AnalyseCoronavirus

Zal het speciaal gezant Feike Sijbesma lukken voor elke snotteraar een coronatest te regelen?

Het kabinet heeft Feike Sijbesma aangesteld als coronagezant. De voormalig DSM-topman moet voor elkaar krijgen dat Nederlanders getest kunnen worden op het virus.

Een verpleger neemt een coronatest af bij een patiënt in het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam . Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) gaf het donderdag in de Tweede Kamer nog maar eens ruiterlijk toe. Ook hij zou liever meer mensen testen, maar momenteel gaat dat gewoon niet. De capaciteit ontbreekt.

Dat zint het kabinet niks. En dus heeft het de hulp van Feike Sijbesma ingeroepen. De voormalige topman van biochemieconcern DSM moet als speciaal gezant onder meer gaan kijken hoe hij de testcapaciteit kan opvoeren. Het gaat daarbij zowel om tests om te zien of mensen ziek zijn als tests om vast te kunnen stellen of mensen de ziekte gehad hebben.

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Drive-through

De roep om meer mensen te testen op het coronavirus klinkt steeds luider. Wereldgezondheidsorganisatie WHO schrijft het voor – al is dat advies volgens het RIVM vooral gericht aan arme landen. Singapore boekt succes met een systeem waarbij veel mensen getest worden. En ook in Zuid-Korea, waar mensen in hun eigen auto door drive-through klinieken rijden, zweren ze erbij.  

De filosofie daarachter is simpel: als je weet wie het virus bij zich draagt, weet je ook wie je moet isoleren om verspreiding te voorkomen (en vooral ook: welke verpleegkundige zijn witte jas beter even een paar weken uit kan doen). Bovendien geeft het andere hoesters, hijgers en snotteraars rust. Zij weten dat ze een gewoon griepje onder de leden hebben en zich verder niet al te druk hoeven te maken.

Maar dat kan in Nederland niet. Er zijn bij lange na niet voldoende tests beschikbaar. Sijbesma moet daar verandering in brengen. De nieuwe coronagezant, die als topman bij DSM bekend stond om zijn maatschappelijke betrokkenheid, moet Nederland in een oververhitte internationale markt helpen aan schaarse spullen. 

Pipetmondjes

Dat de testcapaciteit in Nederland tekortschiet, heeft namelijk niet zozeer te maken met een tekort aan apparaten of laboranten, maar vooral met een gebrek aan de bijbehorende spullen: de plastic buisjes, pipetmondjes en rekjes die nodig zijn om afgenomen monsters te analyseren.

Problematisch daarbij is dat bij een machine van een bepaalde fabrikant alleen benodigdheden van diezelfde fabrikant passen. Vergelijk het met een printer: een inktcartridge van Brother past niet in een apparaat van HP. Een setje spuitjes van een B-merk aanschaffen behoort vooralsnog niet tot de mogelijkheden.

De fabrikanten draaien weliswaar overuren, maar vooralsnog kunnen ze de wereldwijde vraag naar buisjes en rekjes niet aan. En dat is in Nederland te merken.

‘Het komt allemaal maar mondjesmaat binnen’, zei arts-microbioloog Ann Vossen (LUMC) maandag in de Volkskrant. ‘Als je de ene voorraad hebt aangevuld, lijkt het andere onderdeel weer moeilijk leverbaar.’

‘We proberen alles te bemachtigen wat er te bemachtigen valt’, aldus minister De Jonge donderdag in de Kamer.

Schoonmaakmiddel

Wat Nederland kwetsbaar maakt, is dat veel van de apparaten die hier gebruikt worden van dezelfde fabrikant komen: het Zwitserse Roche. Het farmacieconcern heeft de productie inmiddels verdrievoudigd, liet het deze week weten aan Follow the Money, maar nog altijd is de vraag groter dan het aanbod.

Roche ligt ondertussen onder vuur omdat het bedrijf weigert de exacte receptuur vrij te geven van de zogeheten ‘lysisbuffer’. Dit is een soort schoonmaakmiddel dat cellen openbreekt en het genetisch materiaal van het virus tevoorschijn haalt. Nederlandse labs zouden het spul eenvoudig na kunnen maken, maar daarbij is het van belang de ingrediënten in de juiste verhoudingen toe te voegen. 

De farmaceut stelt in een verklaring dat er voldoende lysisbuffer op voorraad is. Ook raadt Roche labs af het middel zelf te produceren, bijvoorbeeld op basis van een recept dat op internet te vinden is. De kwaliteit is dan niet gegarandeerd.  

Dwanglicentie

In de Tweede Kamer klonk donderdag de roep grof geschut in te zetten. ‘Is het mogelijk om zo snel mogelijk de receptuur van farmaceut Roche te krijgen, zodat we zelf coronatesten kunnen maken?’, vroeg fractieleider Jesse Klaver van GroenLinks zich af. ‘Kunnen we ze desnoods dwingen?’

Ook Lodewijk Asscher (PvdA) wilde weten of het kabinet bereid is dwangmiddelen in te zetten. ‘Als er ooit een moment was dat het algemene belang van de volksgezondheid moest gelden boven het belang van de markt, dan is het nu.’

Minister de Jonge hield die mogelijkheid nadrukkelijk open. Het kabinet – om precies te zijn: de minister van Economische Zaken – kan een dwanglicentie afgeven. Roche moet in dat geval de receptuur vrijgeven, zodat bedrijven of laboratoria ermee aan de slag kunnen. Het concern krijgt dan wel een vergoeding.

‘Ik schuw geen enkele mogelijkheid’, zei De Jonge in de Kamer, ‘maar de snelste weg is denk ik via de telefoon.’

Het ligt voor de hand dat de speciaal gezant daarbij een prominente rol gaat spelen. Al was het alleen al omdat hij in zijn tijd bij DSM een prominente rol speelde bij de overname en integratie van de vitamine- en fijnchemiedivisie van een Zwitsers bedrijf. De naam van dat bedrijf? Roche.

De strijd tegen het coronavirus

‘Testen, testen, testen’, raadt de Wereldgezondheidsorganisatie aan als strategie tegen corona: bepaal wie het heeft, zonder die mensen af. In Nederland blijkt de machine een beetje vast te lopen, schreef verslaggever Maarten Keulemans eerder deze week.

Wie is Feike Sijbesma? De Volkskrant interviewde hem vorig jaar. Onder meer over de baby die hij in Bangladesh in zijn handen gedrukt kreeg, waarbij de moeder hem zei: neem maar mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden