Zakenman Dan Gertler verdiende miljarden aan de uitbuiting van Congo

De Israëlische zakenman Dan Gertler is alom omstreden: via listig politiek spel berooft hij Congo van zijn diamanten en grondstoffen. Zijn onderneming is miljarden waard en de directeur zetelt in... Nieuwkoop.

Een mijngebied in Congo. Beeld Bloomberg via Getty Images

Als voormalig belastingambtenaar weet Rob Drieduite als geen ander hoe hij discreet moet opereren. Belastingen, daar praat niemand graag over, en zeker bedrijven die Nederland gebruiken voor fiscale voordelen niet. Dus werkt de 52-jarige Drieduite al jaren als zelfstandig belastingadviseur vanuit een klein kantoor op een doorsnee bedrijventerrein aan de rand van het Zuid-Hollandse plaatsje Nieuwkoop.

Niet opvallen. Dat vinden klanten fijn. En dat doet Drieduite ook niet. Op internet is nauwelijks iets over hem te vinden. Geen foto's, geen sociale profielen of informatie, behalve dat hij nog wel eens een balletje slaat bij de Nieuwkoopse tennisvereniging. En met zijn advieskantoor is hij sponsor van de octopus in dierentuin Blijdorp, meldt zijn website. Want zoals een octopus zich altijd weet aan te passen aan een omgeving die verandert, zo is Drieduite altijd op zoek naar nieuwe fiscale oplossingen voor zijn klanten.

Sinds een paar maanden heeft Drieduite een probleem. Eind 2010 werd hij directeur bij Fleurette Properties Limited, een bedrijf op Gibraltar, maar belastingplichtig in Nederland. Een hybride constructie in fiscaal jargon, waardoor het mogelijk is om van verschillende belastingwetgeving gebruik te maken, in dit geval die van Gibraltar en Nederland. Voorwaarde is wel dat een van de bestuursleden een ingezetene van Nederland is. En dat is Drieduite dus.

Nou is Drieduite de afgelopen jaren bestuurder geweest van zoveel vennootschappen. Want Drieduite verstrekt niet alleen belastingadviezen, hij is ook beschikbaar om de directie te voeren van vennootschappen. Maar het bedrijf Fleurette Properties is recentelijk door de Amerikaanse overheid op een sanctielijst gezet en wordt onderzocht vanwege betrokkenheid bij omkoping en corruptie in Congo.

Want Fleurette Properties is een van de vele bedrijven van de controversiële Israëlische miljardair en diamanthandelaar Dan Gertler. Hij heeft wereldwijd een wirwar van bedrijven, vaak op exotische, fiscaal aantrekkelijke locaties. Ook in Nederland heeft Gertler een kleine fiscale structuur, waarbij voormalig belastingambtenaar Drieduite betrokken is. Net zoals de ook omstreden diamanthandelaar Beny Steinmetz een structuur in Nederland heeft, en daarbij geassisteerd wordt door een voormalig belastingconsulent van KPMG.

Artikel gaat verder onder de foto.

De Democratische Republiek Congo is al jaren instabiel en wordt verscheurd door conflicten - veelal om de profijtelijke mijnbouw. Beeld afp

Bodemprijzen

De 44-jarige diamantkoning Gertler is al jaren omstreden. De kleinzoon van de oprichter van de Israëlische Diamant Beurs zou door zijn goede contacten met de Congolese machthebbers en zakken vol smeergeld voor bodemprijzen concessies voor grondstoffenwinning in het Afrikaanse land hebben bemachtigd. Zo werd Gertler steenrijk, terwijl het merendeel van de bevolking van Congo in armoede leeft en ziet hoe buitenlanders de rijkdom aan koper, kobalt, goud en diamanten uit hun grond trekken.

En daarom zijn Gertler en een handjevol bedrijven van hem in december vorig jaar op de Amerikaanse sanctielijst geplaatst. Deze lijst vloeit voort uit de zogeheten Magnitski-act, Amerikaanse wetgeving uit 2012. Die wet was in eerste instantie bedoeld om sancties op te leggen aan Russische functionarissen die betrokken waren bij mensenrechtenschendingen, zoals de dood van de Russische advocaat Sergej Magnitski in 2009. Die overleed na mishandeling in een cel in Moskou, waar hij zat nadat hij aangifte had gedaan tegen corrupte Russische belastingambtenaren die 230 miljoen dollar belastinggeld hadden gestolen.

In 2016 besloten de Verenigde Staten de sancties niet langer te beperken tot Russische functionarissen, maar ook andere personen en bedrijven die betrokken zijn bij corruptie en mensenrechtenschendingen op de lijst te plaatsen. Personen die op de lijst staan, kunnen niet meer bij hun banktegoeden in de Verenigde Staten, vastgoed in de VS wordt in beslag genomen en Amerika komen deze personen niet meer in. Ook mogen Amerikanen geen zaken doen met bedrijven op de sanctielijst.

In een toelichting op de sanctionering van Gertler en een handjevol van zijn bedrijven - waaronder de Nederlandse vennootschap Fleurette Holdings Netherlands in Nieuwkoop - schreef de Amerikaanse justitie dat Gertler de afgelopen jaren zijn nauwe banden met de huidige Congolese president Joseph Kabila had gebruikt om als een bemiddelaar op te treden tussen de Congolese overheid en bedrijven die in het Afrikaanse land zaken wilden doen. En daar heeft hij financieel behoorlijk van geprofiteerd.

Congo

De Democratische Republiek Congo is een voormalig Belgische kolonie, die in 1960 onafhankelijk werd. Het land is rijk aan grondstoffen, zoals kobalt, goud, olie, koper en diamanten. Congo heeft de grootste kobaltvoorraad ter wereld, een belangrijke grondstof voor accu's en batterijen. Doordat de concessies voor grondstoffenwinning veelal in buitenlandse handen zijn komt de opbrengst nauwelijks ten goede aan Congo zelf.

Vriend van de Kabila's

Die verhalen gaan al lang. Dat begon in 2000, toen Gertler een schimmige deal met toenmalig president Laurent Kabila van Congo sloot. Gertler betaalde 20 miljoen dollar in cash, in ruil voor het monopolie op de handel en de export van Congolese diamanten, waarvan de jaarlijkse opbrengst geschat werd op 600 miljoen dollar. Gertler blij en president Kabila tevreden. Met contanten die hij van Gertler kreeg, kocht hij wapens die hij nodig had in zijn strijd tegen rebellen. 'Een ramp' voor het land, noemde de VN deze deal in een rapport uit 2001.

Kort daarna werd president Kabila vermoord door een van zijn lijfwachten en nam zijn zoon Joseph het bewind over. Voor Gertler geen probleem, want met Joseph was hij al jaren bevriend. Hij was in 2006 gast op de bruiloft van de president, een van de weinige blanken. Onder deze Kabila wist Gertler volgens de organisatie Global Witness uit te groeien tot 'the gatekeeper' in Congo. Met zijn bedrijven trok hij niet alleen Congo leeg, concurrenten die in het land aan de slag wilden, moesten eerst langs hem.

Hoe desastreus de bedrijven van Gertler voor Congo zijn geweest, staat in een rapport van Africa Progress Panel uit 2013, een ngo onder leiding van Kofi Annan, voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Zij onderzochten vijf deals, waarbij concessies of mijnen in Congo verkocht werden aan bedrijven die allemaal gelieerd zijn aan de Fleurette Group van Gertler. In totaal betaalden de bedrijven van Gertler circa 275 miljoen dollar voor de concessies en mijnen. Sommige werden al snel doorverkocht, andere zijn nog bezit van Gertler. Een koopje, deze vijf transacties, omdat de geschatte waarde volgens Africa Progress Panel uitkwam op in totaal 1,63 miljard dollar. Door het zo goedkoop van de hand te doen, liep Congo een omzet van ruim 1,35 miljard dollar mis.

Fleurette Group

De Fleurette Group is een bedrijf van Dan Gertler, dat fiscaal in Nederland gevestigd is, maar bestuurd wordt vanaf Gibraltar. Het bedrijf heeft vier brievenbusfirma's in Nederland. In de directie zit een voormalig Nederlandse belastingambtenaar. Het bedrijf is eind vorig jaar door de Amerikanen op de sanctielijst gezet en ook loopt er een strafrechtelijk onderzoek tegen het bedrijf en Gertler wegens omkoping in Congo.

Amerikanen maken jacht

Uit een recente uitspraak van een Zwitserse rechter blijkt nu dat de Amerikaanse justitie al jaren onderzoek doet naar omkoping in Afrikaanse landen door onder meer Gertler en een aantal van zijn bedrijven. De Amerikanen vroegen in Zwitserland bankgegevens op van bedrijven gelieerd aan Gertler en betalingen door een Amerikaans investeringsfonds. In 2016 trof dit Amerikaanse hedgefund Och-Ziff al een schikking van 412 miljoen dollar met de Amerikaanse justitie vanwege betrokkenheid bij omkoping van ambtenaren en politici in diverse Afrikaanse landen. In stukken van de Amerikaanse justitie staat gedetailleerd beschreven hoe geld van Och-Ziff bij een 'Israëlische zakenman met goede banden met het Congolese regime' terechtkwam, die vervolgens tussen 2005 tot 2012 voor circa 100 miljoen dollar Congolese ambtenaren omkocht. 'Omkoping in zijn puurste vorm', aldus de Amerikaanse justitie.

En ook in de Paradise Papers - uitgelekte administratie van het advocatenkantoor Appleby - dook 'Diamond Dan' eind vorig jaar op. Uit vertrouwelijke stukken bleek dat hij namens de Zwitserse grondstoffengigant Glencore had onderhandeld met het Congolese staatsbedrijf Gecamines over een mijnconcessie voor het bedrijf Katanga Mining, waarvan Glencore een van de eigenaren was. Wat volgde was een ingewikkelde deal die The Guardian eind vorig jaar uitgebreid beschreef.

Magnitski-act

De Magnitski-act is Amerikaanse wetgeving uit 2012, waarmee sancties kunnen worden opgelegd aan personen en bedrijven die betrokken zijn bij mensenrechtenschendingen. De wet is vernoemd naar de Russische advocaat Sergej Magnitski, die in 2009 overleed na mishandeling in een cel in Moskou. Personen die op de lijst staan kunnen niet meer bij hun banktegoeden in de Verenigde Staten en mogen Amerika niet meer in.

Het kwam erop neer dat het staatsbedrijf eerst een bedrag van 585 miljoen dollar eiste. Maar na bemiddeling van Gertler kreeg Glencore ineens een korting van maar liefst 440 miljoen dollar. Tegelijkertijd had Gertler met Glencore een constructie bedacht via een van zijn vennootschappen op de Britse Maagdeneilanden waarbij hij zelf ook een belang in Katanga Mining veiligstelde.

Gertler heeft via zijn advocaten altijd ontkend iets verkeerd te hebben gedaan. Alle beschuldigingen van omkoping heeft hij tot op heden ontkend. De miljardair benadrukt juist hoeveel hij voor Congo betekent en wat hij allemaal doet voor de bevolking van het arme Afrikaanse land. Zo heeft hij in 2004 de Gertler Family Foundation opgericht, dat claimt miljoenen te hebben geïnvesteerd in onder meer de gezondheidszorg, de infrastructuur en het onderwijs van Congo. De Amerikanen kijken blijkbaar anders naar dit fonds en hebben ook dat op de sanctielijst gezet.

Naast dit fonds is de Fleurette Group ook aangesloten bij de Extractive Industries Transparency Initiative (EITI), een organisatie die wil bijdragen aan meer transparantie in de wereldwijde grondstoffenhandel. Namens de Fleurette Group is Rob Drieduite het aanspreekpunt voor wie wil weten hoe zij 'transparant' opereren in de grondstoffenhandel.

Artikel gaat verder onder de foto.

Dan Gertler Beeld Bloomberg via Getty Images

Terug naar Nieuwkoop

Maar Drieduite heeft helemaal geen zin om te praten en verbreekt abrupt de verbinding als hem gevraagd wordt naar zijn werkzaamheden voor Dan Gertler en de Fleurette Group, dat volgens het jaarverslag van 2016 een vermogen van 4,2 miljard euro heeft. Daardoor blijft het gissen hoe de Israëlische miljardair Dan Gertler bij een belastingadviseur uit Nieuwkoop terechtkwam voor fiscaal advies en administratieve werkzaamheden. Of waarom de succesvolle Canadese ondernemer Karl Bernard - die met zijn bedrijf Gamma Entertainment websites bouwt voor de porno- industrie - een Nederlandse vennootschap heeft, die door Drieduite bestuurd wordt.

Uit gegevens van de Kamer van Koophandel blijkt dat Drieduite zijn advieskantoor in 2003 is begonnen. Door de jaren heen heeft Drieduite het bestuur gevoerd over een handjevol Nederlandse en buitenlandse vennootschappen. Zo duikt hij op in een faillissementsverslag van het navigatiebedrijfje MyGuide, van oud-Philips-topman Roel Pieper. In 2009 ging deze onderneming failliet. Drieduite bleek kort bestuurder te zijn geweest van een van de vennootschappen.

Voormalig collega's bij de Belastingdienst zijn niet verbaasd dat Drieduite al jaren zelfstandig adviseur is en internationaal adviezen verstrekt. 'Hij was bij de Belastingdienst al een eigenzinnig type. Hij kwam altijd met nieuwe ideeën. Echt een ondernemend figuur', zegt voormalig collega Albert Bomer, die nu hoogleraar belastingrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam is. 'Maar hij was wel heel gedegen, geen cowboy.' Ook Henk Treur herinnert zijn voormalig collega Drieduite nog, vooral omdat hij nogal eigenwijs was. 'Een beetje zoals Johan Cruijff. Hij wist altijd hoe het zat, ook als hij er helemaal geen verstand van had.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden