Zapatistas rest de politiek als barrière

De leiders van de opstandige indianenvolken in Mexico, de Zapatistas, hebben met succes hun lange mars naar de hoofdstad voltooid....

Van onze buitenlandredactie Alex Burghoorn

De bijval was groot. Viva los Zapatistas!, riepen de tienduizenden die zondag samenkwamen op het grote plein van Mexico-Stad. Onder luide toejuichingen klommen de leiders van het Zapatista-bevrijdingsleger (EZLN) op een podium. Daar stonden ze, de voor de gelegenheid ongewapende guerrillero's: vlak voor het presidentieel paleis, onder de reusachtige, wapperende Mexicaanse vlag op het Zócalo. In 'het hart van het Mexicaanse vaderland', zoals comandante Zebedeo het in een toespraak uitdrukte.

De tocht van twee weken door twaalf deelstaten van Marcos en 23 EZLN-commandanten is vrijwel rimpelloos verlopen. De nachtelijke diefstal van twee geparkeerde autobussen uit de karavaan was de grootste ongeregeldheid. Het weinig spectaculaire verloop staat in contrast met de brutaliteit van het plan voor de tour.

Voor de mars op de hoofdstad verlieten de Zapatistas voor het eerst na het begin van de opstand in 1994 hun schuilplaats in de jungle van de zuidelijke deelstaat Chiapas. Zij waren bekend van foto's en documentaires, in levende lijve had bijna niemand hen gezien. Buiten de legerstede in de wildernis waren ze hun vrijheid en leven niet zeker.

Nu zijn ze tevoorschijn gekomen en wat is er gebeurd: de Zapatistas zijn onthaald op enthousiast vlagvertoon en trompetgeschal. Geen arrestaties, geen schietpartijen, terwijl ze nog niet zo lang geleden als bandieten te boek stonden.

De verklaring voor de soepele triomftocht ligt deels in de pacificatie-politiek die president Vicente Fox drie maanden geleden heeft ingezet. Fox hield het leger aan de kant en liet de politie de karavaan zelfs beschermen. De staat, die de Zapatista-show goed had kunnen versjteren, hield zich afzijdig.

Maar even belangrijk is de koude guerrillaoorlog die de Zapatistas na een korte gewapende opstand zeven jaar hebben volgehouden. De Zaptistas bestreden de regering niet met geweld, maar via internet, internationale media en nationale kranten. De woorden-géén-daden-tactiek was slim: de Mexicaanse bevolking kreeg de tijd om het betoog op zich te laten inwerken, zónder bang te hoeven zijn voor bloedige aanslagen of andere ellende die een guerrilla-oorlog met zich meebrengt. Tegelijk met het besef dat Mexico een aanzienlijk democratischer en rechtvaardiger bestuur nodig had, groeide in de loop van de jaren negentig de sympathie voor het EZLN.

De tijd was dus rijp voor de Zapatistas om tevoorschijn te komen. Het was tijd om te oogsten. Deze week praten de Zapatistas met leden van het parlement over hun eisen én over het instellen van een indianenwet. Het einde van de koude guerrillaoorlog lijkt daarmee in zicht.

Maar het gejuich kan te vroeg komen. Een concreet resultaat is uitgebleven. De indianen strijden voor hun rechten op zelfbestuur, eigen rechtspraak en eigen wetten die passen in een eeuwenlange traditie. Dat is rechtspraak waarin het bij sommige volken mogelijk is verkrachters standrechtelijk te executeren; dat zijn wetten die bij weer andere volken polygamie toestaan; en dat is zelfbestuur waarin de wijsheid van de ouden een grote rol kan spelen.

Al die rechten moeten in een indianenwet worden gewaarborgd, heeft Marcos de laatste weken keer op keer herhaald. Eerder valt over vrede niet te praten. Maar of de wet door het parlement zal worden goedgekeurd is twijfelachtig. De conservatieve PRI, die weinig voor de wet voelt, heeft er nog steeds de meerderheid. De partij vreest voor het uiteenvallen van het land. Fox' eigen partij PAN staat ook niet te springen. Alleen de linkse PRD-fractie heeft er wel oren naar.

Marcos heeft aangekondigd Mexico-Stad niet te verlaten voor zijn eisen zijn ingewilligd. Maar wat zal hij doen als niet aan zijn eisen tegemoet wordt gekomen? Ontpopt hij zich dan als een lobbyist in de gangen van de regeringsgebouwen? Of keert hij terug naar de wapendepots van het guerrillaleger in de jungle? Stel dat Marcos voor het eerste kiest, zijn bivakmuts afdoet en zich tussen het establishment mengt, wat vinden die tien miljoen indianen daar dan van?

De geslaagde mars heeft vooral symbolische waarde. Of de mars ook scholing, ziekenhuizen en een fatsoenlijk stuk landbouwgrond voor de indianen in petto heeft, moet nog blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden