Analyse

Zeereuzen bieden reders veel voordelen – tot het een keer goed misgaat

De Ever Given vaart weer, maar het schip dat het Suezkanaal blokkeerde houdt de gemoederen nog wel even bezig. Kritische geluiden over te grote schepen klinken al langer.

Het containerschip Ever Given ‘naast’ de Kuip in Rotterdam.  Beeld Garrett Dash Nelson
Het containerschip Ever Given ‘naast’ de Kuip in Rotterdam.Beeld Garrett Dash Nelson

Terwijl het containerschip Ever Given in het Grote Bittermeer in Egypte ligt bij te komen van zijn avontuur afgelopen week in het Suezkanaal, is elders de discussie losgebarsten of het wel zo slim is om met steeds grotere schepen de zeven zeeën te bevaren.

Met het vastlopen van de Ever Given vielen vorige week twee tegenstrijdige ontwikkelingen samen. Rederijen bouwen steeds grotere vaartuigen. De afgelopen 25 jaar zijn de grootste containerschepen in omvang vier keer zo groot geworden. De grootste onder hen kunnen 24 duizend containers van elk 6 meter lang vervoeren. De Ever Given meet net als de allergrootsten 400 meter, maar er staan ‘maar’ 20 duizend containers tien hoog opgestapeld.

De waterwegen waar deze kolossen doorheen moeten zijn evenwel aangelegd voor de scheepvaart van vaak een eeuw of anderhalf geleden. Het Suez-kanaal ging open in 1869, het Panamakanaal in 1914. Delen ervan zijn daarna wel verbreed en uitgediept om grotere vaartuigen te bedienen. Maar de Ever Given laat zien dat een enkele dwarsligger de mondiale scheepvaart – en daarmee de wereldeconomie – benauwde momenten kan bezorgen.

Ongelukkig incident

Rolf Habben Jansen, topman van containerrederij Hapag-Lloyd, spreekt van ‘een ongelukkig incident’. ‘Ik denk niet dat we daar de conclusie uit moeten trekken dat de vaartuigen te groot zijn’, zegt hij in de Financial Times. De grote containerschepen houden volgens Habben Jansen de wereldeconomie draaiende. De World Shipping Council (WSC), een internationale lobbyclub, zegt dat de reuzen van de zee qua energiegebruik 2,5 keer efficiënter dan de trein en zeven keer zuiniger dan een vrachtwagen.

Het grote probleem, zeggen experts, is dat door containers steeds hoger op elkaar te stapelen een schip gevoeliger is voor wind. De Ever Given zou in de problemen zijn geraakt door sterke wind die de kop opstak tijdens een zandstorm, al dan niet verergerd door motoruitval.

De eigenaar van het schip, Shoen Kisen Kaisha Ltd, wil niet over de mogelijke oorzaken speculeren. Het Japanse bedrijf hangen claims boven het hoofd die in de miljarden euro’s kunnen lopen. De ‘voyage data recorder’ – de scheepsversie van de ‘black box’ in vliegtuigen – is voor onderzoek overgebracht naar de International Maritime Organization (IMO), het VN-agentschap voor de scheepvaart. Ook de Suez Canal Authority, de Egyptische exploitant van het kanaal, is navorsingen begonnen.

Buitenproportionele kosten

Verzekeringsmaatschappij Allianz zegt dat het vastlopen van de Ever Given een ongeluk is dat in de lucht hing. ‘De grootte van dit soort schepen biedt de eigenaren weliswaar schaalvoordelen, maar ook buitenproportionele kosten wanneer er dingen fout gaan’, stelt Rahul Khanna, risico-analist bij Allianz. Een bergingsoperatie loopt al snel in de honderden miljoenen euro’s. Megaschepen vergen grote slepers en ze passen niet in elke haven.

Kritische geluiden over de megalomanie van de containervaart klinken al langer. Twee maanden voor de Ever Given dwars ging liggen, hield de Amerikaans maritiem historicus en econoom Marc Levinson in een podcast al een pleidooi voor krimp – om een heel andere reden.

Snel over het water

‘Deze megaschepen hebben ons distributiesysteem in algemene zin overhoop gehaald. Er komen minder schepen naar de haven toe, maar de vaartuigen die afmeren moeten veel containers in een keer kwijt. Er ontstaan files van vrachtwagens in de haven en de spoorwegen lopen vol.’ Alles gaat snel over het water, maar komt tot stilstand op land.

Een ander nadeel van grote containerschepen is dat ze in slecht weer vaak vracht kwijtraken. Nederland kreeg daar mee te maken toen in januari 2019 de MSC Zoe bijna 350 van zijn ruim 8000 containers verloor voor de kust van de Waddeneilanden. De laatste drie maanden van 2020 vlogen wereldwijd twee keer zoveel containers in zee – 2500 – dan gemiddeld in de afgelopen twaalf jaar.

In Nieuwsblad Transport wijt kapitein Ruud Behrend dat aan de grote druk waaronder bemanningen staan om ladingen scherp op schema af te leveren. ‘Met name Oost-Europese kapiteins zijn als de dood dat ze de zak krijgen. Daardoor nemen ze soms veel te veel risico.’

Ever Given Ever Ywhere

De Ever Given is zo’n 400 meter lang en 60 meter breed. Dat bracht Garrett Dash Nelson ertoe om een tool te maken waarbij een afbeelding van het schip over een kaart wordt gelegd. Zo wordt de omvang van het schip duidelijk naast de Kuip in Rotterdam (boven), op het Museumplein, en aan het centraal station in Amsterdam (beide hieronder).

null Beeld Garrett Dash Nelson
Beeld Garrett Dash Nelson
null Beeld Garrett Dash Nelson
Beeld Garrett Dash Nelson
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden