die onder meer de Duitse en Nederlandse regering adviseert, omschreef China in 2011 als een 'Trapped Giant'. China weet zich in zijn eigen achtertuin omsingeld door die andere reus, de VS. Dat probleem gaat niet vanzelf weg.

Waarom voert China de span- ningen met zijn buurlanden telkens op?

'De territoriale aspiraties van China zijn niet nieuw, maar de fixatie erop is wel toegenomen. Het voornaamste motief is de druk die de VS op de Chinezen opvoeren sinds het begin van de eeuw. De Amerikanen houden China voor dat zij het militaire overwicht wensen te behouden binnen de eerste eilandenring. Die loopt van Japan via Taiwan tot Singapore. De VS hebben dat gedaan door het aantal patrouilles van vliegtuigen en nucleaire onderzeeërs op te voeren en door de zeebodem met verkenningsschepen te exploreren.

'De Chinezen menen dat zij de voornaamste militaire macht in de eigen regio moeten worden om te voorkomen dat zij vanaf zee worden gechanteerd door een andere militaire macht, zoals in de voorbije eeuwen vaak is gebeurd. Daartoe proberen zij de Amerikaanse veiligheidsketen bij die eilanden te doorbreken. China claimt eilanden en wateren, want dan kan het de strijdkrachten van andere landen de toegang tot tweehonderd mijl rondom die eilanden ontzeggen, volgens de Chinese interpretatie van de VN-conventies. Dat is de voornaamste bron van spanning.'

Het conflict draait dus minder om grondstoffen of de relatie met de buurlanden zelf?

'Dat speelt ook een rol, maar dat zijn toch nevenintriges. De grote fixatie van China zijn de VS, maar natuurlijk brengt dat China wel in problemen met zijn buurlanden. Vooral met Japan, waarbij een hele moeilijke geschiedenis een rol speelt. De Chinese aanspraken gaan het verst in de Oost-Chinese Zee, met een economische zone die bijna reikt tot in Okinawa (de Japanse eilandengroep met Amerikaanse bases, red.).

'Wat de situatie verder compliceert is dat ook angst voor gezichtsverlies een rol speelt. Heb je als staat eenmaal de claim gelegd dan kun je moeilijk terug. We weten dat 70 procent van de Chinese bevolking achter eventueel militair ingrijpen staat om die claims kracht bij te zetten. Dat geldt ook voor de Japanse bevolking.'

Maar is China niet kansloos in dit gevecht met de VS?

'Dat hangt ervan af hoe je het bekijkt. De Amerikanen zullen nog wel superieur blijven, maar de machtsbalans is veranderd door de Chinese investeringen. De Chinezen hebben in de afgelopen twintig jaar meer oorlogsschepen, meer gevechtsvliegtuigen en meer ballistische raketten in gebruik genomen dan alle Aziatische landen samen.

'De volgende Chinese stap is een nieuwe generatie nucleaire aanvalsonderzeeërs en meer vliegdekschepen. Want daarmee kunnen de Amerikaanse onderzeeërs en vloot in het gebied buiten de eerste eilandenketen worden bestreden. Dat gaat nog wel tien, vijftien jaar duren. En er komen Chinese lange-afstandsraketten bij waarmee de Amerikaanse vliegdekschepen kunnen worden aangepakt.

'Parallel daaraan, en dat maakt het nog angstaanjagender, worden de cyberoorlog-capaciteiten opgevoerd om de vijand op dat vlak te verblinden. Er wordt gewerkt aan mogelijkheden satellieten van de tegenstander te bestoken en uit hun baan te brengen, waardoor de vijand verder wordt verblind. Het klinkt als science-fiction, maar het gebeurt echt.

'Uiteraard anticiperen de Amerikanen weer op al die ontwikkelingen. Zo zijn ze nu bezig met het leggen van een hele linie sensors bij alle passages van de Chinese zeeën tot de Stille Oceaan. Dat is om de toekomstige Chinese aanvalsonderzeeërs aan te pakken. Zodra er een duikboot in beweging komt, valt die direct te detecteren. De Amerikanen zijn bezig hun IJzeren Gordijn van schepen en sensors tussen die eerste eilandenketen te versterken.'

Een treffende term, want dit verhaal doet sterk aan de Koude Oorlog denken.

'Zeker. Het is een gordijn van staal, sensoren en raketten. De Amerikanen verwijten de Chinezen dat zij aan area denial doen (pogingen anderen toegang tot een gebied te ontzeggen, red.), maar wat zij zelf met de Chinezen proberen is ocean denial. De repercussies van dit spel zijn voor een land als Japan fenomenaal, want het gaat steeds meer over zijn hoofd heen. De Japanners zijn daarom zeer bezorgd over iedere vorm van Amerikaanse kritiek op hen. Die zien zij als signalen dat zij zelf hun eigen boontjes moeten doppen, vandaar ook hun verhoging van de defensie-uitgaven.'

Maar gezien de economische banden is het toch niet in het belang van China, Japan of de VS om tot een oorlog over te gaan?

'Maar die interdependentie was er ook een eeuw geleden tussen Engeland en Duitsland. In de geschiedenis is dat nooit een garantie voor terughoudendheid geweest. Zolang de groei bestaat, zullen de Aziatische landen een groot belang hechten aan die interdependentie, maar de grote dreiging voor Azië is dat die militaire spanningen zich gaan voordoen in een economisch lastige fase. Dan neemt het belang van mondialisering af en wordt nationalisme voor leiders lonender.'

China is met het jarenlang verkondigen van zijn territoriale claims niets opgeschoten.

'Dat klopt. Daarom denk ik ook dat ze die uiteindelijk met militaire daden kracht bij zullen zetten.

'De perceptie onder Chinese beleidsmakers is dat hun land tot dusver militair terughoudend is geweest en economische welvaart in de regio heeft gebracht, maar dat ze voor dat beleid van 'vreedzame ontwikkeling' maar heel weinig hebben teruggekregen. Dus ligt een verharding voor de hand; het trekken van rode lijnen en het tegen elkaar uitspelen van buurlanden, voor wie China de belangrijkste kredietverstrekker is.

'Bij die verharding hoort dan ook het beslechten van de territoriale conflicten via de inzet van harde militaire macht. De vraag is of dat gebeurt wanneer de Chinezen zich daar sterk genoeg voor achten (dan heb je het over een jaar of twintig) of dat het voordien gebeurt. Omdat ze daartoe worden uitgedaagd of omdat ze zelf roekeloos te werk gaan. Dat is voor mij het grootste vraagteken.'

Zou Obama niet wat meer ruimte moeten bieden aan China?

'Ik denk niet dat ik het anders zou hebben gedaan. Want als je vrijwillig van invloed afziet, vullen de Chinezen die leemte op. Dat kan dan wel enige tijd goed gaan, maar dan zullen de Chinezen weer extra eisen stellen en kruipt hun expansionisme weer verder. Dus ik begrijp wel dat de Amerikanen halsstarrig vast willen houden aan hun militaire overwicht. Ze hebben nu eenmaal geen zekerheid over de Chinese intenties, net zoals de Chinezen dat niet hebben over die van de Amerikanen.'

Kerry in Peking voor overleg

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, is vandaag in Peking waar hij de Chinezen zal voorhouden: stop met initiatieven die slecht zijn voor de stabiliteit in Oost-Azië, want de ondermijning daarvan is niet in het belang van China zelf. De Chinezen vinden juist dat de Amerikanen de spanningen in de regio vergroten en zo niet bijdragen aan vrede en stabiliteit' . De verwijten over en weer tekenen de impasse, de twee grootmachten geven elkaar geen duimbreed toe. De territoriale aanspraken van China werken op de zenuwen van de bondgenoten van de VS, Japan en Zuid-Korea. Die twee landen zitten ook elkaar dwars. Kerry deed donderdag in Zuid-Korea in een poging de Koreanen ervan te overtuigen dat spanningen met Japan 'in niemands belang' zijn. Washington wil met zijn bondgenoten een gesloten front vormen nu China zich steeds assertiever toont - met de afkondiging van een 'luchtverdedigingszone' boven de Oost-Chinese Zee en inperkingen van vismogelijkheden voor buurlanden in de Zuid-Chinese Zee.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden