Zaïrese oppositie tussen hoop en huiver over Kabila Kinshasa wacht op wat komen gaat

Het nieuws dat de Zaïrese rebellenleider Laurent Kabila woensdag naar Zuid-Afrika is afgereisd om met president Mandela te praten heeft de gemoederen in de hoofdstad Kinshasa weer even tot bedaren gebracht....

FRED DE VRIES

Van onze verslaggever

Fred de Vries

KINSHASA

Maandag was Kinshasa door de oppositie nog succesvol in een 'dode stad' omgetoverd. Dinsdag stond een massale autodemonstratie op het programma. Hoewel er geen gehoor werd gegeven de straten toeterend te blokkeren, was ook die dag de spanning groot - demonstreren is immers verboden. Maar gisteren was het verkeer weer even chaotisch als altijd en schalde de soukous-muziek over de terrasjes waar driekwart liters bier schijnbaar zorgeloos werden weggewerkt.

Gevreesde demonstraties door radicale aanhangers van oppositieleider Etienne Tshisekedi bleven uit. Het leger hield zich op de achtergrond. En president Mobutu overleefde ook deze storm moeiteloos. Alleen het dinsdag afgebrande gebouw van de partij van de 'met de schatkist gevluchte' ex-premier Kengo wa Dondo herinnerde aan de broeierige afgelopen week.

Dat had de week van Etienne Tshisekedi moeten worden. Maar Tshisekedi heeft zich niet meer laten zien nadat hij woensdag door Mobutu als premier werd afgezet en vervolgens door het leger werd verhinderd zijn kantoor te bereiken.

Hij raakt snel in diskrediet. 'Inderdaad, men zegt dat hij alleen maar lusteloos in bed ligt', grinnikt Kibassa Maliba, voorzitter van de grootste oppositiepartij UDPS, waartoe ook Tshisekedi behoort. Kibassa geeft audientie achter het UDPS-kantoor. Een man in pak op een versleten kunstlederen fauteuil onder een boom in een verwaarloosde tuin. Zaïre ten voeten uit.

Kibassa spint goed garen bij Tshisekedi's slappe houding. Als een van de veertien oprichters van de UDPS in 1980 ambieert hij net als Tshisekedi een hoge post in een post-Mobutu regering. 'Inderdaad, er zijn problemen tussen Tshisekedi en mij', geeft hij grif toe. Hij is zelfs licht verheugd dat de autodemonstratie van dinsdag op een debacle uitliep, want dat protest was verzonnen door de UDPS-factie van Tshisekedi.

Hij is woedend over Tshisekedi's eigenzinnige optreden in de paar dagen dat diens vierde premierschap duurde. 'Je kunt niet zo maar de grondwet afschaffen en het parlement ontbinden.'

De UPDS probeert zich uit alle macht een plaats te verwerven in 'Het Toekomstige Zaïre'. De partij balanceert tussen hoop en huiver over de komst van Kabila naar Kinshasa. 'We willen net als Kabila een einde van de dictatuur van Mobutu. Wij vechten daar al vijftien jaar voor, maar dan zonder wapens.'

Eerst moet er een staakt-het-vuren komen, en dan moet Kabila met de oppositie gaan onderhandelen, vindt Kibassa. 'Hij móet met ons praten' Maar op beide fronten ziet het er somber uit.

Kabila mag dan naar Kaapstad zijn afgereisd om met Mandela te praten, vlak voor zijn vertrek uit het pas veroverde Lubumbashi zei de rebellenleider nogmaals alleen tot een bestand bereid te zijn als Mobutu aftreedt. Hij herhaalde dat Kinshasa het volgende doelwit is, en dat zijn mannen daar binnen drie weken zullen zijn, 'zonder dollen'.

Mandela wil een bloedbad in Kinshasa voorkomen. Maar ook als de hoofdstad een Nacht van de Lange Messen bespaard blijft, rest de vraag wat Kabila zal doen. Zal hij net als zijn voorbeeld, de Ugandese president Museveni, eerst als een verlicht dictator willen regeren? Kibassa: 'Als Kabila eerst twee of drie jaar wil regeren met steun van zijn leger, zullen wij dat niet accepteren. Verkiezingen moeten volgend jaar mogelijk zijn.'

Ook over de toekomstige staatsvorm zijn de oppositie en Kabila het niet eens. 'Wij willen een federale staat, Kabila een eenheidsstaat.' Bovendien kijkt Kabila neer op hen die in een van de vele regeringen van Mobutu hebben gediend. Dat geldt voor zowat de gehele oude politieke garde, inclusief Tshisekedi en de 56-jarige Kibassa.

'Hij kan ons niet van heulen met Mobutu beschuldigen. Wij zijn al vijftien jaar in de oppositie', werpt Kibassa tegen. 'We moeten echter onder ogen zien dat Kabila via wapens aan de macht komt. En daarna gaat hij niet zeggen: hier is het land, nu is het van jullie. Hij wil een belangrijke post, zoiets als Kagame (Rwanda's vice-president en sterke man), met macht over het leger.'

Er blijven twijfels. 'We weten dat de president hier een dictator is. Misschien ambieert Kabila die post ook wel', zegt Kibassa. 'We moeten per se met hem praten. Hij is een volbloed Zaïrees, ook al heeft hij gebruik gemaakt van hen die pas kort Zaïrees zijn.' Hij doelt op de Banyamulenge Tutsi's, de kern van het rebellenleger.

De Tutsi-factor ligt gevoelig in Kinshasa. Kabila is welkom, zolang hij zich niet met Tutsi's omringt. Volgens waarnemers is dat wel het geval. En dan is er ook nog de rol van de buurlanden. 'Misschien hebben Museveni en Kagame wel geheime plannen met Zaïre. Misschien moet er voor iedere gesneuvelde Tutsi-rebel wel betaald worden. In geld, of in land. Van het een komt het ander. Maar het wijzigen van de grenzen zullen wij nooit accepteren, nooit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden