Zaak Borst brengt fouten OM aan het licht

Bart van U. had zich altijd beroepen op zijn zwijgrecht. Daarom was het ook volkomen onverwacht dat zijn advocaat gisterochtend in de rechtbank in Rotterdam zei dat haar cliënt een verklaring wilde afleggen.

Beeld anp

De pro-forma zitting werd vervolgens geschorst, zodat Van U. bij de rechter-commissaris zijn verhaal kon doen. Daar bekende hij vervolgens dat hij inderdaad op zaterdag 8 februari 2014 voormalig minister Els Borst had vermoord.

Hij knikte even kort naar de publieke tribune toen hij weer binnenkwam, na het afleggen van zijn verklaring. Daar zat zijn familie. Van U. - bruine jas, grijze afritsbroek, met daaronder flinke, witte sportschoenen - had in juli vorig jaar al de moord op zijn zus, met wie hij samen in een huis in Rotterdam woonde, bekend. Dat was uit zelfverdediging, zei hij, omdat zijn zus hem 'tergde', hem wilde 'verwijderen' en als 'een gek' bestempelde. Over Borst bleef hij zwijgen, tot gisteren.

Van U. zat vervolgens doodstil te luisteren hoe de rechtbank zijn vers afgelegde verklaring kort samenvatte, zijn advocaat Noëlle Pieterse naast hem. Hij had naar eigen zeggen 'een goddelijke opdracht' gekregen om Borst om het leven te brengen, omdat zij als minister verantwoordelijk was geweest voor het euthanasiebeleid. Daarom was hij die zaterdag van zijn woonplaats Rotterdam naar de woning van Borst in Bilthoven gefietst waar hij de D66-politicus opwachtte. Borst kwam door tientallen messteken om het leven.

Het Openbaar Ministerie vroeg de rechtbank vervolgens Van U. opnieuw te laten onderzoeken in het Pieter Baan Centrum, vanwege de verklaring. Maar zijn advocaat maakte bezwaar, omdat haar cliënt daar al lang genoeg geobserveerd was en hij niet meer zou meewerken aan nieuw onderzoek. Ze schetste zijn bestaan als gedetineerde de afgelopen periode. Zo werd hij na een ontsnappingspoging uit de gevangenis in Scheveningen overgeplaatst naar Vught, waar hij in isolatie belandde. Haar cliënt verlangde na zijn bekentenis vooral naar zijn eigen cel, uit de isolatie en rust. Van U. nam daarop zelf ook nog even het woord en zei zachtjes dat verder onderzoek 'niet nodig was'.

Beeld ap

D66-leider Alexander Pechtold zei dat met de verklaring van Van U. zijn 'bangste vermoedens' waarheid waren geworden. 'Els stond voor alles waar D66 voor staat. (..) Ze is om het leven gebracht vanwege haar maatschappelijk en politiek baanbrekende werk op het gebied van euthanasie.'

Maar advocaat Pieterse zei gisteren op de radio dat er wat haar betreft geen sprake is van een politieke moord. 'Die indruk heb ik niet helemaal. Al is het wel zo dat hij echt gewetensbezwaren heeft tegen de euthanasiewetgeving. Dat heeft hij ook ten aanzien van de abortuswetgeving. Hij heeft verklaard dat de opdracht die hij van jongs af aan heeft meegekregen hem altijd is bijgebleven maar niet altijd even actueel is geweest.' Anders dan bij Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, zijn er zeer sterke twijfels over de toerekeningsvatbaarheid van Van U..

De bekentenis maakt opnieuw pijnlijk duidelijk welke desastreuze consequenties de fouten hebben gehad die onder meer het Openbaar Ministerie bij Bart van U. heeft gemaakt. Zo werd er tegen de voorschriften in nooit DNA bij hem afgenomen, na een veroordeling wegens verboden wapenbezit. Daarmee had de moord op zijn zus mogelijk voorkomen kunnen worden. Zij werd in januari 2015 door hem doodgestoken, ruim een jaar na de moord op Els Borst. Met afgenomen DNA was al veel eerder duidelijk geweest dat hij betrokken was bij de moord op de oud-politicus.

Psychische problemen

Van U. was geen onbekende voor politie en justitie. Hij heeft een lange geschiedenis van psychische problemen en incidenten. Voortdurend gingen de alarmbellen af. Zijn familie probeerde hem verplicht psychiatrisch te laten behandelen. Vergeefs. Van U. probeerde meerdere keren zelf vrij drastisch de aandacht op zich te vestigen, zoals eind januari 2014. Hij bezoekt dan het hoofdbureau van de politie in Rotterdam, gooit met niet aangestoken vuurwerk en zegt dat het niet langer gaat. Een week later steekt hij vuurwerk af bij het politiebureau in Amersfoort. Hij zit kort vast, maar een rechter concludeert dat hij geen gevaar voor zichzelf of anderen zou vormen.

Jarenlang heeft dat geduurd. Jaren waarin hij zelf signalen afgeeft dat het niet gaat, zijn ouders bij instanties smeken om hem te behandelen en ook rechters concluderen dat Van U. een aangekondigd ongeluk is. Vanaf het moment dat zijn wapenvergunning eind 2009 kwijtraakt na een melding bij de politie over zijn psychische problemen tot de moord op Els Borst in februari 2014. In 2011 zijn de ouders van Van U. opgelucht als hij wordt opgepakt voor verboden wapenbezit. Ze vragen expliciet om gedwongen opname en zorg voor hun 'angstige' zoon.

Maar keer op keer gebeurt er niets. Tot het gerechtshof in september 2012 hem in hoger beroep veroordeelt tot 3 jaar cel wegens verboden wapenbezit, maar vooral eist dat hij direct wordt vastgezet omdat hij een acuut gevaar voor zichzelf en zijn omgeving vormt. Van U. is dan al verdwenen, aangemonsterd op een schip. Maar het OM heeft hem niet internationaal gesignaleerd, zodat hij niet getraceerd kan worden.

Maar hoe hij in de jaren daarna ook aandringt om zijn straf van 3 jaar uit te zitten, het lukt hem niet om in een cel te belanden.

De rechtbank wees gisteren het verzoek van het OM af om Van U. opnieuw in het Pieter Baan Centrum te onderzoeken. Van U. mag terug naar zijn cel. Op zoek naar rust. 29 maart begint de inhoudelijke behandeling van zijn zaak.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden