Zangfenomeen stopt pardoes

Hij is een van de geliefdste klassieke bas-baritons met unieke talenten. Zijn lichamelijke vervormingen als softenonkind maakten hem bovendien tot een markante verschijning, die zijn handicap met zwarte humor salonfähig maakte.

Bassen en baritons genieten in het klassieke muziekvak de reputatie tot op hoge leeftijd door te kunnen zingen. Hun carrières duren gemiddeld een decennium langer dan die van sopranen en tenoren. Een opvallende uitzondering, sinds gisteren, is Thomas Quasthoff. De Duitse bas-bariton, bezitter van unieke talenten die hem tot artist in residence maakten van 's werelds belangrijkste concertzalen en tot een favoriet solist van dirigenten als Claudio Abbado, Bernard Haitink, Mariss Jansons, Riccardo Muti en Simon Rattle, houdt er op zijn 52ste pardoes mee op.


De concertagenda van de befaamde Quasthoff - normaal gesproken goed voor vijftig optredens per jaar in centra als het Amsterdamse Concertgebouw, de New Yorkse Carnegie Hall, het Londense Barbican Centre en de Suntoryzaal in Tokio - is in een klap gewist. Op het weblog van zijn impresariaat vertelt Quasthoff dat zijn gezondheid hem niet meer toestaat 'te voldoen aan de eisen die ik mezelf en de kunst altijd heb gesteld'.


Dat is een even verrassende als schimmige verklaring, die in Duitse media meteen tot speculatie heeft geleid. Veel verder dan de 'keelontstekingen' die de zanger in de afgelopen jaren een aantal concerten hebben doen afzeggen, zijn kranten als Die Welt en de Süddeutsche Zeitung nog niet gekomen.


Maar de vraag is ook of er veel verder moet worden gezocht. Op de site van het Oostenrijkse weekblad News is Quasthoff tevoorschijn gekomen met een aanvullende poging zijn stap te verhelderen. Zijn woorden zullen in alle simpelheid de waarheid vermoedelijk dekken: Quasthoff is moe van het reizen. Quasthoff vindt het 'mooi geweest'. 'Ook mijn arts heeft het me aangeraden.'


Niet ten onrechte heeft de Frankfurter Rundschau de kwestie omgedraaid. Hoe was het om te beginnen mogelijk dat Quasthoff zo goed heeft kunnen zingen? Wat heeft ervoor gezorgd dat een zo gehandicapt lichaam zo'n robuust stemgeluid kon voortbrengen?


Met zijn bronzen geluid, zijn permanent omschakelbare stemvolume en zijn lichaamslengte van 1 meter 32 moet het fenomeen Quasthoff niet alleen worden gerekend tot de muzikale mirakels, maar ook tot de medische en psychologische.


Quasthoff kwam in Hildesheim anno 1959 ter wereld als softenonbaby. Aan zijn lichaam ontbraken armen, dijbenen en kniegewrichten. Zijn moeder had tijdens haar zwangerschap een kalmeringsmiddel gekregen dat later werd ontmaskerd als rampzalig voor de groei van ongeboren kinderen. In een poging zijn beenrudimenten in een bruikbare stand te krijgen, bonden artsen hem als peuter anderhalf jaar vast in een ziekenhuisbed. Tot de vrolijker kanten van het horrorverhaal hoorden de schlagers Heitschi Bumbeitschi en Liebeskummer lohnt sich nicht die hij de verpleegster feilloos kon nazingen.


Quasthoffs verdere ontwikkeling als zangertje en internaatskind heeft in het teken gestaan van een mentale bepantsering tegen schrik- en afweerreacties. Tot een basisschool werd hij niet toegelaten. Later wees de muziekhogeschool van Hannover hem af omdat Quasthoff, met zijn zeven vingers die uit zijn schouders steken, ongeschikt was voor het verplichte bijvak piano.


Opgeleid door de zangpedagogen Charlotte Lehmann en Ernst Huber-Contwig kwam Quasthoff wel achter studiomicrofoons terecht, maar dan als nieuwslezer van NDR-Hamburg. Hij was al bijna dertig toen zijn zangcarrière voorzichtig een aanvang nam tijdens een concours van de Duitse omroep ARD.


Tot zijn vroege engagementen hoorde een fenomenaal uitpakkend liedrecital in de Amsterdamse Kleine Zaal. Quasthoffs dictie en vermogen tot stemkleuring werden spreekwoordelijk en vonden ook in de Grote Zaal jaar in jaar uit bevestiging, in (onder meer) een legendarisch optreden met de pianiste Maria João Pires in Schuberts liedcyclus Die Winterreise, en in Bachcantates met het barokorkest van Ton Koopman.


Dat Quasthoff uitgroeide tot een niet te missen vertolker van baspartijen in muziekmonumenten als Verdi's Requiem en Beethovens Negende Symfonie; dat hij in opera's van Beethoven en Wagner begon op te treden, en intussen zijn handicap met alle soorten van relativeringskunst en zwarte humor salonfähig wist te maken, neemt niet weg dat zijn carrière een slopend beroep op zijn fysiek moet hebben gedaan. 'Too early', riep Quasthoff eens terug op raak gezongen toonhoogte, toen een concertbezoeker in Chicago voortijdig bravo begon te roepen. Hij weet dus in ieder geval wat die woorden betekenen.


Maar hij gaat, zegt hij in zijn verklaring, 'zonder bitterheid'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden