Reportage

Ze willen naar de VS, maar ook onder president Biden is lang niet iedereen welkom

Een humaner migratiebeleid, beloofde de nieuwe Amerikaanse president Biden. Dat werd in het zuiden gehoord. Honderdduizenden trokken naar de VS, vaak tevergeefs. Kinderen die alleen reizen, mogen wel blijven. ‘Als Bryan in de politieauto wegrijdt, zwaait hij nog even naar zijn opa. Misschien hebben ze elkaar voor het laatst gezien.’

Smokkelaars brengen migranten vanuit Mexico naar de Amerikaanse kant van de Rio Grande. Beeld Sergio Flores
Smokkelaars brengen migranten vanuit Mexico naar de Amerikaanse kant van de Rio Grande.Beeld Sergio Flores

Als de dag in het westen is verdwenen en alleen rimpels van maanlicht nog laten zien hoe hard de Rio Grande hier stroomt, klinkt vanaf de andere oever een geluid, de zuchtende lucht waarmee een opblaasbootje wordt opgepompt. Wat flarden Spaans van iemand die niet tegengesproken wordt. Een baby huilt. Een moeder ssjt. Zacht geplons. En dan is daar het bootje.

Hier, aan de Amerikaanse kant, liggen al een paar bootjes die in eerdere nachten zijn gebruikt, tenminste, de resten ervan – lek, leeggelopen, uitgeput. Max. Capacity 4 Persons, staat erop, maar dat is een puur theoretisch getal, in de praktijk kunnen er wel twaalf personen in en op, blijkt uit het schuitje dat nu komt aangeschommeld, volgepakt met schimmen. Sommige billen zitten in het water. Als de peddel van de man die op zijn buik voorop ligt de rotsbodem raakt, slaken sommige passagiers een kreet – Dios mío, mijn God. Die heeft ze zo ver gebracht.

Maar nu. Wat gaat Amerika met ze doen?

De afgelopen maanden hebben een paar honderdduizend migranten uit Honduras, Guatemala, El Salvador en Mexico de reis naar het noorden gemaakt. Ze voegden zich bij de asielzoekers die vorig jaar al in Mexicaanse grensplaatsen als Reynosa, Ciudad Juárez en Tijuana waren gestrand – een opstopping door twee maatregelen van president Trump. Die besloot eind 2018 dat asielzoekers uit genoemde landen voortaan hun procedure in Mexico moesten afwachten, en besloot in 2020 dat ze wegens covid helemaal geen procedure meer kregen en direct teruggestuurd konden worden. Sinds Biden president is, kloppen nieuwkomers en wachtenden min of meer tegelijk aan de deur.

Daar was Amerika niet op voorbereid. Biden, die tijdens zijn verkiezingscampagne een humanitairder migratiebeleid had beloofd, kon de toestroom niet aan en moest zich al gauw verantwoorden voor duizenden kinderen die te lang werden opgesloten in cellen van de grenspolitie. Republikeinse politici reppen dag in dag uit op Fox News van een ‘crisis aan de grens’, omdat Biden het ‘succesvolle afschrikkingsbeleid’ van Trump zou hebben teruggedraaid. ‘Dit wordt een nationale veiligheidscrisis’, zei de Republikeinse senator Lindsey Graham op Fox News. ‘Want vandaag zijn ze nog kinderen, maar morgen kunnen ze zo maar terroristen zijn.‘

Zandpad

Een jonge vrouw stapt uit het rubberbootje op de rotsen, met een meisje aan de hand. Een man geeft haar een baby aan. Ze kijkt zoekend om zich heen. Op het strandje liggen reddingsvesten, wikkels van repen, lege flesjes, en de armbandjes die we kennen van popconcerten – het betalingsbewijs van de migranten, nu niet meer nodig. Omhoog, omhoog, roept de man met de peddel, alweer op de terugweg naar de overkant, voor de volgende lading. De groep – een paar vrouwen met heel kleine kinderen, een man met drie wat oudere kinderen, een paar mannen alleen – sjokt naar het struikgewas, waar een zandpad begint dat, als je de juiste vertakkingen volgt, in een half uurtje naar de bewoonde wereld leidt.

Ailin Arreola, heet de vrouw. Ze is in de twintig en heeft al haar bezittingen bij zich: in haar ene hand haar 4-jarige dochter Meilin en op haar arm haar dochter Jensy, met een vrije pink waaraan een doorzichtig plastic supermarkttasje hangt, met tandenborstels en een extra luier. Ze komt uit Honduras, vertelt ze, uit de provincie Colón, waar Columbus ooit als eerste Europeaan voet op het Amerikaanse vasteland zette. In november raasde de storm Iota over de provincie en toen had ze geen huis meer. ‘Alles zit nog onder de modder’, zegt ze. ‘Dit is wat ik heb.’

Elfduizend dollar per persoon, heeft ze voor de reis betaald – ze zit nu diep in de schulden. Ze hoopt door te kunnen reizen naar South Carolina, waar een tante woont. Wat ze daar gaat doen weet ze nog niet, maar ze heeft het over trabajo de oportunidad, werk voor mensen die elke gelegenheid aangrijpen en daarin mogelijkheden zien. ‘Schoonmaken, afwassen, ik doe alles’, zegt ze. Haar droom? ‘Dat mijn dochters kunnen studeren.’

Pick-uptruck

De klim eindigt bij de eerste huizen van Roma, een oud plaatsje dat lang Mexicaans was, maar waar nu de groenwitte auto’s van de Amerikaanse grenspolitie geparkeerd staan, de Customs and Border Protection (CBP). Als de groep aankomt, tegen tien uur ’s avonds, knippen de agenten in de auto’s de koplampen aan. ‘Hola!’, zegt een agent in het Spaans. ‘Hoe gaat het? Wees niet bang. Wij zijn ook katholiek.’

Dit is de bedoeling. Iedereen die hier oversteekt, wil door de politie worden opgepakt. Dan kunnen ze asiel aanvragen en begint de asielprocedure. Als je het ze vraagt, denken ze allemaal dat ze in de VS kunnen blijven.

Schoentjes van een hulporganisatie voor Victoria, die met haar moeder is toegelaten tot de VS. Beeld Sergio Flores
Schoentjes van een hulporganisatie voor Victoria, die met haar moeder is toegelaten tot de VS.Beeld Sergio Flores

Er komt nog een pick-uptruck van de politie aangereden. Uit de laadbak komt een klaptafel en één stoel. Een andere agent gaat erachter zitten en noteert een voor een de namen en herkomst, waarna de migranten in bussen worden gezet. Er wordt gesorteerd: gezinnen met kinderen onder de 6 jaar moeten in een andere bus gaan zitten dan gezinnen met kinderen boven de 6. En, ook opvallend: als Juan Pablo Mejía, de man die met drie jongens (van 8, 10 en 13 jaar) uit het bootje is gestapt, zegt dat maar twee van hen zijn kinderen zijn en een derde zijn kleinzoon is, wordt die laatste apart gezet. ‘We hebben één onbegeleide minderjarige’, zegt de agent in zijn telefoon. Nee, de opa geldt niet als begeleiding, legt de agent uit (hij wil niet met zijn naam in de krant). ‘Dus vanaf hier scheiden hun wegen.’

De vader en zijn twee zoons gaan in een bus, de kleinzoon gaat met een politiewagen mee. De moeder met haar twee dochters wordt in de cabine van de pick-uptruck gezet. Dan komt er een nieuwe groepje aangesjokt.

Deportatie

Aan de zuidgrens heeft Biden ten opzichte van Trump twee dingen veranderd en één ding hetzelfde gelaten. Eerste verandering: alleenreizende kinderen worden niet meer teruggestuurd. Tweede verandering: gezinnen met kinderen onder de 6 jaar worden niet meer teruggestuurd. Wat hetzelfde is gebleven: alle anderen worden, met covid als excuus, zonder dat de asielaanvraag in behandeling wordt genomen, teruggestuurd naar Mexico.

Voor volwassenen zonder kinderen is er geen genade: terug. Deze groep vormt tweederde van alle aanhoudingen (bijna 100 duizend per maand, al zitten daar ook dubbeltellingen bij van mensen die het opnieuw proberen). De bewering van de Republikeinen dat Biden de grens ‘open’ heeft gezet is onzin. Voor deze groep is de grens nog even gesloten als voorheen.

Ook gezinnen met kinderen ouder dan 6 jaar, zoals het gezin van Juan Pablo Mejía en zijn twee zoons, zitten een paar dagen na hun overtocht weer in Mexico, ruim 30 duizend dollar armer. Mexico vindt dat terugsturen onverantwoord, en heeft de Amerikanen verboden nog gezinnen te deporteren naar de gevaarlijkste deelstaten, zoals Tamaulipas, hier aan de andere kant van de rivier. De regering-Biden heeft daar een oplossing op gevonden. Deze gezinnen worden met een vliegtuig naar El Paso gevlogen, een stukje westelijker, en over de rivier gezet op een plek waar de deelstaat in kwestie geen Tamaulipas meer heet. Opgelost.

Zo bezien heeft Bryan, de kleinzoon van Mejía, geluk. Hij is nu een ‘onbegeleide minderjarige’ en mag alleen verder, het systeem in. Als de politieauto wegrijdt, zwaait hij nog even naar zijn opa. Misschien hebben ze elkaar voor het laatst gezien.

Verveling

Ruim 18 duizend onbegeleide minderjarige grensoverstekers werden in maart gearresteerd en in april weer bijna evenveel. Het zijn deze recordaantallen die Biden na zijn aantreden voor problemen stelden. Want, waar laat je ze?

In Donna, was dan het antwoord, een plaatsje verderop aan de grens. Daar heeft de grenspolitie een bureau waar ze de kinderen ambtelijk kan verwerken, om ze vervolgens door te sturen naar opvanghuizen van het ministerie van Volksgezondheid. Maar door de grote toestroom liep dat helemaal mis. De kinderen sliepen als sardines op de koude vloer van politiecellen, en het duurde soms wel tien dagen voor ze verder konden, in plaats van de drie dagen die wettelijk zijn toegestaan.

Inmiddels zijn er in een weiland in Donna een stuk of vijftien grote tenten neergezet, waar bussen en groenwitte grenspolitieauto’s af en aan rijden. Maar eind maart was zelfs deze ruimte niet genoeg, en sliepen ruim vijfduizend kinderen nog steeds hutje mutje naast elkaar – want er waren geen opvangcentra om naar door te stromen. Die zijn nu gevonden. Het aantal kinderen in douanedetentie is gedaald naar 1.700 en de ergste druk is van de ketel.

Christofer met zijn moeder Diana op het busstation in Brownsville. Zij mogen in de VS blijven.  Beeld Sergio Flores
Christofer met zijn moeder Diana op het busstation in Brownsville. Zij mogen in de VS blijven.Beeld Sergio Flores

Een van de nieuwe opvangcentra is het Freeman Coliseum in de stad San Antonio, een groot betonnen conferentieoord dat inderhaast door de regering-Biden is ingericht als een soort megastal. Hier wachten bijna tweeduizend kinderen tot een (geverifieerd) familielid ze komt ophalen. ‘Het grootste probleem is nu verveling’, zegt Antonio Fernandez, directeur van Catholic Charities, een liefdadigheidsinstelling die de vrijwilligers levert die helpen met het runnen van de opvang. ‘Maar verder is het goed geregeld.’

Voor een dichte deur van het Freeman Coliseum staat een zwarte pick-uptruck uit Houston te wachten. ‘Ze komt haar zoon ophalen’, zegt de man achter het stuur. De vrouw zelf knikt alleen, met betraand gelaat. ‘Fernando. Hij is 14. Ze heeft hem zeven jaar niet gezien’, zegt de man. ‘Nu moeten we alleen nog op zoek naar de ingang.’

Van de kinderen in het Freeman Coliseum en de andere opvangcentra komt uiteindelijk zo’n 80 procent bij een familielid terecht dat al in de VS woont. In de helft van de gevallen is dat de vader of moeder, zelf migranten die ooit hun land en kinderen hebben verlaten om in de VS een beter bestaan op te bouwen. Nu, jaren later, gaan hun kinderen hen achterna. De hereniging biedt kansen: volgens cijfers van de hulporganisatie American Immigration Council heeft sinds 2013 zo’n 57 procent van de minderjarige grensoverstekers een verblijfsvergunning gekregen.

Uitverkoren

Terug bij de grens. In het busstation van Brownsville kijkt Henry García Guzmán wat beduusd om zich heen. Een paar dagen geleden is hij de rivier overgestoken en opgepakt, met zijn vrouw en twee kinderen. Gisteren zouden ze op het vliegtuig worden gezet naar El Paso, om vervolgens naar Mexico te worden gedeporteerd. Dit is de omweg die Biden heeft bedacht om tóch gezinnen te kunnen uitzetten.

Het gezin-Guzmán was al met een bus vol andere gezinnen naar het vliegveld van Brownsville gebracht. Maar vlak voordat ze wilden uitstappen, zei de buschauffeur dat ze mochten blijven zitten. ‘Het vliegtuig was vol’, zegt Guzmán. ‘Dit is je lucky day’, zei de chauffeur. En nu zitten ze hier, te wachten op de bus naar Kansas City. Ze hebben niets, maar zijn in Amerika. ‘God heeft het zo gewild. We zijn uitverkoren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden