Reportage Corruptie in Roemenië

Zakenman-politicus Liviu Dragnea heeft Roemenië in zijn feodale greep. Hoe kreeg hij dit voor elkaar?

Liviu Dragnea Beeld EPA

Terwijl de Roemenen de straat opgaan tegen wijdverbreide corruptie, wacht in de coulissen Liviu Dragnea op zijn kans om president te worden. Hij staat al lang te boek als het toonbeeld van de verrotte politieke cultuur in zijn land.

Als Liviu Dragnea een verzetje wil, vliegt hij per helikopter naar het bos dat hij opkocht in zijn geboortedistrict Teleorman. Hij jaagt er urenlang op herten en wilde zwijnen, of gaat vissen in zijn eigen geprivatiseerde meer. Dragnea in de lucht, Dragnea op het water, Dragnea op aarde – precies zoals dat past bij de sterke man in de coulissen van de Roemeense politiek.

De Roemenen beleven een stormachtige zomer: er broeit woede in het land over de wijdverbreide corruptie. Meer dan honderdduizend mensen gingen onlangs de straat op om het vertrek van de regering te eisen. Alle ogen zijn gericht op de 55-jarige Dragnea, de voorzitter van regeringspartij PSD. Vanuit de coulissen bepaalt hij wat er in het land gebeurt. Het liefst was hij zelf premier geworden, maar door een voorwaardelijke celstraf (verkiezingsfraude) ging dat niet. Hoe hield hij toch de touwtjes in handen?

Turnu Magurele, een stadje nabij de meanderende Donau, is waar het begon. Hier ging Dragnea naar school. In een nabijgelegen dorp opende hij in 1990 een kroeg voor bier en cognac, waar hij zelf achter de tapkast ging staan. Later volgde een keur aan restaurants en een hotel, dat inmiddels op naam staat van zijn ex-vrouw.

Monopolie

‘Eerst kreeg hij een monopolie in de stad, daarna in het district. Nu wil hij een monopolie in het land’, zegt Sorin, een zakenman van in de vijftig, die in werkelijkheid anders heet. Hij is bang voor repercussies als hij met zijn naam in de krant komt: het zou niet de eerste keer zijn dat Dragnea zijn mensen op hem af stuurt. ‘Ik had een handvol bloeiende ondernemingen. Dat was in 2000. Daarna ging alles mis.’

In 2000 waren er verkiezingen voor de districtsraad. Dragnea, toen al een man met invloed, ging voor de hoofdprijs: het gouverneurschap. Vervelende bijkomstigheid: de meerderheid van de raadsleden waren op de hand van zijn concurrent.

Een dag voor de stemming liet Dragnea drie raadsleden in een busje naar hotel Turris rijden. Het waren de drie stemmen die hij tekort kwam, afkomstig van de kleine partij PRM. In het hotel werd de zaak beklonken, zo werd later gereconstrueerd. Opgewonden telefoontjes naar het hotel van een boze PRM-partijvoorzitter richtten niets uit. Niemand nam op. Toen de drie naar buiten kwamen, waren ze pro-Dragnea. Wat ze aangeboden kregen in ruil voor hun steun, is onbekend. Geld, zegt de een. Invloed, zegt een ander. Dragnea werd gouverneur. Hij zou het blijven tot 2012.

Maffiastructuren

Voor ondernemers als Sorin begonnen de problemen. Dragnea wendde zijn politieke invloed aan om zijn bedrijven te beschermen. Hij duldde geen concurrentie. ‘In de bouw, in het transport, alles loopt via hem en via bedrijven van zijn vrienden’, zegt Sorin. ‘Het enige dat hij wil, is dat mensen afhankelijk van hem zijn. Hij heeft maffiastructuren neergezet in alle dorpen en steden van het district.’

In het vlakke land strekken de koolzaad- en zonnebloemvelden zich uit. Hier bouwde Dragnea zijn economisch en politiek imperium op. Hij verwierf een varkensboerderij. Een asfalteerbedrijf. Bedrijfspanden. Een hotel. Duizenden hectares aan landbouwgrond.

Claudiu-Daniel Cracea (51) is uitbater van een veld zonnepanelen en de lokale voorzitter van de liberale PNL-partij. ‘Dragnea is een man met een vrij beperkte woordenschat’, zegt Cracea boven een bord met varkensrollades. ‘Hij gebruikt mensen op bedrieglijke wijze om zijn doelen te bereiken. Iedereen weet wat hij wil: president van Roemenië worden. Hij en zijn mensen zijn maffiosi met het wetboek in de hand.’

Claudiu-Daniel Cracea Beeld Jenne Jan Holtland

Gesjeesde zakenmannen

Geld en politiek komen bij Dragnea als in een paringsdans samen, wat zijn verhaal exemplarisch maakt voor het Roemenië van de voorbije dertig jaar. Op de rokende puinhopen die dictator Ceaușescu achterliet, sloegen gesjeesde zakenmannen hun slag. Noem het de methode-Dragnea: je laat je verkiezen in het lokale bestuur, en begint staatsbedrijven te onttakelen. Je zakenvrienden laat je ze voor een habbekrats opkopen, waarna je deelt in de winst van de privatisering.

Dragnea deed dat vanaf 2000 met Tel Drum, het lokale asfalteerbedrijf. Inmiddels verdenkt het Europese anticorruptie-agentschap OLAF hem van fraude bij gewonnen aanbestedingen van Tel Drum, waarmee in totaal een kleine 21 miljoen euro gemoeid was.

Dragnea’s verleden, zo schrijven onderzoeksjournalisten van het Roemeense platform Recorder, ‘is één lange lijst met leugens’. Zou hij echt, zoals Dragnea’s cv trots vermeldt, al dik een decennium ereburger zijn van Leon County in de Amerikaanse staat Florida? Een woordvoerder van Leon County laat per telefoon enigszins verbouwereerd weten dat hij dat niet kan bevestigen. ‘In onze archieven komt de naam Dragnea niet voor.’ Op vragen van deze krant per sms ging de partijleider niet in.

In het gehucht Plopii-Slavitesti, een half uur zuidwaarts in de Donauvallei, blijkt hoe weinig boodschap Dragnea’s achterban heeft aan diens corrupte praktijken. De route voert langs slingerende weggetjes omzoomd met pruimenbomen. Stieren baden in een beekje.

Dorpsroddels

Op een bankje zitten vijf tanige dorpelingen roddels uit te wisselen. Ion Barbu (72) heeft Dragnea horen beloven dat zijn pensioen in 2021 verdubbeld wordt. Hij teert nu op omgerekend 400 euro per maand. In juni dit jaar kreeg hij er 10 procent bovenop. Zijn buurman met drie tanden valt hem bij. ‘De andere partijen zijn stervende, Dragnea is er eentje van ons. Hij is hier 10 kilometer verderop geboren.’

Ion Barbu Beeld Jenne Jan Holtland

‘Dé partij’ heet de PSD hier. De enige. Voor PSD-stemmers lijkt het communisme nooit over te zijn gegaan: Vadertje Staat heeft een ander, kapitalistisch jasje aangedaan, maar verstrekt nog steeds cadeautjes aan de kleine man. De werkloze bouwvakker Radu (50, ‘geen achternaam’) legt uit hoe dat gaat. ‘Jaren geleden belden ambtenaren van de lokale overheid bij me aan. Het was een week of twee voor de verkiezingen, de PSD zat stevig in het zadel. Ze kwamen een tas vol tarwemeel, suiker en olie brengen. Ga stemmen, zeiden ze. Ze noemden de PSD niet, maar de boodschap was duidelijk.’

Net als Radu zitten veel Roemenen in de regio werkloos thuis. Op een fabriek voor wiellagers na is alle bedrijvigheid verdwenen. Universitair student Puiu Adrian (20) verhuist liever vandaag dan morgen: ‘Dit district is dood.’ Duizenden gingen hem voor na de toetreding tot de EU in 2007 en vertrokken als arbeidsmigrant naar Spanje of Italië. Alleen de oudjes en de armlastigen bleven achter.

Student Puiu Adrian Beeld Jenne Jan Holtland

Pirelli

Het lijkt een bewuste strategie van Dragnea’s PSD: houd de mensen arm, zodat ze afhankelijk van je blijven. ‘Dat is hoe cliëntelisme werkt’, zegt politicoloog Cristian Parvulescu, verbonden aan de Universiteit voor Politiek en Bestuurskunde in Boekarest. ‘Het is weinig anders dan een feodaal systeem met een landheer en een horige.’ Enkele jaren terug wilde autobandenfabrikant Pirelli een fabriek openen in Teleorman. De deal ging niet door, vermoedelijk na ingrijpen van Dragnea. Pirelli week uit naar een ander district.

Waar de asfaltweg overgaat in een zandpad, begint een bos waarvan ruim 400 hectare door Dragnea is aangekocht. Hij heeft er wilde zwijnen en reeën losgelaten om op te jagen. ‘Vaak horen we hier de geweerschoten’, zegt Marius Catana (41), een priester die voorgaat in een pittoresk, 17de-eeuws kerkje aan de rand van het bos. Zijn kerk ontbeert elektriciteit; het hek rond Dragnea’s privéjachtterrein staat wel onder stroom.

Priester Marius Catana Beeld Jenne Jan Holtland

Dorpelingen beklagen zich geregeld bij priester Marius, omdat de zwijnen de gewassen aanvreten. ‘Als individu kun je er niks tegen aanrichten’, zegt hij verslagen. ‘We moeten elkaar helpen, God is in ieder van ons.’ Op zijn gezicht verschijnt een beschaamde glimlach als zijn collega het bezoek luidkeels en stomdronken komt toespreken. De man wankelt. Liefdevol helpt priester Marius hem rechtsomkeert te maken.

Harde lijn Dragnea en zijn oproerpolitie vs Brussel

De Roemeense premier Viorica Dancila, die begin dit jaar naar voren is geschoven door PSD-leider Liviu Dragnea om de regeringscoalitie te leiden, verdedigde vrijdag in een brief naar Brussel het harde optreden van de oproerpolitie op 10 augustus. Honderdduizend Roemenen demonstreerden die dag tegen de corruptie van de regeringspartijen. Na het ingrijpen van de politie belandden 450 demonstranten gewond in het ziekenhuis. In de brief aan de EU schilderde Dancila de anti-corruptieprotesten af als een veredelde couppoging. Ze volgde daarmee de lijn die Dragnea al in het voorjaar uitzette: een netwerk van veiligheidsdiensten, aanklagers en rechters, gesteund door NAVO en EU, hebben volgens hem de hand in de onvrede. Dancila begon haar politieke carrière eind jaren negentig in hetzelfde district als Dragnea.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.