Ze zullen wel weer niet naar hem luisteren

 

Alex Brenninkmeijer. Beeld Mike Roelofs

Van Alex Brenninkmeijer hebben we altijd veel plezier beleefd als Nationale Ombudsman. Beroemd is het gestrekte been waarmee hij erin ging als de overheid zich weer eens onbehoorlijk had betoond jegens ons, de kleine mensen. We raakten hem kwijt, aan Brussel, of eigenlijk aan Luxemburg, waar hij de besteding van EU-gelden controleert.

Een normaal mens zou na zo'n stap geruisloos de anonimiteit in glijden, eens per jaar laconiek in een onleesbaar jaarverslag opschrijven dat het de lidstaten van de Europese Unie alwéér niet is gelukt om fatsoenlijk verantwoording af te leggen over de besteding van EU-subsidies, volgens driemaal gapen en zich de rest van de tijd wijden aan lange wandelingen door het Müllerdal.

Maar niet Alex Brenninkmeijer. Die wierp één blik op het het conceptjaarverslag van de Rekenkamer en stuurde het subiet terug naar zijn collega's. Commentaar: 'Absoluut onleesbaar, als altijd'. Opdracht: herschrijven. Over de Europese broederstaten zegt hij dingen als: die zijn uit op het 'binnengraaien van zoveel mogelijk EU-geld'. 'Beter verkeerd besteed bij mij, dan goed bij de buren', luidde zijn bondige samenvatting van deze mentaliteit, onlangs in deze krant.

En nu is Alex Brenninkmeijer terug bij ons, althans een beetje. Afgelopen maandag werd hij geïnstalleerd als hoogleraar institutionele aspecten van de rechtsstaat aan de Universiteit Utrecht. Dat ging op zijn Brenninkmeijers. Geen gezapige oratie waarin kolen en geiten worden gespaard, geen cryptisch verhaal dat je gerust al dommelend op de achterste bankjes kunt uitzitten.

Brenninkmeijer gaat er op vertrouwde wijze hard in. Met onze rechtsstaat gaat het niet goed. Zijn ergernis richt zich vooral op de politiek: politici banjeren overal doorheen, beroepen zich te pas en te onpas op 'het primaat van de politiek' en scheppen zo een klimaat waarin rechters die corrigerend optreden als lastposten worden gezien. Terwijl, zegt Brenninkmeijer, de rechtsstaat soms de speelruimte van de politiek beperkt. Dat hoort erbij, in een democratie. Maar, zo zei hij bij BNR radio, 'de politiek is heel erg zwak en slaat wat wild om zich heen in de richting van rechtsstatelijke uitgangspunten'.

De voorbeelden liggen voor het oprapen.

Neem de gaswinning in Groningen, waarbij mensen in gevaar zijn gebracht. Iets dat pas werd erkend nadat er een Onderzoeksraad aan te pas was gekomen.

Neem bed, bad en brood. Een tamelijk eenvoudige zaak, een kwestie van grondrechten. Toch moest er spierballenpolitiek en repressie worden bedreven, beklaagde hij zich in het radioprogramma De Ochtend van 4 op NPO Radio 4.

Neem het alcoholslot. Een maatregel met een nobel doel - het weren van alcoholmisbruikers op de weg - die evenwel zo zwaar was dat er diverse rechters aan te pas moesten komen om de overheid erop te wijzen dat het hier geen 'eenvoudige administratieve maatregel' betrof, zoals de autoriteiten ons wilden doen geloven, maar een strafmaatregel waarover de rechter moet oordelen.

Zijn voorstel tot verbetering: schaf de Eerste Kamer toch af, want van het rustig nadenken over en bijsturen van rare wetgeving komt daar weinig terecht. En stel in plaats daarvan een grondrechtenhof in, waar onafhankelijke rechters alles wat in Den Haag bedacht wordt rustig toetsen aan de grondrechten.

Het leken mij verstandige woorden. Maar ze zullen wel weer niet naar hem luisteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden