'Ze wierpen granaten alsof het maïs voor de kippen was'

De Nederlander Arjen Westra dronk koffie in het winkelcentrum in Nairobi toen daar een terreuraanslag plaatsvond. Een vriendin overleefde in een bezemkast.

NAIROBI - Hij ging naar Westgate voor een kop koffie. Arjen Westra (43), een Nederlandse freelance journalist, woont al twaalf jaar in de hoofdstad van Kenia en kent de plekken waar het goed toeven is. Hij nam een vriendin mee naar het luxe winkelcentrum. Het kon een ontspannen zaterdag worden.


Het werd een drama.


Westra zat ongeveer een kwartier binnen in het restaurant ArtCaffe toen hij, rond het middaguur, een harde knal hoorde. 'Ik dacht aan een autobotsing, maar toen ik kort daarop een hele reeks knallen hoorde, wist ik beter.' Het was het begin van een zware terroristische aanslag, uitgevoerd door een grote groep mannen en een vrouw.


'Ik hoorde hoe het geweervuur van rechts naar links ging', vertelt Westra een dag later. 'Ik begreep dat het nu ook richting ArtCaffe ging.' Zijn Nederlandse vriendin, even over in Nairobi, raakte in paniek en rende het restaurant uit en het winkelcentrum in. Westra zelf ging plat op de vloer liggen en zocht dekking achter een van de tafels die overhoop waren gelopen.


Het werd zijn redding. Na een half uur, of drie kwartier - in elk geval na een eeuwigheid - zag hij kans het restaurant te ontvluchten. Hij ging 'tijgerend' over de straat en schuilde een poos achter een auto. Terwijl hij wachtte tot hij zich definitief in veiligheid kon brengen, deed hij zijn werk. Hij nam foto's met zijn telefoon en stuurde via Twitter berichten over de terreuractie de wereld in.


In ArtCaffe zijn veel van de 68 of meer doden gevallen. De zwaargewapende aanvallers, die later bekend werden gemaakt als leden van de islamistische terreurbeweging Al Shabaab uit Somalië, trokken schietend door het vier verdiepingen hoge winkelcentrum. En ze wierpen granaten, veel granaten. 'Alsof het maïs voor de kippen was', zo noemde een andere overlevende het.


De vriendin van Arjen Westra rende de kledingwinkel Identity binnen. Daar vond zij, samen met nog zo'n vijf anderen, haar toevlucht in een piepkleine bezemkast. Aan de andere kant van de deur hoorden zij de overvallers met elkaar spreken. Pas zo'n vijf uur later, toen de terroristen zich naar elders in het pand hadden begeven, werden zij door leden van Keniaanse speciale veiligheidsdiensten bevrijd.


In de martelende uren in de bezemkast kreeg zij van bekenden sms'jes met teksten uit de Koran. Als de overvallers je vinden, zo was de boodschap, moet je die hardop en uit het hoofd uitspreken. Hopelijk nemen ze dan aan dat je een moslim bent, net als zijzelf, en laten ze je gaan.


Het is een verhaal dat overeenkomt met de ervaringen van andere overlevenden van het Westgate-drama. Meerdere mensen vertellen hoe de terroristen de gegijzelden in het winkelcentrum vroegen naar 'de naam van de moeder van de profeet'. Wie het goede antwoord gaf, maakte zich in hun ogen bekend als moslim en mocht gaan. Anderen, onder wie wel degelijk ook Keniaanse moslims, werden zonder verdere omhaal geëxecuteerd.


Onder de slachtoffers is een Nederlandse vrouw van 33. Zij werkte met haar Australische echtgenoot in Tanzania en was even in Nairobi op bezoek. Vijf andere Nederlanders die ook in het winkelcentrum waren, konden veilig wegkomen. Er zijn meer buitenlandse slachtoffers, uit landen als de Verenigde Staten, Frankrijk, Ghana en Canada. De meesten komen uit Kenia, uit Nairobi en vaak uit de buurt van het winkelcentrum.


Op zondag zijn bij Westgate met regelmaat luid geweervuur en explosies te horen. Boven het gebouw cirkelt een helikopter van de Keniaanse politie. Binnen werken politie- en legereenheden samen. Ook wordt gesproken over 'adviseurs' uit landen als de Verenigde Staten en Israël. De eigenaar van het winkelcentrum is een Israëliër. Gisteravond drongen Keniaanse elitetroepen het winkelcentrum binnen. Daar werd toen nog een onbekend aantal gijzelaars vastgehouden door tien tot vijftien aanvallers. Het Keniaanse Rode Kruis sprak eerder van 49 vermisten. Of dat allen gegijzelden betreft is niet duidelijk. Volgens het leger zou een bevrijdingsactie vannacht worden afgerond.


Sinds de Keniaanse krijgsmacht bijna twee jaar geleden begon aan een militaire operatie om Al Shabaab uit het zuiden van het buurland Somalië te verdrijven, heeft de terreurbeweging vaak gezegd in Kenia zelf 'wraak' te zullen nemen. Tot nu toe was slechts sprake van kleine aanslagen, met enkele doden en gewonden. De aanval op Westgate is de grootste uit de Keniaanse geschiedenis sinds de aanslag van Al Qaida op de Amerikaanse ambassade in Nairobi, nu ruim vijftien jaar geleden.


Kenianen en buitenlanders die in Nairobi wonen, zijn het afgelopen jaar geregeld gewaarschuwd om drukke plekken, zoals populaire winkelcentra, te mijden. De vermaning kwam zo vaak, en de grote aanslag bleef zo lang uit, dat uiteindelijk vrijwel niemand die meer serieus nam. In Westgate was zaterdagochtend zelfs een medewerker van de Nederlandse ambassade met zijn vrouw.


'Je kon er op wachten', zegt Arjen Westra. 'Onder vrienden hebben we het er vaak over gehad.' De winkelcentra zijn ook nauwelijks effectief te beschermen. 'Je hoefde maar een paar granaten te gooien en het vuur te openen, en je had al een gelukte aanslag.' Ook Westra stond daar nauwelijks bij stil. Nu is hij blij het te kunnen navertellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden