'Ze lag drie weken op haar rug'

Gemeenten krijgen steeds meer zorgtaken voor chronisch zieken en gehandicapten. Met de efficiëntie valt het tegen. 'Maanden wachten op een rolstoel, nogal lang als je niet kunt lopen.'

AMSTERDAM - Het bruine kussen had een simpele oplossing moeten zijn voor de bedlegerige mevrouw Smit-Vuijst (78). Vijf jaar geleden raakte zij halfzijdig verlamd na een beroerte. Door een ongelukkige val kwam ze vorig jaar enkele weken in een woonzorgcentrum terecht. 'Ze hebben haar daar drie weken op haar rug laten liggen, zonder draaien', zegt echtgenoot Ger (79), die haar nu thuis verzorgt. Daarom heeft ze nu enorme doorligwonden en is haar hiel zwart.


Het bruine kussen is T-vormig en van de buitenkant een beetje harig, als een teddybeer. Binnenin zitten kunststof korreltjes. 'Als mevrouw op bed op haar rug ligt, kan ze hierop haar benen kwijt, zodat deze ondersteund worden en de wonden bij haar hielen herstellen', zegt ergotherapeut Tiska Ikking, die deze oplossing bedacht. Maar het bruine kussen is niet zomaar een kussen. Het bruine kussen is een medisch hulpmiddel en kost ruim 400 euro.


Dat zou voor rekening komen van de zorgverzekeraar. 'Maar die neemt een aanvraag voor vergoeding alleen in behandeling als een specialist een machtiging afgeeft', zegt Ikking. 'Mevrouw Smit kan zelf nergens naartoe, dus eigenlijk wil de verzekeraar dat ze met een ambulance wordt opgehaald om naar het ziekenhuis te gaan. Dat is een veelvoud van 400 euro.'


Ikking vond uiteindelijk een haar bekende specialist ouderengeneeskunde bereid de machtiging aan huis te komen afgeven. Nu is er al weken onduidelijkheid over het in behandeling nemen van de aanvraag. Na nog maar eens een telefoontje krijgt ze van leverancier Welzorg te horen dat ze beter een e-mail kan sturen.


Haar hele werkdag bestaat uit het zo goed mogelijk proberen om te gaan met bureaucratie. Ikking en haar zeven collega's van de Amsterdamse Ergotherapiepraktijk Doen leggen huisbezoeken af bij mensen die door een handicap of na een ziekte beperkt zijn in hun dagelijkse activiteiten. Ze traint de - veelal oudere - cliënten in het zo veel mogelijk weer zelf kunnen verrichten van alledaagse handelingen als uit bed komen, koken en boodschappen doen. Als dat niet meer zonder hulpmiddelen gaat, adviseert de ergotherapeut over bijvoorbeeld rolstoelen, scootmobiels en aanpassingen in de woning, zoals beugels en trapliften. Nu ouderen steeds langer thuis blijven wonen, neemt de hoeveelheid en complexiteit van het werk toe, zegt Ikking. 'Maar de vergoeding van 10 uur ergotherapie vanuit de basisverzekering blijft hetzelfde, terwijl dat vaak niet genoeg is.'


's Middags gaat Ikking in de Bijlmer langs bij de Ghanese mevrouw Ansah (een gefingeerde naam), waar levensgrote posters van 'Jesus, son of God' aan de wand hangen. Een beetje hoop kan Ansah (57) wel gebruiken, want sinds ze in de zomer een nieuwe knie kreeg, kan ze amper lopen. Ze slijt haar dagen grotendeels zittend op twee op elkaar gestapelde tuinstoelen in de huiskamer. 'De arts heeft haar na de operatie naar huis gestuurd met het advies tot begeleiding door de fysiotherapeut', zegt Ikking. Maar mevrouw Ansah heeft geen aanvullende verzekering en kan die ook niet krijgen, want ze heeft schulden bij de verzekeringsmaatschappij. Dus wordt fysiotherapie niet vergoed. 'En zelf kan ik het niet betalen', zegt Ansah.


Eigenlijk is goedkoop voor de verzekeraar in dit geval duurkoop voor de gemeente, want doordat mevrouw Ansah geen fysiotherapie heeft gehad, kan ze nu amper lopen en heeft Ikking een aanvraag gedaan voor een driewielfiets - een duur hulpmiddel. Daarmee zou Ansah weer naar buiten kunnen voor boodschappen of een kerkbezoek. De gemeente heeft de aanvraag al een tijd in behandeling. 'We wachten nu op de definitieve goedkeuring waarin staat welk bedrijf de fiets gaat leveren. Heeft u echt nog geen brief van de gemeente gehad? Met drie van die kruisjes erop?', vraagt Ikking. Mevrouw Ansah schudt van nee.


De komende jaren komt de verantwoordelijkheid voor de zorg voor chronisch zieken en gehandicapten grotendeels bij de ruim vierhonderd gemeenten terecht. Dicht bij de mensen, dus goedkoop en efficiënt, is de gedachte. Maar in de ergotherapiepraktijk, die nu al te maken heeft met hulpmiddelen die door de gemeente worden geregeld, blijkt dat het met die efficiëntie kan tegenvallen. Mensen wachten soms maanden op een geschikte rolstoel. 'Nogal lang, als je niet kunt lopen', zegt Ikking. Het afgeven van zogenoemde 'indicaties' voor bijvoorbeeld een scootmobiel, heeft de gemeente Amsterdam uitbesteed aan een extern bedrijf, de MO Zaak. 'Als ik die wil bellen, moet ik eigenlijk een 088-informatienummer draaien', zegt de ergotherapeut. 'Dan hoor je: toets 1 voor Leeuwarden, toets 2 voor Amsterdam.'


Terug naar mevrouw Smit, die vandaag bezoek krijgt van Dominique Leddy van de MO Zaak. Zij komt beoordelen of ze inderdaad recht heeft op een kantelbare rolstoel en een speciale douchetoiletstoel, zoals Ikking heeft voorgesteld. Mevrouw Smit heeft in afwachting daarvan al drie maanden niet gedoucht. 'Onmenselijk eigenlijk', zegt haar thuishulp.


Om van haar bed in een stoel te komen en omgekeerd, wordt mevrouw Smit nu vier keer per dag verplaatst in een zogenoemde passieve tillift. 'Een rotding is het', zegt ze zelf. Even later blijkt waarom: mevrouw Smit bungelt in een soort hangmat, terwijl haar echtgenoot en de thuishulp haar voorzichtig verrijden van de huiskamer naar de slaapkamer.


Leddy van de MO Zaak stelt kritische vragen. Ze merkt op dat ook met de dure nieuwe rolstoel er nog steeds een tillift nodig zal zijn. 'Maar ze hoeft dan niet in de tilmat de hele kamer door', werpt Ikking tegen. 'En de thuiszorg kan op termijn een keer minder komen per dag, dat bespaart kosten.'


Als Leddy voorzichtig laat vallen dat het echtpaar kan overwegen te verhuizen naar een rolstoelvriendelijker woning, fronst mevrouw Smit haar wenkbrauwen. Ze kijkt uit het raam naar de koolmeesjes die in de tuin aan vetbollen pikken. 'Wij zitten hier goed', zegt ze resoluut. 'Ik verhuis nergens naartoe.'


Versoberde zorg

De regelingen voor langdurige zorg voor chronisch zieken en gehandicapten worden vanaf 2015 versoberd en mensen moeten langer thuis blijven wonen. Een deel komt bij gemeenten terecht, zoals de dagbesteding voor gehandicapten en begeleiding en dagopvang voor thuiswonende ouderen. Verpleging en persoonlijke verzorging door thuiszorg komen in het zorgverzekeringspakket. Gemeenten zijn al verantwoordelijk voor huishoudelijke hulp voor mensen met een beperking en voor bepaalde hulpmiddelen, zoals rolstoelen en woningaanpassingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden