Zaanse Juffrouw Ooievaar beschadigt zichzelf

Erg geliefd is burgemeester Bruinsma in Zaanstad nooit geweest. Maar haar opmerking dat politiechef Van Es 'er geen hout van kan', heeft haar positie in gevaar gebracht....

DE BIJNAAM heeft ze al jaren. 'Juffrouw Ooievaar' noemen ze haar op het gemeentehuis. Hoewel de aanduiding moeilijk als erg vleiend kan worden uitgelegd, voelt de Zaanse burgemeester Hannie Bruinsma-Kleijwegt (58) zich niet echt aangesproken. Zodra haar alias ter sprake komt, antwoordt ze steevast: 'In een ooievaar schuilt toch helemaal niets slechts?'

Juist daarover wordt verschillend gedacht in Zaanstad. Vorige week zei Bruinsma in het Noordhollands Dagblad over haar vertrekkende politiechef Van Es dat de man 'er geen hout van kon'. Iedereen viel over haar heen. De politieke partijen spraken over 'onfatsoenlijk natrappen' en eisten na een mea culpa van Bruinsma nadere opheldering.

Het politiekorps Zaanstreek-Waterland was ziedend: 'We moeten eens kijken of we met deze burgemeester nog wel verder kunnen', de collega-burgemeesters in de regio waren 'verbijsterd' en ook de commissaris van de koningin in Noord-Holland, Van Kemenade, veroordeelde de uitlatingen scherp. Vanavond wordt de Zaanse burgemeester in een vergadering aan de tand gevoeld.

Bruinsma wordt in het Zaanse omschreven als recht voor de raap, praktisch, zakelijk, een hekel aan 'wollig gezever', iemand met een zeer uitgespoken mening, niet op haar mondje gevallen, standvastig, kortom een vuurvaste vrouw. Maar ook als bot, eigengereid, afstandelijk, geen warme persoonlijkheid, iemand die in staat is medewerkers te bruuskeren; niet echt geliefd deze Juffrouw Ooievaar.

In haar vroegere woonplaats Ee (gemeente Dongeradeel, ten oosten van Dokkum) werd ze aanvankelijk 'dat mens' genoemd. Ze woonde in het begin van de jaren zeventig een vergadering bij van de school waarop haar kinderen zaten. De rest van het gezelschap bestond uit vaders en grootvaders. Ze stond erop te mogen meebeslissen en dat was toch even slikken in Ee. 'Ik was in die tijd eigenlijk een soort emancipatie-werkster', blikte ze drie jaar geleden terug in het Noordhollands Dagblad.

Ze was in de eerste helft van de jaren zeventig raadslid voor de PvdA in de gemeente Oostdongeradeel, drie jaar voorzitter van de statenfractie van de PvdA en tien jaar gedeputeerde van Friesland. In haar portefeuille had ze onder meer volksgezondheid. Ze maakte in die periode naam omdat het haar lukte vijfhonderd miljoen in Den Haag los te peuteren voor het van de grond krijgen van het Medisch Centrum Leeuwarden. 'De vrouw van vijfhonderd miljoen', heette Bruinsma daarom.

Ze komt uit een PvdA-nest. Haar vader was hoofd van een school, haar moeder onderwijzeres, haar oom kamerlid, haar zus is burgemeester van Assen, haar broer eerste burger van Sliedrecht. Ze is gewend kool noch geit te sparen. 'Het is verschrikkelijk makkelijk om altijd maar rond de hete brij te draaien. Dan bèn ik maar een keer juffrouw Ooievaar.'

Haar voorganger Ouwerkerk stond in Zaanstad te boek als een man die graag de trom roerde. Het eerste jaar na haar aantreden in 1992 kreeg Bruinsma het verwijt dat ze geen vliegende start maakte en zich onvoldoende profileerde. Ze verweerde zich met de opmerking: 'Als Zaanstad een boegbeeld had willen hebben, had het mij niet moeten nemen. Ik ben geen inhoudsloze figuur die overal haantje de voorste wil zijn.'

Een pluim krijgt Bruinsma van veel raadsleden vanwege haar inzet voor een nieuw theater in Zaanstad. 'Ze heeft daarvoor aardig wat sponsorgelden bijeengekregen, dat is haar zeer goed af gegaan.' Haar afstandelijkheid is een minder goede eigenschap. 'Een warme persoonlijkheid is ze niet. Daardoor heeft ze ook geen bindende rol in de gemeente. En dat werkt door in haar contacten met de mensen op straat, haar ambtenaren en de raadsleden.'

PvdA'er P. Oudega heeft ruim negen jaar ervaring als wethouder in Zaanstad. Hij werkte nog samen met twee voorgangers van Bruinsma, de oud-burgemeesters Lems en Ouwerkerk. 'Bruinsma is een zeer ervaren bestuurster en heeft prima connecties bij de hogere overheden', zegt hij diplomatiek. 'Maar ze heeft ook een heel strikte bestuursstijl. Dat heeft meer dan eens fricties veroorzaakt.'

Politieke vertegenwoordigers van de Zaanse partijen durven nog geen voorspelling te geven hoe het 'ernstige gesprek' dinsdagavond op het gemeentehuis De Bannehof in Zaandijk zal aflopen. 'Haar uitspraak over politiechef Van Es was een enorme stommiteit. Burgemeester Bruinsma heeft zichzelf hiermee ernstig beschadigd. Het zal van haar reactie dinsdagavond afhangen, of dit gevolgen heeft voor haar positie', zegt wethouder Oudega. Alle fractievoorzitters verwachten van Bruinsma dinsdag een 'duidelijke stellingname'. 'De burgemeester heeft een onvergeeflijke stommiteit begaan. Ze zal ook het hele politiekorps haar excuses moeten aanbieden.'

De opvatting van gemeentesecretaris Jan de Wildt liegt er het minst om. Hij heeft zich een maand geleden ziek gemeld vanwege de slechte werksfeer op het gemeentehuis. 'Tussen veel ambtenaren, politici en burgemeester Bruinsma heerst een fundamenteel verschil van inzicht over de bestuursstijl en de manier waarop je met elkaar dient om te gaan', zegt hij. Daardoor is er volgens De Wildt in Zaanstad een vertrouwensbreuk en een onwerkbare situatie ontstaan. 'Er moet snel een oplossing komen, want dit gaat ten koste van de hele organisatie.'

Peter van den Berg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden