Reportage Philips-fabriek verhuist van Glemsford naar Drachten

Ze stemden voor Brexit, nu verdwijnt hun fabriek naar het vasteland

Ogenschijnlijk is dit een simpel Brexit-verhaal. De Britten verlaten de Unie. Glemsford verliest, Nederland wint. Beeld Katja Poelwijk

In het Engelse dorpje Glemsford sluit een Philips-fabriek. Brexit, zegt de één. Het verval begon eerder, zegt de ander. De winnaars wonen in het Friese Drachten.

Het Britse Glemsford telt één pub, The Angel. Hier zijn vanaf het middaguur tot middernacht steevast een paar dorpelingen te vinden, de meeste boven de vijftig. Vroeger waren er vijf pubs, maar de een na de ander verdween. The Cock heet sinds een jaar of vier The Cock Inn, ze serveren er ontbijt aan toeristen in plaats van bier aan inwoners.

Net buiten het dorp ligt de fabriek van Philips Avent in het glooiende land. Van buitenaf is weinig te zien: grote hallen, een slagboom, een parkeerterrein. Sinds de jaren tachtig worden hier babyproducten geproduceerd, onder andere de karakteristieke drinkfles met silicone speen. De Nederlandse multinational kocht de fabriek een kleine dertien jaar geleden van een investeerder, die het een jaar eerder van het Britse Cannon Rubber had overgenomen.

Net buiten het dorp ligt de fabriek van Philips Avent in het glooiende land. Van buitenaf is weinig te zien: grote hallen, een slagboom, een parkeerterrein. Beeld Katja Poelwijk

Philips verdwijnt volgend jaar uit Glemsford, een dorp met 3.500 inwoners. En met de fabriek verdwijnen bijna vijfhonderd vaste- en uitzendbanen. Er spelen meerdere factoren, zegt Philips. Het bedrijf sluit wereldwijd twintig locaties en hevelt de productielijnen over naar de resterende dertig fabrieken. ‘Consolidatie’ heet dat in bedrijfsjargon. Het plan bestond vorig jaar al, maar Brexit gaf een extra zetje, zei topman Frans van Houten onlangs op de radio. En als je aan het consolideren bent, doe je dat dan in het ‘stabiele Nederland’ of in een onzeker Engeland? Juist. De babyflesjes en kolfapparaten komen naar Drachten.

Prinses Diana

Ogenschijnlijk is dit een simpel Brexit-verhaal. De Britten verlaten de Unie. Glemsford verliest, Nederland wint. Maar luister naar de mensen in dit plattelandsdorp op anderhalf uur rijden van Londen en het beeld kantelt. ‘Werk verdwijnt al jaren naar het buitenland’, zegt Clive Coleman (66). Hij drinkt een pint met Sharon Porter (eveneens 66, ‘slechts vrienden’). Vroeger werden hier landbouwmachines geproduceerd, er was een spiegelfabriek, prinses Diana trouwde in een jurk gemaakt van stof uit de beroemde Silk Mill. ‘Alles valt uit elkaar’, verzucht Porter.

Het vertrek van Philips komt niet als een verrassing. In de pub halen ze er de schouders over op. Coleman: ‘Het heeft geen grote impact op het dorp.’ Brexit is wellicht de druppel, maar al jaren zit de klad in de relatie tussen Glemsford en de fabriek. Niet het vertrek uit de Europese Unie, maar de uitbreiding van de EU met Oost-Europese landen in 2004 luidde het begin van het einde in. Want toen kwamen de arbeidsmigranten, zeggen ze in de kroeg. De indruk in The Angel: er werken nog maar weinig locals in de fabriek, enkele tientallen.

Het Britse Glemsford telt één pub, The Angel. Hier zijn vanaf het middaguur tot middernacht steevast een paar dorpelingen te vinden, de meeste boven de vijftig. Beeld Katja Poelwijk

Ooit, twintig jaar geleden, leefde het halve dorp van de babyproducten, zegt Robert, die er tot 2012 werkte, maar nu blind en bijna doof zijn middagen slijt aan de toog. Philips verving vaste krachten door uitzendkrachten, vertelt hij. ‘Ze kwamen uit Polen, Roemenië, Litouwen. Er zaten goeie werkers tussen, maar de meesten waren waardeloos, een nachtmerrie.’ De kleinzoon van Larraine Brown (73) heeft een vriend die er werkt, en die vertelde haar dat ‘niemand er Engels spreekt’.

Mediaprotocols

Philips houdt deze dagen de luiken gesloten. Sinds half januari de keuze voor Drachten bekend werd, volgt de receptioniste een strikt mediaprotocol: niemand is welkom in de fabriek. Contact met een Britse persvoorlichter levert even later een telefoontje op van de woordvoerder uit Nederland. Het gesprek met de medewerkers is pas net begonnen, zegt hij. Over twee maanden, wanneer alles is uitgekristalliseerd, is de pers weer van harte welkom.

Aan de zijkant van het gebouw staat dertiger Mark een sigaretje te roken. Zijn handen zijn verweerd, zijn knokkels blauw. Het nieuws kwam als een schok, zegt hij. ‘Ik ben jong en vind wel weer werk. Maar ik ken collega’s die hier al dertig jaar werken en rond de zestig zijn. Voor hen is het zwaar.’ Zijn de meeste collega’s migranten? Nee, zegt hij, maar het personeel komt uit de hele streek. Hij woont zelf aan de kust, op zo'n zestig kilometer rijden. Een beveiliger kapt het gesprek af: ‘Dit is privéterrein.’

Om twee uur ’s middags eindigt de vroege ploegendienst. In een sliert lopen werknemers naar het aangrenzende parkeerterrein. Tussen de Britten zitten plukjes migranten die onderling hun eigen taal spreken. Niemand wil vragen beantwoorden. ‘Hé, de Nederlandse journalist’, roept een man. Men is gewaarschuwd. En daar is alweer de beveiliging. Vanuit Nederland belt de persvoorlichter met vermanende woorden.

Bijna 60 procent van de inwoners van het graafschap Suffolk stemde voor de Brexit. Zo ook het Conservatieve districtsraadslid Simon Barrett, eigenaar van een garagebedrijf in Sudbury, een paar mijl van Glemsford. ‘We houden van Europa, maar niet van de EU.’ Het verlies van banen is tragisch, maar de regio zal het vertrek van Philips wel overleven, verwacht hij. ‘De economie bloeit, de werkloosheid is laag. Er is grote vraag naar technisch personeel.’

Niet het vertrek uit de Europese Unie, maar de uitbreiding van de EU met Oost-Europese landen in 2004 luidde het begin van het einde in. Want toen kwamen de arbeidsmigranten, zeggen ze in de kroeg. Beeld Katja Poelwijk

Hij vermoedt dat Philips de Brexit als excuus gebruikt. ‘Hier spelen bedrijfseconomische redenen. Ze verliezen marktaandeel, iedereen gebruikt nu die flesjes van Tommee Tippee, de concurrent.’ Toch is het een klap. Niet alleen Philips gaat, ook Delphi – producent van auto-onderdelen – sluit zijn fabriek in Sudbury. Maar is het Brexit? Delphi maakt dieselinjectoren, zegt Barrett, en iedereen weet dat de dieselmarkt op zijn gat ligt. 

Terug in The Angel schudt onafhankelijk gemeenteraadslid Stephen Plumb zijn hoofd. Hij stemde ‘Remain’. De teleurstelling staat in zijn gezicht gegroefd. Het sluiten van de fabriek doet de regio pijn, zegt hij. ‘De hoogopgeleide krachten vinden hun weg wel, ik maak me zorgen over de mensen aan de onderkant die er al jaren werken. Ik ken er een paar die direct uit school daar zijn begonnen.’ Hier op het platteland is echt niet genoeg vraag om het personeel van twee grote fabrieken op te vangen, zegt Plumb. Hij laat een stilte vallen. ‘Sad times.’

Geen lijkenpikkerss

Friezen zijn er de mensen niet naar om een feestje te vieren ten koste van anderen. ‘Wij zijn geen lijkenpikkers’, zegt Yntze de Vries, fractieleider van de Eerste Lokale Partij, de grootste partij van Smallingerland. In zijn gemeenteraad heerst ingetogen blijdschap over de komst van de Avent-producten. De werkloosheid in het noorden is hoger dan in de Randstad, zegt De Vries. ‘Uitbreiding van elk bedrijf is welkom.’

Friezen zijn er de mensen niet naar om een feestje te vieren ten koste van anderen. ‘Wij zijn geen lijkenpikkers’, zegt Yntze de Vries, fractieleider van de Eerste Lokale Partij. Beeld Katja Poelwijk

Zijn woonplaats Drachten dankt veel aan Philips. Het Brabantse bedrijf verplaatste in de jaren vijftig de productie van scheerapparaten naar Friesland, toen een regio met goedkope arbeid. Philips bouwde hele wijken in Drachten voor de mensen uit de omliggende dorpen. ‘Destijds was het een redding voor deze omgeving.’

Ook bij het bedrijfsterrein in Friesland is de receptionist gewaarschuwd. De journalist kan een telefoonnummer krijgen, maar geen informatie. Hoeveel werkplekken de verhuizing zal opleveren is nog niet bekend. De machines krijgen een plek binnen het bestaande bedrijventerrein. Bovendien gaat een deel van de productie – bestemd voor Azië – naar Indonesië, vertelt de woordvoerder.

Geautomatiseerd

Roelof Hazelhoff is secretaris van Smelne’s Erfskip, de vereniging die waakt over het erfgoed van Smallingerland. Hij toont foto’s uit de jaren vijftig: vrouwen in rokken gezeten aan tafels, onderdelen in de hand. Toen was het ouderwets assemblagewerk. Nu is bijna het hele productieproces geautomatiseerd, zegt hij. ‘Ik heb er een rondleiding gehad. Bijna niemand werkt meer aan de lopende band. Het arbeidsintensieve deel, het verpakken in dozen, gebeurt in Polen.’

De Philips Avent locatie in Drachten. Drachten is blij met het nieuws van de uibreiding, zegt Roelof Hazelhoff . ‘Het is een teken dat Philips in Drachten wil blijven investeren.’ Beeld Katja Poelwijk

Drachten is blij met het nieuws, zegt hij. ‘Het is een teken dat Philips in Drachten wil blijven investeren.’ Geen vanzelfsprekendheid, in de afgelopen twintig jaar sloten Philips-vestigingen in Groningen, Stadskanaal, Hoogeveen. Onderdelen werden opgeheven of productie werd verplaatst naar landen waar de arbeid goedkoper was. Maar Drachten bleef.

In Glemsford woont een Pools gezin dat al veertien jaar leeft van de babyflesjes. Het zijn geen mensen die in de pub komen, ze spreken gebrekkig Engels. Hij wil niet met naam in de krant. ‘Dit is heel slecht nieuws. Mijn vrouw is net haar baan kwijt. Ik weet niet wanneer mijn werk ophoudt.’ Philips vertelde de werknemers dat Brexit een rol speelt. De materialen worden geïmporteerd, de producten geëxporteerd. ‘Philips moet straks voor alles belasting betalen.’ Hij denkt dat er maar één ding opzit: ‘Het is 90 procent zeker dat we teruggaan naar Polen.’ En dan maar zien wat het leven brengt, hij is er al 25 jaar niet meer geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden