'Ze zijn weer de terroristen van vroeger'

De stoep voor de Farm-a-Rama, woensdagochtend: grote witte mannen in korte broeken staan in een kring, likkend aan een ijsje....

Een collega, het halve gezicht blauw gezwollen en onder de bloedkorsten, komt aanlopen. 'Ach jongen, hoe is het? Wat hebben ze jou toegetakeld', klinkt het ontzet. 'Het gaat wel, ik leef nog. Maar ik ga voorlopig niet terug.'

Boerensupermarkt Farm-a-Rama in Marondera, een dorp honderd kilometer ten oosten van de Zimbabwaanse hoofdstad Harare, is trefpunt geworden van een apart soort vluchtelingen. Bijna alle veertig grote blanke boeren en hun families trokken zondag in konvooi weg uit district Virginia, nadat een knokploeg van oorlogsveteranen de dag ervoor boer David Stevens had vermoord en vijf andere boeren mishandelde.

De angst zit er sindsdien goed in bij de plaatselijke boerengemeenschap. De evacués zijn ondergebracht bij familie en kennissen in Marondera en Harare, en wachten totdat hun gebied weer veilig wordt.

Het is opvallend hoe pragmatisch de boeren met 'de situatie' omgaan. Virginia mag het epicentrum zijn van de landbezettingen, het werk op bijna alle boerderijen gaat gewoon door. Iedere boerderij heeft zijn zwarte bedrijfsleider en arbeiders, die nu tijdelijk op afstand - per telefoon of radio - instructies krijgen.

Op de meeste boerderijen zitten maar een paar bezetters, die 'tot dusverre' het dagelijks werk niet belemmeren, zegt Herman van Duren, een van de zes van oorsprong Nederlandse boeren in het district. Op zijn boerderij Durlstone werken zijn honderdzestig werknemers, die er een eigen dorp met school hebben, gewoon door. 'Ik ben er vanochtend vroeg geweest, om ze moed in te spreken.'

Met zijn acht bezetters heeft hij ook gepraat. 'Ik ken ze inmiddels. Dit zijn niet de gevaarlijke jongens, maar een paar arme zielen die zich hebben laten lokken met de belofte dat ze de helft van mijn land krijgen', zegt hij. 'Mugabe is een slimme man, zo hoopt hij de verkiezingen te winnen.'

Alleen op Arizona, de boerderij van de vermoorde Stevens, ligt het werk voorlopig stil. Daar hebben de oorlogsveteranen nu hun hoofdkwartier. Vuile terroristen zijn het, zegt een boerin bij de Farm-a-Rama: 'Ze hebben David louter vermoord omdat hij politiek actief was in de MDC. Dat is nou onze ZANU-regering: ze zijn weer de terroristen van vroeger geworden.'

Vijftig kilometer verderop, aan een lange zandweg door het golvende groene landschap, duikt Arizona op. Het hek staat open, bij een veldje met arbeiderswoningen scharrelen een paar mannen rond. Een van de huisjes is uitgebrand. Nee, ze willen niet praten.

Bij de winkel staan twee politiemannen. De chef van de oorlogsveteranen? 'Misschien is hij verderop, bij de bierhal', zegt agent Maxwell, die gehulpzaam aanbiedt mee te rijden. 'Wij zijn bij de boerderij van de overledene gestationeerd om zijn bezittingen te beschermen', meldt hij onderweg. Helaas was de boerderij al geplunderd, toen het duo zondag arriveerde.

Ook bij de bierhal is geen veteranenleider te bekennen. In de schaduw van een boom zitten wel een paar arbeiders van een naburige boerderij. Ja, ook bezet, en de eigenaar vertrokken. 'We maken ons grote zorgen', zegt een. De veteranen zeggen dat de baas nooit meer zal terugkomen. 'Wij willen die bezetters niet. Ze kunnen ons loon niet betalen. En wie moet straks de meelfabriek en de bakkerij gaande houden?'

'Dit zijn slechte mensen. Ze maken ons werk kapot, en ze zeggen dat we straks op de ZANU moeten stemmen.' Hij schudt zijn hoofd. 'Ik stem op wie ik zelf wil.'

Dat de landbezettingen weinig sympathie wekken bij boerenarbeiders mag geen verbazing wekken: hun bestaan is afhankelijk van de grote boeren. Maar hoe denken kleine zwarte boeren erover, de grote bevolkingsgroep waarvan Robert Mugabe en zijn ZANU het bij de komende verkiezingen moeten hebben?

Meteen na blanke boerderij Arizona beginnen de zwarte communal areas. Hier maken uitgestrekte akkers, grote hofstedes met zwembaden en fourwheeldrives opeens plaats voor traditionele ronde huisjes met puntdaken van stro, waterputten en karren met ossen. De lapjes schrale maisaanplant meten een paar honderd vierkante meter. Ertussen ligt veel braakliggend land.

'We hebben geen geld voor voldoende kunstmest', verklaart een zwarte boerin die op de bus staat te wachten. Ze heeft het niet op de veteranen. 'Wij zijn ook bang voor ze. Natuurlijk willen we meer land hebben. Maar gaat de president ons kunstmest geven?'

'Ik bemoei me niet met die bezettingen', zegt een man verderop langs de weg. 'Het is verkeerd zoals ze het aanpakken. Maar je kunt dat hier beter niet hardop zeggen, anders krijg je last.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden