Ze vertrouwen ons de rechtstreekse verkiezing niet toe

Debat

Gisteravond zond Nieuwsuur vanuit de prachtige zaal van de Eerste Kamer het eerste verkiezingsdebat uit voor de verkiezingen van de provinciale staten, op 18 maart. Het werd gevoerd door acht fractievoorzitters in de Eerste Kamer op wie we over drie weken niet kunnen stemmen. Hierna volgen nog drie debatten met de partijleiders, op wie we ook niet kunnen stemmen, en één debat tussen twaalf provinciale lijsttrekkers - onder wie dus één vertegenwoordiger uit uw provincie op wie u eventueel wel kunt stemmen.

Het begon met de oude oorlogspaarden Hermans (VVD) en Brinkman (CDA), Tineke Strik van GroenLinks en mevrouw Faber van de PVV over terrorisme, iets waar de provinciale staten niet over gaan, en de Eerste Kamer evenmin. Het had daarom onmiddellijk iets van een rollenspel in het wijkcentrum: doe een verkiezingsdebatje na.

Het snelle tv-debat past Eerste Kamerleden ook niet: dat is een van hun aangename kanten.

Onze verslaggever Remco Meijer, gisteren in deze krant: 'Wie een model zou moeten verzinnen om de zwevende kiezer in opperste staat van verwarring te brengen, zou ongeveer het schouwspel organiseren dat vanavond begint.' En zwevende kiezer: wie is dat níét tegenwoordig?

Op 26 mei kiezen de 566 nieuwe leden van de provinciale staten de leden van de Eerste Kamer. Hierbij wordt het inwonertal van de provincie gedeeld door het honderdvoud van het aantal statenleden in de betreffende provincie, wat resulteert in de zogenoemde stemwaarde. De stemwaarde wordt vermenigvuldigd met het aantal stemmen en daaruit komt het 'stemcijfer'. De som van alle stemcijfers wordt gedeeld door 75, het zetelaantal in de Eerste Kamer. Dan hebben we de kiesdeler te pakken. We kunnen nu het totale stemcijfer per partij delen door de kiesdeler en dan krijgen we het aantal gewonnen Kamerzetels. Niet meteen, want de kans dat het een rond getal betreft is klein. Via een systeem dat zo ingewikkeld is dat zelfs zeer geavanceerde computers er dampend de brui aan geven, worden nu de reststemmen verdeeld en wordt de exacte zetelverdeling vastgesteld.

De democratische methode om de Eerste Kamer te kiezen wordt verder gecompliceerd, doordat in de provincies statenleden worden gekozen die niet bij landelijke partijen horen en van wie je dus niet weet op wie ze gaan stemmen.

Vergeleken met de procedure waarmee bij ons de Eerste Kamer wordt gekozen, is de Theorie van Alles een abc'tje. Geen wonder dat Herman van der Zandt, die grote faam genoot als Herman de Schermman, er de brui aan heeft gegeven. Herman durft het niet meer aan. Ik herinner me de vorige keer, in mei 2011, toen Van der Zandt van hogerhand opdracht had gekregen ons uit te leggen hoe de verkiezing van de Eerste Kamer door de statenleden verliep. Hij deed zijn best, maar je zag hoe wanhoop en waanzin langzaam maar zeker bezit van hem namen. Dat wil Herman van der Zandt niet nóg een keer meemaken, hij heeft een gezin.

Het getrapte systeem is in 1848 bedacht, we zijn allang vergeten waarom. Er zit nog altijd iets in van het oude wantrouwen jegens de stem van het volk: ze vertrouwen ons de rechtstreekse verkiezing niet toe. Er zijn al veel pogingen ondernomen daar iets aan te doen - en er komt binnenkort wéér een staatscommissie - maar er verandert niets.

Via provinciale staten en Eerste Kamer stemmen we over het voortbestaan van het kabinet-Rutte II. Die debatten kloppen dus wel, alleen horen ze bij andere verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.