Interview

Zeer zeldzame aap voor het eerst gefilmd in Congo, door Nederlandse natuurbeheerder

Voor het eerst is de uiterst zeldzame Bouviers rode franjeaap gefilmd, door WWF-natuurbeheerder Jaap van der Waarde. ‘Na een aantal pogingen zagen we eindelijk een groep van vijf apen.’ Hij hoopt dat wetenschappers de soort, waarover zeer weinig bekend is, willen onderzoeken.

De Bouviers rode franjeaap kon weleens zijn uitgestorven, zo leek het, na vier decennia zonder ook maar één verifieerbare waarneming. Tot hij in 2015 ineens werd gefotografeerd in Ntokou-Pikounda Nationaal Park, dat nu wordt beheerd door de Republiek Congo en het Wereld Natuurfonds (WWF).

Jaap van der Waarde, coördinator van natuurbeschermingsprojecten in de regio namens het WWF, ging op een driedaagse expeditie om de soort nu ook op film vast te leggen. En hij had succes. Mariska Kret, die apengedrag onderzoekt aan de Universiteit Leiden, vindt de video overtuigend.

‘Ik hoop dat een wetenschapper onderzoek wil doen naar deze soort', zegt Van der Waarde over zijn ontdekking. ‘Dit is een soort die hier van nature voorkomt, in kleine aantallen en in een klein leefgebied. Dat maakt per definitie kwetsbaar. Als de omgeving een beetje verandert, bijvoorbeeld door klimaatverandering, kunnen ze al hard worden geraakt.

De foto’s van Van der Waarde zijn pas de derde fotoserie sinds de aap in 2015 voor het eerst in meer dan veertig jaar werd waargenomen. Beeld Jaap van der Waarde/WWF
De foto’s van Van der Waarde zijn pas de derde fotoserie sinds de aap in 2015 voor het eerst in meer dan veertig jaar werd waargenomen.Beeld Jaap van der Waarde/WWF

‘Er is nooit een telling gedaan, maar als je ziet hoe weinig je deze apen tegenkomt, is duidelijk dat het er heel erg weinig zijn. Gelukkig wordt het gebied sinds een aantal jaren beschermd en is stroperij grotendeels gestopt. Maar het is belangrijk om meer te weten als we de soort goed willen beschermen. Deze video kan ook meer bekendheid geven aan dit soort gebieden, we kunnen laten zien hoe bijzonder ze zijn.’

Als deze apen zo zeldzaam zijn, hoe heeft u ze dan gevonden?

‘Om bij het park te komen, moet je vanaf de hoofdstad Brazzaville eerst anderhalve dag in de auto en dan een halve dag in een boot. Vervolgens zit je nog een dag in een kano tot je bij het gebied bent waar ze zitten.

‘Ik had net malaria gehad, dus toen we bij het park aankwamen was ik hartstikke ziek. Maar ik had net mijn laatste kuur genomen, dus ik dacht: dat trek ik wel. De eerste dag hebben we de hele middag door het moerasbos gesjouwd, de helft van de tijd sta je tot je knieën in het water. Niks gehoord, niks gezien.

‘De tweede keer gingen we laat in de middag met een kano, omdat verderop een groep zou zitten. Er bleek een boomstam óver de rivier gevallen. Toen hebben we alle spullen, inclusief de camera en het statief, op de boom moeten zetten en probeerden de mannen de boot door de takken te manoeuvreren. Dat lukte. Uiteindelijk hebben we geen aap gezien, en hadden we een bloedlinke terugreis omdat het begon te schemeren.

Bouviers rode franjeaap, gefotografeerd door Jaap van der Waarde. Dit is een mannetje.  Beeld Jaap van der Waarde / WWF
Bouviers rode franjeaap, gefotografeerd door Jaap van der Waarde. Dit is een mannetje.Beeld Jaap van der Waarde / WWF

‘De laatste dag hadden we meer geluk. Om apen te vinden, doen de rangers de roep na van een kroonarend, de grootste roofvogel uit het gebied. Die plukt apen zo uit de boomkruinen. Als je het geluid van die arend nadoet, slaan alle apen in de buurt alarm. Na een aantal pogingen zagen we eindelijk een groep met vijf van de apen die we zochten.

‘Twee uur ben ik bezig geweest ze op film te krijgen. Telkens als ik de camera had scherpgesteld, smeerden ze hem weer en moesten we er weer achteraan sjouwen. Ik denk dat het de derde keer was dat ze bleven zitten. Één aap heb ik op film gekregen, hij was de achterwacht, die de boel in de gaten houdt. De ontlading was enorm toen hij erop stond, de rangers waren aan het juichen en klappen.’

Jaap van der Waarde in Messok-Dja Nationaal Park.  Beeld WWF Congo
Jaap van der Waarde in Messok-Dja Nationaal Park.Beeld WWF Congo

Wat weten we al wel over de Bouviers rode franjeaap?

‘Naar mijn weten heeft nog nooit een onderzoeker deze aap gericht bestudeerd. Hij leeft in een klein gebied, ter grootte van een Nederlandse provincie, dat zeer ontoegankelijk is. Het is moerasgebied, een ondergelopen bos.

‘De lokale bevolking weet meer. De namen die ze hier gebruiken voor deze aap, zijn gebaseerd op het geluid dat ze maken. Dat is een soort mauwtje, heel apart. En er is op gejaagd: in dit gebied eten mensen alleen vlees uit het bos, er zijn geen geiten of koeien. Maar dit is niet zo’n populaire aap, want de vacht schijnt enorm te stinken en die stank gaat in het vlees zitten. Dat is gunstig voor de soort.’

‘Over het algemeen zijn rode franjeapen gespecialiseerde planteneters, die bladeren eten van een of twee boomsoorten, en af en toe een vrucht. Dat geldt ook voor deze. Toen we achter de groep aanliepen die we hadden gevonden, zagen we dat ze boombast op de grond lieten vallen terwijl ze door de boomkruinen slingerden. Mogelijk eten ze daarvan, of sabbelen ze erop.

‘Volgend jaar willen we een telling gaan doen, niet alleen van deze franjeapen, ook van olifanten, chimpansees en gorilla’s, want dat is nu een paar jaar geleden. We zijn nu drie jaar bezig met het beheer van dit park, we willen weten of we de aantallen stabiel weten te houden. We moeten ook bij de Congolese overheid aantonen of samenwerken met het WWF wat oplevert.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden