Zal Duitsland Puigdemont uitleveren, en zo ja: op welke gronden?

Sterre Lindhout

Zal Duitsland de zondag aangehouden Catalaanse ex-president Puigdemont uitleveren? De regering lijkt voorstander, maar er zijn politieke obstakels.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Sinds zondagochtend 11:17 uur is het conflict tussen de Spaanse regering en de Catalaanse separatisten ook een Duits probleem. Dat was het moment waarop de voortvluchtige ex-regiopresident Carles Puigdemont werd gearresteerd door de Duitse marechaussee, langs de A7 tussen de Deense grens en Hamburg. Hij was op weg van Helsinki naar Waterloo, zijn tijdelijke Belgische woonplaats.

Maar hij vond zijn Waterloo in het stadje Neumünster, waar hij in de gevangenis de uitspraak afwacht, die waarschijnlijk pas na Pasen komt. Met de aanhouding reageerden de Duitse autoriteiten op het hernieuwde Europese aanhoudingsbevel dat de Spaanse justitie vrijdag uitvaardigde tegen de Catalaan.

Een paar uur eerder had justitie in Madrid Puigdemont (55) met twaalf andere regionale politici aangeklaagd wegens rebellie, opruiing en het misbruiken van overheidsgelden. Daarop staan in Spanje gevangenisstraffen tot 30 jaar.

De belangrijkste vraag is of Duitsland Puigdemont zal uitleveren, en zo ja: op welke gronden?

Het Europese opsporingsbevel, door alle 28 EU-landen ondertekend, voorziet in twee juridische routes. Een verdachte moet worden uitgeleverd wanneer het betreffende misdrijf door beide betrokken landen als een strafbaar feit wordt geclassificeerd waarop minstens drie jaar gevangenisstraf staat. Ook moet een verdachte worden uitgeleverd als het vergrijp waarvoor hij is aangeklaagd voorkomt op een lijst met 32 zware delicten zoals terrorisme, mensenhandel of cybercriminaliteit.

Dat laatste is niet het geval. Verder zijn rebellie en opruiing in Duitsland sinds 1970 niet meer strafbaar - net als in de meeste EU-landen. Wel lijkt het Spaanse wetsartikel dat rebellie strafbaar stelt erg op artikel 82 uit het Duitse wetboek van strafrecht over 'hoogverraad tegen een land'.

Het zou kunnen dat de rechter genoeg juridische overeenkomsten ziet om Puigdemont uit te leveren, zegt Martin Heger, hoogleraar strafprocesrecht aan de Humboldt Universiteit in Berlijn, in het weekblad Der Spiegel. Bovendien is misbruik van overheidsgelden ook strafbaar in Duitsland. Juridisch zijn er dus nauwelijks barrières, aldus Heger.

Toch kan de Duitse rechter grote invloed hebben op een eventueel proces in Spanje. Om iemand te veroordelen voor rebellie moet diegene geweld gebruikt hebben of daarmee serieus hebben gedreigd. Puigdemont heeft dat juist niet gedaan. Afgelopen najaar heeft alleen de Spaanse regering geweld gebruikt tegen de Catalaanse demonstranten. Als de Duitse rechter Puigdemont uitsluitend vanwege het misbruik van overheidsgelden uitlevert, dan kan hij in Spanje ook alleen daarvoor worden berecht.

Potentiële hindernissen liggen op het politieke vlak. De Duitse regering lijkt voorstander te zijn van uitlevering. 'Spanje is een democratische rechtsstaat', zei Merkels woordvoerder Steffen Seibert maandag. Hij maakte duidelijk dat het wat de Duitse regering betreft een interne Spaanse kwestie is - niet politiek, maar puur juridisch.

Critici in het Duitse parlement beschouwen de arrestatie als een politieke daad. Zij zien in Puigdemont een vervolgde door de Spaanse regering. De rechts-nationalistische AfD noemt hem een 'vrijheidsstrijder voor zijn volk', de Linke vindt dat rebellie niet strafbaar zou moeten zijn en twijfelt aan de onafhankelijkheid van de Spaanse rechters - overigens zonder dat daar hard bewijs voor is.

EU-landen mogen een uitlevering weigeren als de rechter vindt dat er sprake is van 'objectieve bewijzen' dat de persoon een politiek vervolgde is. Commentatoren van Süddeutsche Zeitung en Der Spiegel vinden dat de Duitse rechters zich daarop moeten beroepen, omdat de Spaanse regering de zaak net als afgelopen najaar bewust zou laten escaleren.

Enigszins mysterieus blijft waarom Puigdemont pas in Duitsland werd gearresteerd en niet al in Denemarken. De Deense regering heeft zich daarover niet uitgelaten. Volgens Merkels voorlichter Seibert kregen de Duitse diensten de beslissende tip over Puigdemonts locatie zondagochtend direct van hun Spaanse collega's doorgespeeld. Hadden de Spanjaarden de Denen niet gewaarschuwd omdat ze de kans op uitlevering in Duitsland groter achten? Het is niet uitgesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden