Zachte landing voor gevallen bankiers

De meeste topmannen van banken waarmee het misging, hebben daar zelf weinig last van. Ze hebben nog reeksen nevenfuncties.

Sjoerd van Keulen zal er vandaag niet zijn, bij de hoorzitting in de Tweede Kamer over SNS Reaal. De voormalig topman zit naar verluidt ondergedoken in het buitenland wegens ernstige bedreigingen na de volkswoede die volgde op nationalisatie van de bank-verzekeraar, een maand geleden. Het oproer heeft hem ook enkele bijbanen gekost. Maar Van Keulen is een uitzondering, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De topmannen van de andere grote banken waar het misging, functioneren tot op de dag van vandaag min of meer ongehinderd door. Net als de commissarissen van destijds, aangesteld om die bestuursvoorzitter in toom te houden en brokken te voorkomen.


Hét gezicht van alles wat er niet deugt aan banken en bankiers - vóór Sjoerd van Keulen dan - was natuurlijk Rijkman Groenink. Hij stapte eind 2007 op bij ABN Amro, het eerbiedwaardige instituut dat opgeknipt werd door drie buitenlandse rivalen. Groenink hield 26 miljoen euro over aan de verkoop van de tegenwoordige staatsbank , geld dat hij naar eigen zeggen helemaal niet hoefde, maar dat hij ook nog niet heeft teruggegeven. Het land was te klein, maar professioneel deerde het de bankier niet heel erg. Tijdens het overnamegevecht rond ABN Amro moest hij begin 2007 afzien van een prestigieuze post als commissaris bij Shell, maar na zijn vertrek kon hij ondanks de volkswoede gewoon door bij bijvoorbeeld SHV, het familiebedrijf van de Fenteners van Vlissingen en bij het Stedelijk Museum.


Groenink bleef al die jaren dan ook gewoon genoteerd inde Volkskrant Top 200 van invloedrijkste Nederlanders, de jaarlijkse ranglijst van de belangrijkste notabelen van het land. Bankiers hebben veel nuttige kennis, en contacten en blijven dus vaak welkom. Dat blijkt ook bij die andere topbankier van ABN Amro, Wilco Jiskoot, zij het dat hij zich manifesteerde in andere kringen. De grote dealmaker werd onder meer adviseur van miljardair Marcel Boekhoorn, net als de oud-Ahold-topman Cees van der Hoeven en een andere miljardair, Dik Wessels. Verder is Jiskoot president-commissaris bij Eyeworks, het productiebedrijf van Reinout Oerlemans.


Het verhaal van Groenink is bekend, dat van zijn toenmalige ING-rivaal Michel Tilmant veel minder. De Belg haakte begin 2009 'oververmoeid' af, kort nadat het financiële conglomeraat 10 miljard euro staatssteun had moeten vragen. Een jaar later weigerde hij zijn verhaal te doen bij de commissie-De Wit, die de oorzaken van de kredietcrisis onderzocht. Vlak voor die weigering was Tilmant toezichthouder geworden bij het Waalse kalkconcern Lhoist. Hij was toen al onafhankelijk adviseur van Verlinvest, de investeringsholding van een aantal Belgische families die aandeelhouder zijn van bierproducent AB InBev. Verder was Tilmant, namens de Belgische regering nota bene , commissaris geworden van het Franse BNP Paribas. Later dat jaar kreeg hij een nieuwe baan bij de Foyer Group, een financiële instelling in Luxemburg. Zo was er een zachte landing voor de gewezen ING-topman, die plaats moest maken voor Jan Hommen, die als president-commissaris het roer overnam om ING te redden.


President-commissaris bij ABN Amro was Arthur Martinez die, zo blijkt uit het onderzoek, ondanks het debacle rond de bank nog steeds goed is voor een reeks belangrijke commissariaten in de VS, onder meer bij AT&T en het AIG. Dat een Amerikaan in 2006 Aarnout Loudon opvolgde, bleek niet erg praktisch, vanwege de cultuur- en tijdverschillen. Maar commissarissen werden niet zozeer benoemd om hun kennis van zaken en hun kritisch vermogen, maar vooral vanwege de toegang tot markten en de politieke connecties. Zo had de raad van commissarissen van ABN Amro destijds illustere namen als de Braziliaanse oud-minister Pratini de Moreas en de Italiaanse topman Paulo Scarino. Zij deden het toezicht, naast Nederlandse (deeltijd)politici als Trude Maas-de Brouwer (PvdA) en Louise Groenman (D66). Ook ING deed mee, met onder anderen de Amerikaanse Louise Gross Goldberg, en met oud-premier Wim Kok.


Inmiddels worden de commissarissen scherp gescreend op kennis en kunde: afgelopen vrijdag meldden de toezichthouders DNB en AFM dat zeven commissarissen door de mand zijn gevallen bij een toets: ze gaan weg, zijn al weg of zijn niet benoemd. Het kan zijn dat daar commissarissen uit de glorietijd van de grote banken bij zitten, maar uit het onderzoek van de Volkskrant blijkt dat ook het professionele leven van de toezichthouders niet heel erg geleden heeft onder de ondergang van 'hun' banken. Toenmalig ABN Amro-commissaris Gert-Jan Kramer spant de kroon met nog vijftien nevenfuncties, maar ook oud-SHV-baas Piet Klaver heeft er nog zeven, waarvan één - nog steeds - bij ING. Net als oud-DSM-topman Peter Elverding, die ook weer commissaris is bij SHV. En een van de huidige commissarissen van ABN Amro is weer een oud-ING-bankier, Hessel Lindenbergh.


Leidden de drama's in de financiële sector dan nooit tot ingrijpen? Zeker wel, in België, waar Fortis-topman Jean-Paul Votron diep gevallen is. Zijn enige functie, voor zover bekend, is bij het sprekersbureau Read My Lips, waar hij te boeken is voor voordrachten over management en leiderschap. Bovendien werd twee weken geleden bekend dat de top van het vijf jaar geleden ingestorte Fortis-concern vervolgd wordt door de Belgische justitie wegens misleiding van aandeelhouders. Ook de toenmalige Fortis-voorzitter Maurice Lippens, die na zijn val in bedrijven van zijn familie verderging, is gedagvaard. Votron klaagde bij de bekendmaking van de dagvaarding dat hij al jaren verguisd wordt en geen eerlijke kans krijgt.


In Nederland stapte naast de raad van bestuur ook president-commissaris Rob Zwartendijk van SNS Reaal bij de nationalisatie op. Hij blijft wel actief bij D.E Master Blenders, waar hij zich onder meer mag buigen over de beloning van topman Jan Bennink. Oud-topman Sjoerd van Keulen trok zich 'vanwege de publiciteit' terug als commissaris van Mediq, volgens de medische leverancier op eigen verzoek. Van Keulen was ook voorzitter van het Holland Financial Centre, maar minister Dijsselbloem van Financiën maakte na de nationalisatie een eind aan die lobbyclub van overheid en financiële sector, waarmee de oud SNS Reaal-topman ook die functie kwijt is. Hij is nog wel commissaris bij bouwer Heijmans, naast onder meer vicevoorzitter van het Wereld Natuur Fonds. De vraag is nu of Sjoerd van Keulen de Nederlandse Votron gaat worden, of de Nederlandse Tilmant.


Het onderzoek is uitgevoerd door Simone Olsthoorn


Arnoud Boot: 'Financiële sector is voor toezichthouders niet te behappen'

Er is nog veel mis in de financiële sector en dat is niet alleen met betere commissarissen op te lossen. Die zijn zeker nodig, maar scherper toezicht alleen is niet voldoende om nieuwe drama's te voorkomen. Daarvoor zijn structurele wijzigingen in het bankwezen nodig.


Dat zegt de Amsterdamse hoogleraar financiële markten Arnoud Boot aan de vooravond van de hoorzitting over de nationalisatie van SNS Reaal, vandaag in de Tweede Kamer. Volgens Boot was gebrekkig toezicht een van de oorzaken van de ondergang van de financiële reuzen ABN Amro, ING en Fortis. 'ING was nog in 2008 aandelen aan het inkopen, ten koste van hun eigen vermogen dus, terwijl de crisis al was losgebarsten. Waar waren de commissarissen om dit soort machogedrag tegen te houden? Te vaak werden ze niet benoemd om hun kennis en kritisch vermogen, maar vooral om deuren te openen en om hun politieke connecties.'


Het toezicht moet dus zeker beter, zegt Boot, maar daarvan moet ook niet al te veel worden verwacht. De financiële sector is zo groot, complex en flitsend dat het voor toezichthouders gewoon niet te behappen valt. Dat geldt niet alleen voor de commissarissen, maar ook voor het externe toezicht van DNB en AFM. 'De boodschap is dus tweeledig: de beste commissarissen? Ja, graag, anders wordt het helemaal niets. Maar anderzijds is in het bankwezen nog veel meer actie nodig om met enig vertrouwen het zaakje in de hand te kunnen houden.' Boot denkt daarbij onder meer aan veel hogere kapitaalniveaus, waarmee amper nog een begin is gemaakt, en aan een veel simpelere en transparantere structuur van financiële instellingen. 'Naast het kunnen beschermen en afzonderen van die delen van het financieel systeem die werkelijk te allen tijden overeind moeten blijven staan. Dan hoeft de belastingbetaler niet weer alles te redden als het toch weer misgaat.'


Hoorzitting SNS Reaal

Commissarissen van SNS Reaal en toezichthouders van De Nederlandsche Bank geven vandaag antwoord op vragen van de Tweede Kamer over de ondergang van SNS Reaal. Voormalig Bankpresident Nout Wellink is niet aanwezig. Zijn oud-collega Arnold Schilder zal als hoofd van de toezichtafdeling van DNB moeten uitleggen waarom de centrale bank de overname van vastgoedpoot Property Finance in 2006 door SNS Reaal heeft goedgekeurd.


Pagina 22: hoe ABN Amro Bouwfonds kocht en zes jaar later aan SNS verkocht


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden