Ze was dichter, kunstenaar en meesterverteller

Ze schreef veertien dichtbundels en maakte honderden schilderijen. Meertje Kaal leidde een tumultueus leven en kreeg pas op latere leeftijd de erkenning voor haar werk.

Meertje Kaal.

Als leven aan de zelfkant van de samenleving de beste inspiratiebron is voor de mooiste kunstwerken, dan zou Meertje Kaal zonder meer een van de grootste dichters en kunstschilders van het land zijn. Ze leidde een tumultueus leven waarin drank vaak centraal stond. Niettemin was ze in staat vier kinderen op te voeden die allemaal goed terecht zijn gekomen. Kaal overleed op 16 mei aan de gevolgen van een hersenbloeding in haar atelierwoning, vlakbij het Vondelpark in Amsterdam.

In de rubriek Dag in Dag uit van de Volkskrant werden in 2013 in dertig afleveringen haar memoires opgetekend door journalist Lidy Nicolasen, onder de titel De wondere wereld van Meertje Kaal (+). 'Ze kon fantastisch vertellen', zegt Nicolasen. 'Meertje zat vol verhalen over haar eigen leven en het Amsterdamse kunstenaarsmilieu waarin ze verkeerde.

Kaal, die veertien dichtbundels schreef en honderden schilderijen maakte, werd geboren in een arbeidersmilieu in Wormerveer. Ze had één broer die tien jaar ouder was. Haar ouders waren niet gelovig, maar werkten beiden als koster bij de hervormde kerk. Haar grote idool was oom Jaap Kaal die in de Zaanstreek naam had gemaakt als kunstschilder. Na de oorlog trok ze naar Parijs, waar ze in de huishouding werkte van onder anderen de schilder Serge Poliakoff. Daarna ging ze naar Amsterdam, vast overtuigd als naaikunstenares een bestaan op te bouwen. Dat viel niet mee, want het maken van moderne kunst was toen een mannenzaak.

Kleurige collages

Met het corrigeren van drukproeven en met poseren - haar toenmalige geliefde, de beeldhouwer Hans Verhulst maakte tientallen beelden van haar - kon ze net in haar onderhoud voorzien. Pas na de dood van haar oom durfde ze zelf het penseel ter hand te nemen. Ze maakte kleurige collages op ribkarton waarin ze allerlei afval verwerkte. Haar werk deed denken aan de stijl van de Cobra-kunstenaars, zo zeiden kenners.

Ze trouwde met Henk Dorré, naar haar zeggen een bloedmooie jongen, met wie ze eind jaren vijftig vier kinderen kreeg. Hij bleek een junk te zijn die haar bezittingen verkocht om zijn verslaving te bekostigen. Uiteindelijk zwierf ze met haar kroost over straat totdat de nonnen het gezin opving. De relatie met Dorré was onhoudbaar. Daarna trouwde ze met Herman Adèr, een rijkeluiszoontje dat wis- en natuurkunde studeerde. Ze leerde de dichteres Sonja Prins kennen met wie ze in 1968 een uitgeverij begon. 'Ik maakte toen nog lapschilderijen en Herman tekeningen. Ze kocht van ons beiden iets.'

In 1972 werd Kaal lid van de kunstenaarssociëiteit De Kring. Ze begon te drinken. Oude jenever. Adèr verliet haar. Opnieuw was het armoe troef. 'Met twee Siamese katten lag ik onder een stapel dekens en nog kon ik van de kou niet in slaap komen', zo beschreef ze haar leven. Ze was afhankelijk van de BKR, de Beeldende Kunstenaars Regeling die ook wel de contraprestatie werd genoemd. In ruil voor kunstwerken kregen kunstenaars in die tijd een inkomen. Toen die toelage werd gestopt, belde ze Roel de Wit op, de toenmalige commissaris van de Koningin in Noord-Holland. 'Hij had mij als kind een keer bij de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie in het water gegooid. Dat maakte hem schatplichtig. Twee weken later had ik mijn uitkering weer.' Om in haar onderhoud te voorzien nam ze kostgangers op, onder wie een gewonde Afghaan en een Griekse verzamelaar van homoporno.

Pas na 1996 stopte ze met drinken en pakte ze haar leven weer op. Een galerie prees haar kunst zowel in Nederland als in New York aan, waardoor zij na jaren van armoede een behoorlijk bestaan opbouwde. Onlangs nog werd werk van haar in Museum Flehite in Amersfoort getoond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.