Zaak-Mauro: in Angola was Nederland een hype

In Angola stond Nederland lange tijd bekend als luilekkerland. Succesverhalen van pioniers, over gratis onderwijs en huisvesting, maakten dat ouders uit de relatief rijke middenklasse hun kinderen voor een opleiding naar Nederland stuurden.

Mauro Manuel, geflankeerd door zijn pleegouders, vorige week bij het debat in de Tweede Kamer.Beeld epa

'Angolese jongeren zien Nederland als paradijs', kopte de Volkskrant in 2002 op de voorpagina. In de reportage komen jongeren aan het woord die hun treurige geboorteland maar wat graag zouden verruilen voor 'Holanda', waar eten, kleding, zorg en scholing gratis zouden zijn.

Nederland als hype
Het is wat criminoloog Joris van Wijk in zijn proefschrift 'radio trottoir' noemt. 'In de hoofdstad Luanda was het op een gegeven moment een hype, iedereen vertelde elkaar verhalen over Nederland.'

Van Wijk onderzocht waarom rond de eeuwwisseling een enorme piek ontstond in het aantal Angolese asielzoekers, vaak alleenstaande minderjarigen. Enerzijds was het land in burgeroorlog. 'De groep die kinderen op het vliegtuig zette, bestond voor een belangrijk deel uit ouders uit de middenklasse, die in Luanda relatief weinig last hadden van de oorlog.'

Gunstig asielsysteem
Het is niet ongebruikelijk voor Angolese ouders om hun kinderen alleen naar het buitenland te sturen voor studie, zegt Van Wijk. Dat gebeurde al langer, naar Zuid-Afrika en oud-kolonisator Portugal. Op een gegeven moment verspreidde zich het idee dat Nederland ook een gunstig asielsysteem had. Via familieleden in Portugal was een visum vaak makkelijk te regelen, 'en van daaruit vertrek je eenvoudig met de bus. Voor zo'n 1.600 euro lag Nederland binnen bereik.'

Succesverhalen van pioniers brachten de stroom op gang: in 2003, het jaar waarin Mauro binnenkwam, verbleven er rond de 4.500 Angolese alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama's) in Nederland. Tot 2008 vormden zij de grootste ama-groep.

Vluchtverhaal
Ook volwassenen konden maar het beste doen alsof ze minderjarig waren, ging het verhaal: dan maakte je de meeste kans op een verblijfsvergunning. Vele Angolezen verzwegen hun economische motief en bedachten een vluchtverhaal waarin zij zonder ouders waren achtergebleven.

Pieter Maas van de Internationale Organisatie voor Migratie, die ama's begeleidt bij hun terugkeer, bevestigt dat die verhalen voor het merendeel niet waar zijn. In 2003 werd met Nederlands overheidsgeld het weeshuis Mulemba in Luanda gerenoveerd, waar terugkerende minderjarige asielzoekers zonder ouders kunnen worden opgevangen.

Enthousiaste jongeren
'Tot op de dag van vandaag heeft daar geen enkele ama verbleven', zegt Maas. 'Ook al houden zij tot hun vertrek uit Nederland vol geen familie te hebben, bij aankomst blijken de ouders gewoon op het vliegveld te staan.'

Honderden Angolese (ex-)ama's zijn de afgelopen jaren teruggekeerd naar hun land van herkomst, al dan niet vrijwillig. Volgens Maas zijn de vrijwillige vertrekkers die hij begeleidt overwegend jongeren die langere tijd in Nederland hebben verbleven en de taal goed spreken. 'Enthousiaste jongeren die positief in het leven staan, is mijn indruk.' Ze keren terug omdat ze niet in Nederland mogen blijven, omdat een familielid ziek is of omdat ze een bedrijf willen opstarten in Angola.

Minder paradijselijk
De aanwas van minderjarige Angolezen is tot staan gebracht. Dat komt volgens Van Wijk ten dele doordat Nederland voor migranten minder paradijselijk bleek dan gedacht. Het onderwijssysteem sloot niet aan op de verwachtingen en de kans op een verblijfsvergunning is sinds het beëindigen van de burgeroorlog in het land ook verkeken.

En dankzij de vrede is er weinig reden meer tot vertrek. Van Wijk: 'Jongeren hebben nu veel meer kansen in eigen land. Angola groeit als kool, het is een van de snelst rijzende economieën van Afrika.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden