Zand, lava, donder

Aan het eind van Barefoot Beauty zingt een grappig stemmetje 'It's a small world after all', de lijfspreuk van de Disney Corporation....

Sinds hij met Weather Report een van de meest geslaagde fusies tussen jazz en rock tot stand bracht, heeft de Weense Amerikaan zijn oren wijd open gehouden, en ook diverse soorten wereldmuziek aan de melange toegevoegd. Deze rijk gevulde cd wordt dan ook aan de kook gebracht door de zwiepende Afrikaanse funk van de fabelachtige drummer Paco Sery, die geregeld klinkt alsof hij zijn trommels met de zweep geeft. De stukken zijn, zoals zo vaak bij Zawinul, van onderaf opgebouwd, en steunen op even onverbiddellijke als melodieuze baslijnen, maar als je van de eerste opwinding bent bekomen, blijf je steeds meer gouden momenten ontdekken in de andere lagen.

Zo wordt weer eens overtuigend aangetoond dat we hier hebben te maken met een van de creatiefste bespelers van de synthesizer ter wereld. Hoewel hij soms conventionele instrumenten imiteert, zoals de bandoneon in Borges Buenos Aires of het kerkorgel in Siseya, leunt zijn stijl daar niet op: hij gebruikt de elektronica als zelfstandig expressiemiddel, en tovert er nooit eerder gehoorde geluiden uit die uiterst evocatief werken. Zandstormen, sissende lava, aanrollende donder, onaards gekerm en gehuil en nog veel meer, alles gekneed tot zangerige loopjes waaraan is te horen dat Zawinul van huis uit een briljant pianist is.

Die gave om met puur geluid hele vergezichten te openen deelt hij met Brian Eno, en er zijn andere aspecten van zijn muziek die associaties oproepen met avant-gardistische rock. Zo zijn de etnische trance-ritmes, doorspekt met sfeerversterkende concrete geluiden uit de sampler, verwant aan de Duitse groep Can, en vooral aan de soloplaten van de bassist uit die groep, de studio-alchemist Holger Czukay. Ook kun je aan dub denken, met zijn geestverruimende effecten over repeterende grooves. Maar Zawinul heeft meer, omdat er nog altijd veel jazz opklinkt in de geluidsjungle: virtuoze hoogstandjes van saxofonist Bobby Malach en de toetsenman zelf.

Eén manier om te illustreren hoe gevarieerd de cd klinkt, is het beschrijven van de vocalen. We horen Indiase zang met eindeloos doorkrullende lijnen, Braziliaans gefluister en gehijg, honingzoet croonen door de Afrikaanse bassisten Etienne Mbappe en Richard Bona, en zelfs een ballad vol soul à la Stevie Wonder. En ook de meester zingt ons toe, terwijl hij via de vocoder als het ware in de apparatuur kruipt.

Zijn oude werkgever Miles Davis is hem voorgegaan, maar verder is het maar weinig jazzmusici gegeven iets te maken dat ook de serieuze popliefhebber zal aanspreken, wat spanning en zeggingskracht betreft. Sterker nog, deze cd veegt de vloer aan met 99 procent van alle andere pogingen in die richting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden