Zahra's boodschap: er gloort hoop voor Libië

Zahra Langhi.Beeld LightRocket via Getty Images

Zahra Langhi is even op bezoek in Den Haag. Goedlachs, zoals altijd, en vol goede moed, hoe weinig reden haar vaderland Libië daartoe misschien ook lijkt te geven. Zahra ken ik uit Tripoli, 2011-'12. Na de val van Kadhafi was zij uit ballingschap teruggekeerd om een nieuwe samenleving op te bouwen. Een van de bijzondere vrouwen die de Libische volksopstand glans gaven, in een decor van knapen met te grote kalasjnikovs en te veel testosteron.

Het was een beloftevolle tijd, al drong dat tot de buitenwereld niet echt door. Mij trof het zelforganiserend vermogen van de Libische samenleving. Burgers namen klussen ter hand die de staat hoort uit te voeren. Cleaning Revolution maakte pleinen en parken schoon. Studenten gaven de universiteit een lik verf. Jongerenbeweging H2O gaf les in mensenrechten. Ouderen regelden het verkeer. Vrouwen als Zahra begoten met hun Women's Peace Platform het kasplantje van vrouwenrechten en democratie.

Van dat laatste is, zoals we weten, niet veel terechtgekomen. Toch is Zahra's boodschap: er gloort hoop voor Libië.

Ja, geeft ze toe, dat klinkt vreemd. Libië is een gewelddadig en verdeeld land, waar milities de dienst uitmaken. Er zijn (minstens) twee machtscentra. In Tripoli zit de internationaal erkende regering van premier Sarraj, het oosten is in handen van kolonel Haftar, een krachtfiguur die meent een eind te kunnen maken aan de chaos.

Ook die zelforganiserende burgers hebben zware tijden achter de rug. In het rampjaar 2014 vermoordden moslimextremisten een reeks activisten, zoals de jeugdige blogger Tawfik ben Saud en Salwa Bugaighis, boegbeeld van de vrouwenbeweging. Tientallen activisten en bloggers ontvluchtten hun land. Zahra Langhi ging naar Caïro, waar zij met de Arabische vrouwenorganisatie Karama haar strijd voortzet.

Onder de activisten die bleven, ontstond tweespalt. Sommigen kozen, onder het motto 'veiligheid eerst, democratie later', voor het Haftar-kamp, omdat de kolonel milities ontwapent en korte metten maakt met extremisten. Dat hij het niet zo nauw neemt met de mensenrechten, namen zij op de koop toe. Anderen hielden strikt vast aan de mensenrechtenagenda.

Het goede nieuws, volgens Zahra: burgergroepen en bloggers zijn nog altijd actief in Libië. Zij houden het kasplantje in leven. De tweespalt in de civil society is verleden tijd. In Caïro hield Karama eind september een workshop waar Libische bloggers de verzoening beklonken. En in Den Haag - daarom is ze hier - opende Karama zojuist een kantoor dat gaat waken over de veiligheid van de activisten op het internet. Vandaar haar optimisme. 'Wij activisten kunnen gamechangers zijn. In Libië moet verandering van onderop komen.'

Mooi. Het sluit aan bij mijn eigen bevindingen destijds. Maar ja, dat was zes jaar geleden. Wat is er nog van over? Ik heb zo mijn twijfels. Dan kom ik uit bij Jean-Louis Romanet Perroux, een in Libië woonachtige onderzoeker van Brandeis University. Ondanks alle chaos, en weinig zichtbaar, schrijft hij in Middle East Brief, kent Libië een 'verrassend levendige civil society'. Op alle gebieden waar de overheid het laat afweten, nemen burgers het heft in eigen handen middels een 'solide en veerkrachtig' netwerk van civil-society-organisaties (cso's); de auteur turfde er 1.022. Zij 'vormen een krachtig tegengif tegen intolerantie'.

Dat was in mei 2015. Inmiddels, laat hij weten, is de toestand verslechterd. Cso's worstelen met veiligheid en politieke druk, als ze al niet zijn opgeheven. Verder, zegt hij, heeft Zahra helemaal gelijk: de civil society vormt het enig mogelijke tegenwicht tegen sterke mannen en knapen met kalasjnikovs. Ook een delegatie van het Europees Parlement constateerde in juli dat burgergroepen 'met opmerkelijke vaardigheid creatieve oplossingen bedenken voor de problemen van goed bestuur'.

Als we dan in aanmerking nemen dat Sarraj en Haftar een wapenstilstand hebben gesloten en dat de Veiligheidsraad dinsdag een nieuw vredesplan voor Libië goedkeurde, besluit ik me over te geven aan de optimistische lach van Zahra Langhi.

Nog is Libië niet verloren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden