Zal de euro de verkiezingen van 2017 overleven?

De euro komt in politiek woelige wateren. Beeld anp

Toen 25 geleden de Berlijnse Muur viel, verwachtten experts een Oost-West conflict binnen de Europese Unie omdat er een welvaartskloof was. De nieuwe lidstaten groeiden echter snel, terwijl het eurosysteem de echte tegenstelling ontwikkelde: Noord versus Zuid. Die strijd is nu ook aangeland bij de Raad van Bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB). De politieke verkiezingscyclus in Europa dreigt de ECB, de monetaire Ausputzer, van het veld te poetsen.

Er woedt een loopgravenoorlog tussen de voorzitter van de ECB, de Italiaan Mario Draghi, en de Duitse centrale bank, de Bundesbank. Draghi handelt op eigen houtje. Die Welt spreekt van een Alleingang. In het Amerikaanse Jackson Hole, een informele topontmoeting van monetaire kardinalen uit Europa, de VS en Japan, wees Draghi op 'vergaande maatregelen' om deflatie in de eurozone te pareren. Kort daarop zei hij de omvang van de ECB-balans te willen opkrikken van 2 naar 3 biljoen euro. Zo'n reuzensprong kan feitelijk alleen via een massief opkoopprogramma van staatsobligaties in de eurozone. Dat is de Europese versie van 'quantitative easing' (QE).

Bij directeur Jens Weidmann van de Bundesbank gingen alle alarmbellen af: hij organiseerde het verzet. De Bundesbank vindt dat QE enkel kan worden beslist door de presidenten van de centrale banken van de eurolanden; niet door Draghi. De Bundesbank kan, als grootste aandeelhouder van de ECB, makkelijk een blokkerende minderheid op de been brengen. Gouverneurs van de mees-te Noord- en Centraal-Europese centrale banken steunen hem. De meeste gouverneurs uit mediterrane landen steunen Draghi. Het Noord-Zuidconflict verlamt de Ausputzer.

Twee monetaire geloven op een kussen, daar slaapt de euro tussen. Het Noorden vreest dat QE in Mediterraan Europa werkt als morfine omdat de druk voor structuurhervormingen (zoals lager overheidstekort, lagere schuld, soepele arbeidsmarkt) wegvalt. Het Zuiden snakt naar economische pijnverlichting en wil die morfine. In het Verenigd Koninkrijk, dat economisch sneller groeit dan de eurozone, werkte QE, maar in combinatie met structuurhervormingen. Japan is voorbeeld van jarenlange QE zonder de nodige hervormingen. Gevolg: decennia van economische stagnatie. Dat spookbeeld bedreigt ook de eurozone.

Het eurosysteem komt bovendien in politiek woelige wateren. Brusselse topbureaucraten denken dat vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU de cohesie biedt om over te gaan tot 'totale integratie van de eurozone'. Dat is een misvatting. Het Verenigd Koninkrijk is een cruciaal deel van het machtsevenwicht binnen de EU. West-Duitsland paste vroeger perfect in de Europese Gemeenschap, maar het verenigd Duitsland is, ondanks alle arrangementen, economisch dominant. De eenheidsmunt veroorzaakte juist de toestand die het was geacht te voorkomen. Haal het Verenigd Koninkrijk uit dit Europees machtsevenwicht en het resultaat is overduidelijk: 'ein deutsches Europa'.

Dat verscherpt juist de kloof met Mediterraan Europa. Die landen krijgen geen QE maar moeten lijden onder het 'Duitse juk'. Een opstand van publieke opinies ligt in het verschiet. In 2017 zijn er presidentsverkiezingen in Frankrijk, een land met een neiging tot revolutionair pathos. Frankrijk, ooit evenknie van West-Duitsland, koestert een minderwaardigheidscomplex tegenover het verenigd Duitsland. Het Franse politieke landschap verbrokkelt door de implosie van het establishment. Aan de rechterzijde overrompelt Marine Le Pen burgerlijk rechts dat is verwikkeld in broedertwisten.

De Parti Socialiste van de impopulaire François Hollande veroorzaakt een opstand op de linkervleugel. De natuurlijke leider lijkt Martine Aubry, dochter van Jacques Delors en burgemeester van Lille. Zij werd door Hollande aan de kant geschoven, wat onverstandig was. Ze zint op terugkeer en die zal ze, bij voorverkiezingen van een socialistische presidentskandidaat in 2016, lanceren vanuit die linkervleugel. Zij is immers de 'moeder van de 35-urige werkweek'. Het is niet onmogelijk dat in 2017 de tweede ronde van Franse presidentsverkiezing gaat tussen twee vrouwen: Le Pen versus Aubry. Draait een vrouw de euro de nek om?

In september 2017 zijn er verkiezingen voor een nieuwe Bondsdag in Duitsland met een Merkel die dan haar politieke houdbaarheidsdatum heeft bereikt. Het is tevens het jaar waarin premier Cameron het 'in of uit de EU'-referendum heeft gepland, indien hij volgend jaar wordt herkozen.

Het eurosysteem belandt in 2017 in een politieke compressie. Als het dat niet aankan, luiden zijn doodsklokken.

Derk-Jan Eppink is senior felllow bij het London Policy Center in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden