'Ze moeten Corbyn genoeg touw geven om zichzelf op te hangen'

Hij verliet Labour in 1981 vanwege de te linkse koers. Hogerhuislid en Brexiteer David Owen ziet parallellen tussen toen en nu.

'Nu Corbyn gekozen is, moet hij een eerlijke kans krijgen.' Beeld Sanne De Wilde

De 17de-eeuwse woning van David Owen in het Oost-Londense Limehouse heeft aan beide zijden een bijzonder uitzicht. Vanaf het balkon aan de achterkant kijkt de bekende politicus, schrijver en neuroloog uit over de Theems, waar de spookachtige beelden van kunstenaar Jason deCaires Taylor zichtbaar beginnen te worden zodra het tij daalt. Vanuit de keuken aan de voorzijde ziet hij de geest van Labour, zijn oude partij. 'Kijk naar die gebouwen daar', zegt hij, wijzend naar een groep onopvallende jarenzestigwoningen, 'daar stonden vroeger de Brightlingsea-huisjes, de schippers-woningen waar de jonge Clement Attlee woonde, in de tijd waarin deze Labour-politicus de armen in het East End hielp. Een groot premier, misschien de grootste.'

Na deze korte introductie van de door hem bewonderde grondlegger van de Britse verzorgingsstaat zet de 78-jarige Welshman twee borden met tomatensoep op de keukentafel, met brood, wat brie en chutney. Het is een houten tafel met een rijke geschiedenis. Op een zondagochtend in 1981 zat Owen hier met zijn partijgenoten Shirley Williams, Bill Rodgers en Roy Jenkins om de Limehouse Verklaring te tekenen, waarmee de zogeheten 'Gang of Four' zich afsplitste van de naar links afgedreven Labour Partij van Michael Foot.

'We konden niet leven met het manifest voor de verkiezingen van 1983', zegt Owen, 'Het werd zelfs de langste zelfmoordbrief uit de geschiedenis genoemd.'

Opstandelingen

De geboorte van de Social Democratic Party (SDP), die later zou fuseren met de kwakkelende Liberalen, komt regelmatig ter sprake sinds Jeremy Corbyn leider is van Labour. Diens linkse koers wordt vaak vergeleken met die van Foot en de onrust in de partij is navenant. Hoewel 172 fractieleden het vertrouwen in hem hebben opgezegd, is de 67-jarige socialist vorige maand met overmacht herkozen door de leden. De leider van de liberaal-democraten heeft de rode loper uitgelegd voor ontevreden sociaal-democraten en in de achterkamertjes bedenken Blair-adepten nog steeds complotten. Hoe kijkt Owen daarnaar, vanaf zijn zetel in het Hogerhuis? Gaat de geschiedenis zich herhalen?

De opstandelingen hebben het probleem zelf veroorzaakt, vindt hij. Hij wijst erop dat Corbyn indertijd door de Kamerleden zelf op de kandidatenlijst is gezet, om ook het socialistische geluid een kans te geven. 'Dat hadden die silly buggers nooit moeten doen. Maar nu hij gekozen is, moet hij een eerlijke kans krijgen. Kijk, wij splitsten ons twee jaar voor de verkiezingen af omdat we niet konden leven met het manifest. De volgende verkiezingen zijn pas over vier jaar. Ze moeten geduld hebben en hem genoeg touw geven om zichzelf op te hangen.' Maar, zo benadrukt hij ook, 'Corbyn toont zich een stuk flexibeler dan Foot indertijd.'

In 1977 werd Owen de jongste minister van Buitenlandse Zaken ooit, een termijn die twee jaar duurde, tot de val van de Labour-regering na de Winter van Onvrede. Voor Owen was dit het begin van een avontuurlijke politieke loopbaan, waarbij rebellie een vast thema zou worden. Nadat hij de partij in 1983 had verlaten, werd hij in zijn kiesdistrict Plymouth verkozen voor de SDP. Zijn verblijf in het Lagerhuis kwam tot een voortijdig einde na zijn weigering zich aan te sluiten bij de Liberalen. Sinds 1992 is hij lord van het Hogerhuis, eerst op de neutrale bankjes en daarna als Onafhankelijke Sociaal-Democraat.

Zwaargewicht

Lange politieke carrière
Lord David Owen (78) werd vijftig jaar geleden lid van het Britse Lagerhuis voor Labour. In de jaren zeventig was hij minister, onder meer van buitenlandse zaken, maar in 1981 keerde hij de partij de rug toe uit onvrede met het linkse beleid van leider Michael Foot. Hij richtte de Social Democrat Party op die tot 1990 bestond. Hij was vredesonderhandelaar tijdens de oorlog in ex-Joegoslavië. Owen zit nu als 'onafhankelijk sociaal-democraat' in het Hogerhuis.

Zelfdestructie

De 78-jarige is een beetje de Hans Wiegel van de Britse politiek, een politicus wiens neiging tot zelfdestructie een glansrijke loopbaan in de weg stond, maar die altijd blijft opduiken. 'Zijn ego weerstaat de politieke zwaartekracht, waardoor hij blijft drijven terwijl al zijn ondernemingen zinken', schreef journalist Ian Williams. Tegen deze achtergrond was Owens benoeming tot vredesonderhandelaar op de Balkan curieus. Hij omschrijft die taak nu als 'een strafexpeditie'. Hij zegt het nog steeds vervelend te vinden dat de Nederlanders in een lastig parket zijn gebracht. 'Jullie hadden een onmogelijke taak in Screbrenica, maar jullie commandant had bereid moeten zijn om zich te laten arresteren door de Serviërs.'

In diezelfde tijd vroeg Tony Blair hem terug te keren naar Labour. 'Ik ging bij hem langs. Hij was charmant, maar ik vertrouwde hem niet. Ik moest niets hebben van het idee dat het goed is om stinkend rijk te zijn, dat het niet erg is om belastingen te ontwijken. Ook zag ik niets in zijn plan om het pond door de euro te vervangen.'

Na het avontuur in Irak en de gedeeltelijke privatisering van de gezondheidszorg concludeerde Owen dat zijn argwaan jegens de succesvolle Labour-leider terecht was geweest. Blairs 'overmoed' zou centraal komt te staan in The Hubris Syndrome: Bush, Blair and the Intoxication of Power. Het is een van de vijftien boeken die Owen, die getrouwd is met een Amerikaanse literair agente, heeft geschreven.

'Ik moest niets hebben van het idee dat het goed is om stinkend rijk te zijn, dat het niet erg is om belastingen te ontwijken.' Beeld Sanne De Wilde

Keerpunt

Zijn stem telt nog altijd zwaar mee in het politieke debat, zoals eerder dit jaar toen hij zich manifesteerde als Brexiteer. Hij was al jaren kritisch op de euro, op de ambitieuze buitenlandpolitiek (in het bijzonder het associatieverdrag met Oekraïne) en het volgens hem heimelijke streven naar een Verenigde Staten van Europa. 'Op een ochtend deed ik de radio aan en hoorde ik Kenneth Clarke, John Major en Michael Heseltine urenlang op zelfvoldane wijze tekeergaan tegen een Brexit. Toen dacht ik: krijg allemaal wat!' Het bezoek van Barack Obama schudde de rebel in hem nog verder wakker. 'Hij kwam ons Britten de les lezen. Een keerpunt in de campagne.'

Vanaf zijn balkon kan hij ten westen de wolkenkrabbers van het oude zakenhart zien, The City, en aan de andere kant die van de Docklands, een terrein dat er vervallen bij lag toen hij in de jaren zestig zijn rivierwoning - een klushuis, toen - voor 3.000 pond kocht. Maakt hij zich geen zorgen over de toekomst van post-Brexit Londen, als belangrijkste stad ter wereld? 'Ik weet dat politici op het vasteland, die Franse eurocommissaris Michel Barnier voorop, graag de ondergang van The City zien. Wat ze niet beseffen, is dat het niet in Europa's belang is wanneer Londen terrein verlies aan Singapore, Shanghai en New York. Zelfs buiten de EU blijft Londen heel belangrijk voor Europa.

Welwillend opstellen

Hij oreert graag en geanimeerd, zelfs tijdens het zetten van de koffie, hetgeen ertoe leidt dat het aanrecht in een bruine poel verandert. Alleen de pakjesbezorgers onderbreken zijn gastcollege. Die blijken allemaal voor de acteur Ian McKellen te zijn, zijn buurman. 'Hij is vaak op pad, dus mag ik de post bewaren. Aan de andere kant van ons huis staat zijn kroeg, The Grapes. Die kwam nog voor in Charles Dickens' Our mutual friend. Maar waar waren we gebleven? O ja, de Brexit. Heeft het niet goed uitgepakt voorlopig? De goden zijn ons tot nu toe goedgezind. Ik verwacht dat er vooral op het vasteland problemen gaan ontstaan, zeker als Beppe Grillo premier van Italië wordt, iets dat me niet zal verbazen.'

Als voormalige minister van Buitenlandse Zaken benadrukt hij dat de Britten zich positief welwillend moeten opstellen bij de onderhandelingen. 'Zo moeten we de vorming van een Europees leger niet tegenwerken en zelfs vrijwillig hulp aanbieden als er ergens een vredesmacht nodig is. Ik acht mijn opvolger Boris Johnson daartoe in staat.'

Het Europese vraagstuk brengt hem ook terug bij Foot en Corbyn. 'Een van de ruzies met Foot ging over zijn plan om zonder referendum uit de EEG te gaan. Daar viel niet over te praten. Corbyn is zeker zo anti-Europees, maar heeft toch voor de EU campagne gevoerd. Dat geeft aan dat hij bereid tot compromissen. Echte trotskisten zijn dat niet.'

'Ik zou nooit op hem stemmen, maar je moet Corbyn wel meegeven dat hij honderdduizenden leden naar Labour heeft gelokt en dat hij pal staat voor de gratis gezondheidszorg van overheidswege. Dat is voor mij, als arts, de lakmoesproef bij elke politicus. We moeten af van de inmenging van het bedrijfsleven in de zorg.'

'Ik zou nooit op hem stemmen, maar je moet Corbyn wel meegeven dat hij honderdduizenden leden naar Labour heeft gelokt en dat hij pal staat voor de gratis gezondheidszorg van overheidswege.' Beeld Sanne De Wilde

Vermoeden

Maar er blijkt nog iets te zijn. 'Ik las dat Corbyn een volkstuintje heeft. Dat intrigeerde me mateloos. Volkstuinders zijn gewend om dingen te delen, gereedschap, zaadjes, planten. Dit zijn onafhankelijke, nette en ordentelijke mensen. Corbyn komt amicaal over, veel te aardig voor een trotskist. Hij mag dan wel omringd zijn door vervelende trotskisten, maar zelf is hij er geen.'

Owen vermoedt dat Corbyn, die al op leeftijd is, na 'zijn' revolutie het stokje over zal geven aan een jongere politicus. Hij noemt de namen van oud-commando Dan Jarvis, oud-hoofdaanklager Keir Starner en schaakkampioene Rachel Reeves. 'Labour moet wel af van het idee dat het een Kamermeerderheid kan winnen. De enige manier om te regeren is een deal sluiten met de Schotse nationalisten. Het probleem is natuurlijk dat die een eigen land willen. Om dat te ondervangen moet het Verenigd Koninkrijk een federaal koninkrijk worden, waarbij je het Hogerhuis kunt gebruiken als een federaal parlement. Nu is het toch maar een corrupt bolwerk van gekochte titels. Het is bijna gênant om er lid van te zijn.'

Er is volgens Owen maar één manier waarop Labour de verkiezingen kan winnen, met of zonder Corbyn. 'De oppositie wint geen verkiezingen, de regering verliest ze. May heeft een enorme taak, namelijk het tot een goed einde brengen van de Brexit. Als dat lukt, wint ze wel. Zelfs ik zou dan op haar kunnen stemmen. Maar als het misgaat, kan Labour weer aan de macht komen. De Britse politiek zit vol verrassende wendingen. De eerste verkiezing die ik bewust meemaakte, was die van Attlee, die in 1945 tegen alle verwachtingen won van de zegevierende oorlogspremier Winston Churchill. Labour heeft in diepe dalen gezeten, maar komt altijd weer bovendrijven.'

Net als de standbeelden in de Theems waarover His Lordship dagelijks uitkijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.