Ze waren allebei ervaren zeilers, toch ging het mis. Hoe kon de kiel afbreken?

Een tragisch ongeluk in de zeilwereld: zaterdag kwamen de bekende zeezeilers Frans Maas (79) en Freddy Franssens (70) om het leven toen hun boot kapseisde tijdens een zeilrace voor de kust van België. Een 18-jarige jongen wordt nog vermist. De kiel van hun boot was afgebroken.

Het gekapseisde zeiljacht Capella ligt voor onderzoek op een kade in Oostende. Beeld anp

Aan boord van het schip waren nog vier andere bemanningsleden, onder wie de 17-jarige kleinzoon van Maas. Hij werd samen met twee anderen gered nadat ze al uren op de romp van het omgekeerde zeilschip hadden gezeten. Ze werden met onderkoelingsverschijnselen opgenomen in het ziekenhuis. Een 18-jarige zeiler uit Terneuzen wordt sinds zaterdag vermist.

Hoe kon dit zo misgaan? Het is zaterdagochtend half negen als zeilboot De Capella 18 kilometer buiten de kust van Oostende vaart. De zeskoppige bemanning doet mee aan de Light Vessel Race, een lange afstandstocht van 100 mijl over zee. Sinds vrijdagavond negen uur zijn ze onderweg: dit is een zeilrace die zich grotendeels in de nacht afspeelt.

Ervaren wedstrijdzeiler

Voor de wedstrijd moeten de zeilers een document ondertekenen waarin ze beloven te varen volgens veiligheidscategorie 3. Dat betekent dat ze een reddingsvlot mee moeten nemen. Ook moeten ze reddingsvesten bij zich hebben. Niet alle zeilers dragen die: ze belemmeren de bewegingsvrijheid. En iedereen wil de snelste zijn.

Maas is een zeer ervaren wedstrijdzeiler en een vermaard jachtbouwer uit Breskens. Heel Zeeland kent hem. 'Hij zat altijd voor in het peloton, in de top 3', zegt zeezeiler Eddy Lekens van de site Clubracer. 'Ik zeilde vaak tegen hem. Hij wist de goede kant van de baan te kiezen. Ook stond hij erom bekend dat hij jonge mensen op zijn boot een kans gaf.'

De Capella werd door Maas zelf ontworpen en gebouwd, zegt Lekens. 'De boot is uit 1995. Maar Frans was steeds bezig om alles te optimaliseren. Hij had zijn materiaal goed op orde.'

Die ochtend is de wind stevig. De kiel aan de onderzijde van de boot breekt af. 'Als dat gebeurt, slaat de boot in een fractie van een seconde om', zegt Lekens. 'Je kunt dan geen noodsignaal meer uitzenden.' Ook een reddingsvlot is dan niet meer uit de zeilboot te krijgen.

Op zo'n moment is het zaak zo snel mogelijk op de boot te komen. 'Je moet uit het water. De sterkste moet zich optrekken aan het roer en de anderen op proberen te hijsen.'

Waardoor de kiel afbreekt, is niet bekend. 'Op de foto's zie je een 'mooie' breuklijn', zegt Lekens. 'Als de kiel van een boot afbreekt kan dit duiden op een ontwerp of constructiefout of een verborgen gebrek na een eerdere aanvaring. Of dit bij de Capella het geval was is nu onmogelijk te zeggen, daarvoor moet het onderzoek afgewacht worden.' Een botsing lijkt hem onwaarschijnlijk. 'Dan was er schade zichtbaar geweest aan de romp.'

Hij zegt de laatste jaren vaker te horen dat de kiel van boten afbreekt. 'Boten worden steeds nauwer gebouwd om gewicht te besparen. Daarmee wordt de druk op het materiaal groter.'

Sommige boten hebben een EPIRB (Emergency Position Indicating Radio Beacon), een noodsysteem dat gps-coördinaten doorgeeft aan de reddingsdiensten zodra het in aanraking komt met water. Tijdens deze race is de EPIRB niet verplicht, het is onbekend of er zich aan boord van de Capella zo'n systeem bevindt. De reddingsdienst ontvangt die ochtend om half 9 in elk geval geen noodsignaal van de boot.

Wel moet de Capella zich om 9 uur melden bij de wedstrijdleiding. Dat gebeurt niet. Omdat de leiding weet dat Maas zich altijd meldt, leidt dit tot ongerustheid. Er wordt op alle mogelijke manieren geprobeerd contact te maken met de boot. Dat lukt niet.

Tegenstrijdige informatie

Het duurt nog tot iets voor half 3 voordat de leiding van de zeilrace zich meldt bij Réjane Gyssens, kapitein van het Belgische Maritiem Reddings- en Coördinatiecentrum. Er is een schip 'overdue'. Een paar minuten later, om half 3, komt er nog een telefoontje. Het is baggerschip Reynaert. De loods meldt dat hij twee mensen, mogelijk dood, in het water ziet drijven. 'We wisten niet zeker of die telefoontjes met elkaar te maken hadden. Er was veel tegenstrijdige informatie.'

Het baggerschip haalt de mannen uit het water. Even later ziet de loods nóg iets in het water liggen: een zeilboot op zijn kop, met daarop drie mannen. Snel halen ze ook hen aan boord. De drie zijn ernstig onderkoeld, één van hen is nog aanspreekbaar. Hij vertelt dat ze zijn omgeslagen.

Er mist nog een 18-jarig bemanningslid. De reddingsdienst, net bezig met een oefening nota bene in gezelschap van het Belgisch koninklijk paar, besluit grootschalig uit te rukken. Met vijftien boten, twee helikopters en een vliegtuig beginnen ze het gebied af te zoeken. Ook de Nederlandse kustwacht en de KNRM helpen mee. Computers berekenen waar de drenkeling zich kan bevinden. Het zoekgebied wordt meermaals aangepast.

Urenlang zoeken ze. In het zeewater vinden ze 'reddingsvesten, een zeilbroek en laarzen', zegt Gyssens. Van de jongen ontbreekt elk spoor. Elke boot krijgt zijn eigen deel waarin hij moet speuren. Maar ze vinden niets. Of de jongen een zwemvest droeg, is niet duidelijk.

Dan, zegt Gyssens, moet je een beslissing nemen. Om 21.22 uur stoppen ze met zoeken. 'Het water was 18 graden. De overlevingskansen waren zo goed als nihil.' De boten en helikopters keren terug. Of het moeilijk was te stoppen? Inderdaad, zegt Gyssens. 'We zijn professionals, maar het gaat hier wel om mensenlevens.'

Watersportvereniging Breskens, waar vijf van de zes bemanningsleden zeilden, is verslagen, zegt voorzitter Marnix Lippens. 'Frans Maas was een aimabele man. Hij voelde zich nooit boven iemand verheven. Zijn kleinzoon keek er erg naar uit om met zijn opa deze wedstrijd te zeilen.' Freddy Franssens omschrijft hij als 'een man met levenslange zeilervaring.'

Organisator RBSC van de zeilwedstrijd was niet bereikbaar voor commentaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden