Ze leefden nog lang ongelukkig

In de sloppenwijken van Lagos, Nigeria, volgde Karin Junger met één camera hoertjes die via een cursus automonteur aan hun bestaan trachten te ontsnappen. Tevergeefs. De documentaire Sexy Money schetst een ontluisterend beeld.

'De film zou een leuk, positief einde krijgen, dacht ik toen ik ermee begon.' Documentaire- maker Karin Junger (1957) zegt het bijna verontschuldigend. Ze was niet naïef, natuurlijk. Er is weinig reden tot optimisme in de sloppenwijken van Lagos, de grootste stad van Nigeria. Maar toch: ze was op een mooi hulpproject gestuit, waarbij kansarme vrouwen werden opgeleid tot automonteurs. Als ze een paar van die vrouwen zou volgen, hadden die aan het eind van de film misschien wel met succes een autogarage opgezet.


Dat was het idee. De werkelijkheid bleek weerbarstiger. Tot acht keer toe trok Junger met haar camera naar Lagos, en al bij haar tweede bezoek bleek het hulpproject niet zo fantastisch als haar was voorgespiegeld. De deelnemende vrouwen, voornamelijk ex-prostituees, werden belazerd door de eigenaresse. Beloften werden verbroken: de vrouwen kregen geen toelage, geen rijbewijs en van de baan- garantie kwam ook niets terecht. 'Er werd ook amper lesgegeven', zegt Junger. 'De meiden hingen er maar wat omheen terwijl de mannelijke monteurs hun werk deden.'


Junger volgde uiteindelijk twee vrouwen, Janet en Laura, die ondanks alle tegenslagen ongekend hoopvol blijven. Allebei belandden ze door mensenhandel in Europa, waar ze als prostituee werden uitgebuit. Terug in Nigeria proberen ze hun leven weer op de rit te krijgen. Werken als monteur is niet hun grote droom, maar ze grijpen alles aan. 'Hun vitaliteit en veerkracht vond ik fascinerend', zegt Junger. 'Waarschijnlijk is het pure noodzaak om te blijven dromen, om je gevoel voor humor te behouden. Anders houd je dat leven niet vol.'


De ervaren filmmaakster werkte voor Sexy Money als eenmanscrew. Niet haar gewoonte, maar met een filmploeg in Lagos rondlopen bleek onhaalbaar. 'In zo'n sloppenwijk loopt nooit een blanke rond. Met een blanke ploeg zou er veel te veel commotie ontstaan. Alleen omdat ik in mijn eentje was, met een onopvallende camera, kon ik deze film maken.


'Toch heb ik een paar keer meegemaakt dat mensen mijn camera probeerden af te pakken. Eén keer had ik een geluidsvrouw mee, toen hadden we meteen problemen. Onze auto werd omsingeld door een boze menigte.'


Junger vertelt het alsof het de normaalste zaak van de wereld is. 'Nee, ik was nooit echt bang. Ik ging ook niet alleen de wijk in, ik had een chauffeur die me begeleidde. De Nederlandse ambassade, die ik benaderde, zei dat ik een gewapende escorte mee moest nemen. Maar ja, dan kun je geen documentaire draaien, vind ik. Dan verandert het hele leven in de wijk.'


Sexy Money schetst een ontluisterend beeld van Nigeria. Armoede en corruptie zijn een ware plaag. Wie het gemaakt heeft, pronkt met zijn of haar macht en trekt zich niets aan van het lot van minder bedeelden. 'Dat is de ellende', vertelt Junger. 'De armen hebben echt niks. Geen verzekering, geen uitkering, geen rechtsbescherming. Het is een bizarre, harde en ontzettend gewelddadige samenleving. De corruptie is ook schokkend, dat ontwricht de hele maatschappij. Mensen geloven niet meer dat er recht bestaat. Ze vertrouwen elkaar niet.'


In de film vat Laura het plan op haar eigen monteursschool voor vrouwen te beginnen in de staat Imo, waar ze vandaan komt. Ze schrijft een brief aan de gouverneur van Imo, die haar met alle egards onthaalt en toezegt onmiddellijk een gebouw, geld en materiaal voor haar te regelen. Laura wordt directrice van de school, zegt hij: 'Je bent precies degene die we nodig hebben.' Maanden later blijkt er inderdaad een school te zijn gekomen, maar ook een andere directeur. Laura moet met lege handen terug naar Lagos, waar ze inmiddels haar baan had opgezegd.


'Achteraf denk ik dat die gouverneur voor de camera een goede beurt wilde maken', zegt Junger. 'Waarschijnlijk dacht hij direct na zijn eerste beloften al: hoe komen we van Laura af. Totaal respectloos, zoals hij met haar omging. Het ongelooflijke is dat hij destijds een heel goede reputatie had. Iedereen was vol lof over hem: hij zou een einde maken aan alle corruptie.'


Dat Junger alleen opereerde, maakte het filmen niet makkelijker ('qua techniek heb ik concessies moeten doen'), maar wel intiemer. Het is opmerkelijk hoe vooral Janet zich blootgeeft. Eerlijk vertelt ze over de 'mannelijke vrienden' die haar geld toestoppen. En over de zorgen die ze heeft over haar tienerdochter. Janet wil het meisje haar eigen lot besparen: zij werd moeder op haar 14de. Maar het blijkt niet makkelijk om het kwetsbare kind te beschermen. Het gehoopte positieve einde blijft uit. 'Het zat er gewoon niet in', verzucht Junger.


'Ik geloof dat je het als vrouw niet slechter kunt treffen dan in de sloppenwijken van Lagos geboren te worden. Ik kan me goed voorstellen dat die vrouwen daar weg willen. Maar dat ze uiteindelijk toch weer terug naar Europa wilden gaan, na alle vernederingen en mishandelingen die ze daar hadden meegemaakt, daar schrok ik van. Jezus, dat is toch wel het laatste wat je wilt, dacht ik. Aan de andere kant: die totale uitzichtloosheid, daar word je ook gek van.'


Karin Junger

Karin Junger (1957) groeide op in Franstalig Brussel en studeerde in Amsterdam. Met haar eerste documentaire Birthplace Unknown (1988) won ze de Joris Ivens Award op het documentairefestival IDFA. Daarna maakte ze onder meer de documentaires In alle stilte (1997), God Is My Co-Pilot (2000), Chickies, Babies & Wannabees (2000) en Een schitterend offer - de dansers van het Nederlands Dans Theater (2010). In 2006 regisseerde ze de musical Bolletjes Blues! Haar nieuwe film Sexy Money ging dit jaar in première op het Rotterdamse filmfestival.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden