profielAung San Suu Kyi

Ze was de hoop van de democratische wereld, nu moet Suu Kyi zich verdedigen voor genocide

Aung San Suu Kyi arriveert op Rotterdam Airport.Beeld AP

Ooit was de Myanmarese leider Aung San Suu Kyi de hoop van de democratische wereld. Dinsdag moet ze voor het Internationaal Gerechtshof verschijnen voor wat zij noemt een ‘anti-guerrilla-operatie’ tegen de islamitische minderheid Rohingya in haar land. De vervolging van Rohingya had volgens de VN alle kenmerken van een genocide.

De Myanmarese regeringsleider Aung San Suu Kyi droeg zondag het geel, groen en rood van haar land als ze door de gangen van Rotterdam Airport liep. De kleuren moeten wellicht trots en vastberadenheid uitstralen. De Nobelprijswinnaar is op weg naar Den Haag, waar ze vanaf dinsdag persoonlijk haar land gaat verdedigen bij het Internationaal Gerechtshof. De aantijging: genocide.

In 2017 vluchtten ruim zevenhonderdduizend Rohingya vanuit het overwegend boeddhistische Myanmar naar Bangladesh, opgejaagd door het Myanmarese regeringsleger. VN-waarnemers zagen hoe militairen de woongebieden van de Rohingya omsingelden, honderden dorpen in brand staken en zich schuldig maakten aan massaverkrachtingen. 

Zelf sprak het leger over een ‘gerechtvaardigde anti-guerrilla-operatie tegen terroristen’, nodig om de rust en de orde in rebellerende provincies te herstellen. Tweeënhalf jaar later zitten de vluchtelingen nog altijd in overvolle kampen in buurland Bangladesh.

De zaak is aangespannen door het kleine Gambia, dat vindt dat Myanmar het internationaal verdrag tegen volkerenmoord uit 1948 heeft geschonden. Het West-Afrikaanse land, dat een relatief grote moslimpopulatie heeft, wordt gesteund door de 57 leden van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking.

Het is een van de drie zaken in het juridische front dat de afgelopen tijd is ontstaan tegen Myanmar. Het Internationaal Strafhof, ook gevestigd in Den Haag, onderzoekt sinds kort of er bewijzen zijn van misdaden tegen de menselijkheid. In Argentinië buigt een rechter zich over de vervolging van kopstukken van de Myanmarese regering, inclusief Suu Kyi.

Aanhangers van Aung San Suu Kyi betuigen steun aan de regeringsleider.Beeld AFP

Hoop 

Ooit was Suu Kyi als oppositieleider tegen de regerende militaire junta de hoop van de democratische wereld. Een icoon dat beroemd werd door haar lange periode van huisarrest. Zij kreeg zelfs de Nobelprijs voor de Vrede voor haar verzet. Maar sinds haar monsteroverwinning bij de laatste verkiezingen werkt ‘de lady’ als regeringsleider innig samen met de oude militairen, die nog altijd de meeste macht lijken te hebben. Sinds de vervolging van de Rohingya is ze een internationale paria geworden. Tal van prijzen zijn haar afgenomen. De Nobelprijs niet – die wordt nooit ingetrokken.

Consequent in haar verdediging is ze wel. In een toespraak voor de internationale diplomatieke gemeenschap in Myanmar, september 2017, nam ze het al op voor het leger. ‘Er worden beschuldigingen over en weer geuit, maar laten we eerst harde bewijzen verzamelen voordat we iemand daarvan gaan beschuldigen’, aldus Suu Kyi. 

En: ‘Het is jammer dat alle aandacht nu uitgaat naar dit ene probleem. Wij hebben in Myanmar veel meer problemen die minstens net zo ernstig zijn.’ Dat ze zelf de juridische delegatie in Den Haag aanvoert, zal haar populariteit in eigen land goed doen. Afgelopen zaterdag gingen duizenden mensen in het Zuidoost-Aziatische land de straat op om steun te betuigen.

Naar verwachting zullen zowel voor- als tegenstanders van Suu Kyi en haar regering zich de komende dagen roeren in de buurt van het Vredespaleis in De Haag, waar het Internationaal Gerechtshof is gevestigd.

Genocide

In theorie heeft Gambia een goede zaak in handen. De vervolging van de Rohingya, die door veel Myanmarezen worden gezien als illegale migranten, had volgens onderzoek van de VN alle kenmerken van een genocide. Het moorden en de verkrachtingen zouden bedoeld zijn geweest om de etnische minderheid te vernietigen. De regering van Myanmar deed niets om de misdaden te onderzoeken of de daders te straffen en is daarmee medeverantwoordelijk voor de genocide, aldus de onderzoekers.

Aung San Suu Kyi tijdens een bijeenkomst van de ASEAEN in Bangkok.Beeld AFP

De verdediging zal aanvoeren dat het ging om legeracties die werden ingeluid door geweld van militanten en niets met doelbewuste volkerenmoord te maken hadden. ‘Het is makkelijk om een beschuldiging te uiten’, aldus de Myanmarese oud-ambassadeur Thaung Tun vorige week op Twitter. 

‘Maar wettelijk moet de intentie voor genocide boven elke twijfel verheven aangetoond worden. Het moet dus niet worden verward met persoonlijke motieven of daden van een dader. Er moest sprake zijn van voldoende bewijs dat het beleid was om een groep te vernietigen.’

De drie zittingsdagen van deze week zijn bedoeld om tot een voorlopig oordeel te komen. Daarmee hoopt Gambia Myanmar te dwingen alvast maatregelen te nemen ter bescherming van de Rohingya. Volgend jaar kan dan de uitgebreide behandeling van de zaak beginnen, iets dat jaren in beslag kan nemen. Het voorlopig oordeel van de zestien rechters volgt naar verwachting binnen een paar weken.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over zevenduizend vluchtende Rohingya. Dat moeten er zevenhonderdduizend zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden