Ze testen je, proberen je onzeker te maken

Wat maak je mee in de Nederlandse asielopvang? Door de ogen van de Palestijns-Syrische Mohannad (39) en zijn gezin volgen we het dagelijks leven in de opvang, eerst in tentenkamp Heumensoord, daarna in Lelystad en sinds eind april in Wageningen. Deel 13: Medische check.

Mohannad en zijn gezin in hun kamer in Wageningen. `Ik doe dit voor de toekomst van de kinderen.` Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De arts wijst naar een stoel, een teken dat hij mag gaan zitten. Mohannad recht zijn rug en vouwt zijn handen over elkaar. Kom maar op met die vragen, denkt hij.

Mohannad is nog maar kort in het asielzoekerscentrum in Wageningen, als hij wordt opgeroepen voor een 'medische check'. Een arts van de Forensisch Medische Maatschappij Utrecht (FMMU) beoordeelt of Mohannad fysiek en psychisch in staat is om tijdens de aanstaande asielprocedure vragen 'consistent en coherent' te beantwoorden.

Uit de speaker van de telefoon op tafel klinkt geruis. Aan de andere kant van de lijn zit de tolk klaar. Mohannad spreekt goed Engels, maar volgens de regels moet hij de vragen in zijn moedertaal beantwoorden.

Verantwoording

In het asielzoekerscentrum in Wageningen verblijven maximaal driehonderd migranten. Onder hen Mohannad El Jechi (39), zijn vrouw Layla (34) en hun twee kinderen Ziad (9) en Ibrahim (8). De familie is van Palestijnse origine maar verbleef de laatste jaren afwisselend in Syrië en Saoedi-Arabië.

De vrouwelijke FMMU-arts draagt geen doktersjas, maar een veelkleurige broek en dito jasje. Ze vraagt Mohannad hoe hij zich voelt, hoe het verblijf in Nederland tot nu toe is geweest en of hij medicijnen gebruikt. De sfeer is ontspannen. 'Alsof je een kopje koffie drinkt met een vriend', denkt Mohannad.

Maar na een minuut of tien vraagt de arts wat Mohannad vindt van de kleren die ze aanheeft. Vind je de kleuren leuk?'

Mohannad aarzelt. Hij herinnert zich de woorden van een medebewoner, die vertelde over zijn medische controle. Ze testen je, proberen je onzeker te maken.

Hij heeft zich voorgenomen open en eerlijk te zijn. Hij antwoordt: 'Dit is een vrij land. U mag alles dragen wat u leuk vindt.'

Zelf draagt Mohannad het liefst een zwembroek, vertelt hij. Zijn favoriete kleuren zijn blauw en zilver, de kleuren van de zee.

Het werkt, de arts glimlacht.

Dan neemt het gesprek een serieuzere wending. Ze vraagt wat hij zal doen als de asielaanvraag voor hem, Layla, Ziad en Ibrahim wordt afgewezen.

'Dan probeer ik het opnieuw. En als het moet nog een keer en nog een keer. Ik doe dit niet voor mijzelf, maar voor de toekomst van de kinderen', zegt Mohannad.

De arts schudt haar hoofd. Weet Mohannad dan niet dat de IND de meeste asielaanvragen afwijst, dat hij weinig kans maakt?

Mohannad was hiervoor gewaarschuwd. Ze proberen je boos te maken, om te kijken hoe je reageert, had de medebewoner gezegd. Mohannad zegt: 'Dan hoop ik dat wij geluk hebben.'

Hij heeft er wel begrip voor. De Nederlandse regering moet een beeld vormen van de vluchtelingen die hier binnenkomen. Er kunnen terroristen tussen zitten, anderen hebben misschien psychische hulp nodig. Daar hebben deze artsen vast een radar voor ontwikkeld, denkt Mohannad.

De arts kijkt even op haar computerscherm. Dan vraagt ze: 'Waarom mis je eigenlijk je grote teen van je linkervoet, Mohannad? Heb je gevochten?'

Even is hij van zijn stuk gebracht. Hoe kunnen ze dit weten? Hij is hier nog nooit eerder onderzocht, een medisch dossier heeft hij niet. Hoe is dit mogelijk? Heeft de IND hem geobserveerd toen hij in het azc op sandalen liep?

Zijn gedachten gaan terug naar Jeddah, Saoedi-Arabië, vijf jaar geleden. Mohannad zit te vissen op een rots, zijn voeten bungelen in het water van de Rode Zee, als hij opeens een bijtende pijn voelt. Met een schok trekt Mohannad zijn voet omhoog. Hij ziet nog net hoe een zeeslang in een gat in de rots verdwijnt.

Mohannad weet dat de beet van de zeeslang giftig is en dat hij zo snel mogelijk naar het ziekenhuis moet. Als hij binnen vier uur een injectie met tegengif krijgt, is er niets aan de hand.

Het probleem is dat hij die middag 25 toeristen begeleidt op een duiktrip naar een van de onbewoonde eilanden voor de kust. De huur van de boot en de duikspullen zijn al betaald. Hij kan het zich niet veroorloven om niet te gaan.

Mohannad doopt zijn teen in azijn en neemt drie antibioticapillen van 1.000 milligram. Met een stuk visdraad bindt hij zijn teen af, zodat het gif zich niet kan verspreiden. Na de duiktrip, 36 uur later, meldt hij zich bij een ziekenhuis in Jeddah. Het is geen goed ziekenhuis, maar omdat Mohannad niet verzekerd is, heeft hij geen keus.

De arts op de eerste hulp zegt dat als Mohannad zijn voet wil redden, de teen moet worden geamputeerd. 'Als je je teen wilt redden, moet je naar een ander ziekenhuis.'

Als Mohannad klaar is met zijn verhaal, glimlacht de FMMU-arts weer. 'Wij weten alles', zegt ze.

Dan schudt ze Mohannad de hand. Hij is geslaagd voor de test.

Reactie FMMU:

FMMU herkent zich niet in het beeld dat door de VK in het artikel van 10 mei jl. wordt geschetst. In dit artikel wordt onterecht de indruk gewekt dat een arts bij FMMU een onprofessionele houding aannam ten opzichte van de betrokken asielzoeker. FMMU heeft naar aanleiding van dit artikel een onderzoek ingesteld en kwam tot de conclusie dat de voorstelling van zaken zoals weergegeven in het artikel niet strookt met de werkelijkheid. Zo is bijvoorbeeld de persoon in het artikel geen arts, maar een verpleegkundige. Deze verpleegkundige heeft de asielzoeker nimmer gevraagd naar haar kleding. Dergelijke vragen zijn ongepast en maken geen deel uit van het FMMU-onderzoek. Het FMMU-onderzoek is een standaardonderdeel van de Rust en Voorbereidingstermijn (RVT) in elke asielzaak. Tijdens het onderzoek door FMMU wordt door een verpleegkundige aan de hand van een vragenlijst vastgesteld of de asielzoeker medisch gezien in staat is te starten aan zijn asielprocedure. Ook worden er vragen gesteld over mogelijk littekens die van belang kunnen zijn bij de asielaanvraag.
In het artikel wordt gesteld dat het doel van het medisch onderzoek is om de asielzoeker uit de tent te lokken. De verpleegkundige herkent zich daarin niet en neemt nadrukkelijk afstand van de passage dat FMMU bewust probeert om betrokkene boos te maken. Dit is niet het geval. Noch in dit specifieke geval, noch in het algemeen. Het is nimmer het doel van FMMU om mensen boos te maken, maar enkel om medische informatie te verkrijgen door middel van een vaste vragenlijst. De verpleegkundige herkent zich niet in de vraag: 'Weet Mohannad dan niet dat de IND de meeste asielaanvragen afwijst, dat hij weinig kans maakt?'. Dit is niet gezegd. FMMU laat zich tijdens het onderzoek nooit uit over de asielaanvraag. In de passage waar wordt gesproken over een litteken van Mohannad, vraagt hij zich af of hij door de IND is bespioneerd in het azc. Het is standaardprocedure in elk FMMU-onderzoek dat er wordt gevraagd naar littekens, en hoe deze zijn ontstaan. De verpleegkundige van FMMU heeft ook geen informatie over de medische voorgeschiedenis van de asielzoeker, noch vindt er een lichamelijk onderzoek plaats. Littekens en amputaties zoals in het artikel beschreven 'het missen van een teen', kan de verpleegkundige alleen zien als de asielzoeker deze zelf vrijwillig toont.

Ten slotte: FMMU werkt onafhankelijk van de IND en wordt niet door de IND geïnformeerd over gedrag van of gezondheid problemen bij de asielzoeker. Niet vooraf en niet achteraf. Ook FMMU informeert de IND niet over gezondheidsproblemen bij de asielzoeker maar geeft uitsluitend, met diens schriftelijk instemming, advies of de asielzoeker kan worden gehoord door de IND. FMMU verwijst, indien er gezondheidsproblemen zijn, de asielzoeker naar de behandelend huisarts van het Gezondheidscentrum Asielzoekers, mits de asielzoeker daarmee ook instemt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden