Zedillo springt in slangenkuil MEXICO

'DE KETEN van de medeplichtigheid' was volgens de Mexicaanse auteur en oud-ambassadeur in Nederland Homero Aridjis vorig jaar augustus nog de belangrijkste pijler waarop de almacht van de Revolutionaire Institutionele Partij (PRI) in Mexico rust....

De PRI is sinds 1929 niet louter door fraude en autoritair gedrag onafgebroken aan het bewind gebleven. Doorslaggevender was volgens Aridjis de traditie dat elke nieuwe president de duistere praktijken uit de vorige regeerperiode met de mantel der liefde bedekte.

'Iedere nieuwe president is medeplichtig aan het beleid van zijn voorganger', zei Aridjis aan de vooravond van de presidentsverkiezingen in de Volkskrant. 'Als Ernesto Zedillo tot president wordt gekozen, zal zijn werk bestaan uit het beschermen van zijn voorganger en godfather Salinas.'

Zedillo werd inderdaad tot president gekozen en hij is inmiddels drie maanden aan de macht. Door de klungelige manier waarop hij de nalatenschap van zijn voorganger - de peso-crisis en de opstand in Chiapas - probeert af te handelen, werd hij al snel afgeschilderd als een zwakke, besluiteloze president die er nooit in zou slagen het internationale vertrouwen in Mexico te herstellen.

Deze week beleeft Zedillo onverwacht zijn finest hour. Spectaculaire doorbraken in twee mysterieuze politieke moordzaken uit het tijdperk-Salinas hebben hem plotseling het imago gegeven van een daadkrachtig president die bereid is het recht te laten zegevieren en rigoureus te breken met de traditionele keten van medeplichtigheid binnen zijn eigen PRI. Zedillo lijkt te willen bewijzen dat zijn hoogdravende beloften over democratische hervormingen geen loos geblaat zijn.

Afgelopen weekeinde werd officieel bekendgemaakt dat Luis Donaldo Colosio - de man die eigenlijk president had moeten worden - niet door een eenling, maar door een groep samenzweerders is vermoord. Er zijn sterke aanwijzingen dat het komplot is gesmeed door een factie binnen de PRI zelf. De regering van Carlos Salinas zou bovendien - uit eigen belang - alles in het werk hebben gesteld de ware toedracht van de moord in de doofpot te stoppen.

Als klap op de vuurpijl werd dinsdag Raúl Salinas, de broer van ex-president Carlos gearresteerd, omdat hij volgens justitie de grote man is achter de moord, afgelopen september, op de secretaris-generaal van de PRI, Francisco Ruiz Massieu.

Zowel Colosio als Massieu stond bekend als hervormingsgezind. Hoewel een verband tussen beide moorden nog niet is aangetoond, is een grote meerderheid van de Mexicanen ervan overtuigd dat beide PRI-politici uit de weg zijn geruimd in opdracht van de conservatieve vleugel in de PRI-top, al dan niet in samenwerking met de drugsmafia.

Raúl Salinas, die multimiljonair werd onder de hoede van zijn broer en diverse overheidsfuncties bekleedde, is een van de belangrijkste representanten van de PRI-clan die zich tot afgelopen dinsdag onaantastbaar waande.

In de ongeschreven traditie van de langst regerende partij ter wereld konden alle machthebbers op welk niveau dan ook tot afgelopen dinsdag doen en laten wat ze wilden. Ze zouden toch nooit tegen de lamp lopen. Hun opvolgers en de opvolgers van hun opvolgers zouden hun machtsmisbruik, corruptie, zelfverrijking en andere wandaden simpelweg altijd blijven afdekken.

Met die traditie lijkt Zedillo nu te breken. Voor het eerst in de Mexicaanse geschiedenis poogt een president de slangenkuil en beerput van zijn voorganger op te ruimen. Zedillo's onverwachte dadendrang houdt daarom grote risico's in. De arrestatie van Raúl Salinas zal de kloof tussen de anti-democratische en hervormingsgezinde vleugels in de PRI alleen maar groter maken. De PRI-haviken voelen zich nu ongetwijfeld zo in het nauw gedreven, dat ze er niet voor zullen terugdeinzen nog meer rekeningen in eigen gelederen te vereffenen om te redden wat er te redden valt. Als Zedillo werkelijk het lef heeft het eens zo solide PRI-huis af te breken, loopt hij het grote risico het volgende slachtoffer in het rijtje Colosio-Massieu te worden.

Hoewel het weekblad Proceso vorig jaar november al in een reportage van negen bladzijden suggereerde dat Raúl Salinas de opdrachtgever van de moord op Massieu was, sloeg de arrestatie van de broer van de ex-president als een bom in, omdat eruit blijkt dat in het nieuwe Mexico van Zedillo niemand meer onaantastbaar is.

Grote vraag is evenwel of Carlos Salinas ervan heeft geweten. Proceso, dat het meestal bij het rechte eind heeft, wist ook te melden dat Carlos zijn broer als stroman gebruikte om zaken te doen die een president niet mag doen. Daarmee wordt de indruk gewekt dat Raúl niets deed zonder goedkeuring van zijn broer. Geruchten over de zelfverrijking van de gebroeders Salinas doen al veel langer de ronde, maar bewijzen zijn er tot nu toe nog niet geleverd.

In ieder geval is duidelijk dat de beerput van het Salinas-tijdperk op een kier is komen te staan. 'Niets en niemand staat boven de wet', pocht openbaar aanklager Chapa, die de moorden op Colosio, Massieu en kardinaal Posadas in zijn portefeuille heeft. Nieuwe arrestaties zijn daarom niet uitgesloten.

Het is echter nog lang niet zeker of er ooit volledige duidelijkheid komt. Daarvoor is de tegenwerking en de macht van de PRI-baronnen na 66 jaar alleenheerschappij waarschijnlijk nog te groot.

Zeker is wel dat Carlos Salinas het voorzitterschap van de Wereldhandelsorganisatie WTO nu echt op zijn buik kan schrijven. Een president die zijn land in een chaos stort en zijn broer wegens moord in de cel ziet belanden, heeft daarvoor te veel smetten op zijn curriculum vitae.

Art van Iperen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.