Z'n bindend vermogen speelt Cohen parten

Met haar kritiek op politiek leider Job Cohen legt scheidend voorzitter Lilianne Ploumen een open zenuw bloot in de Partij van de Arbeid. Cohen kwam vorig voorjaar als potentieel premier naar Den Haag, verloor de verkiezingen en moet sindsdien als oppositieleider door het leven. Die rol gaat hem niet goed af, ook al lijkt hij zich in het nieuwe parlementaire jaar beter te manifesteren. De vraag is nu: hoe schadelijk zijn de opmerkingen van Ploumen voor Cohen?


Maandagavond kondigde Ploumen haar vervroegde vertrek aan. Hoewel haar termijn nog ruim twee jaar doorloopt, neemt zij op het PvdA-congres in januari afscheid. In haar toelichting dinsdag in de Volkskrant, waarin zij uitlegde de volgende verkiezingen voor gemeenten en Europees Parlement niet te willen belasten met een voorzitterswisseling, had zij ook kanttekeningen bij het functioneren van Cohen.


Opmerkelijk, want de leiderschapswisseling maart vorig jaar was weliswaar geëntameerd door Wouter Bos, maar vond plaats onder haar voorzitterschap.


De partij heeft er niet van geprofiteerd. Integendeel, in de peilingen blijft de PvdA achter bij de VVD, PVV, SP en zelfs D66. Ploumen vindt dat Cohen 'veel zichtbaarder' moet zijn. 'In de partij zit veel meer dan hij er nu uit haalt.' Ook op het punt van de linkse samenwerking moet Cohen zich nadrukkelijker manifesteren.


Dat aan meer eenheid tussen de progressieve partijen behoefte is, zoals Ploumen beweert, wordt geschraagd door een initiatief van zes PvdA-afdelingen. Zij organiseren op 5 november eigen congressen om 'beweging' in links Nederland te krijgen.


Ploumen was een groot voorstander van de progressieve manifestatie 'Een ander Nederland' in januari in Amsterdam. Maar daarna is er van een links politiek front tegen de rechtse tijdgeest weinig terecht gekomen.


In zekere zin schaart Ploumen zich met haar kritiek op de politiek leider van de partij in een typische PvdA-traditie. Er is altijd spanning in die partij: niet alleen tussen de leden in het land en het partijkantoor in de hoofdstad, ook tussen het partijbestuur in Amsterdam en de fractie in Den Haag.


Zo opponeerde Felix Rottenberg als voorzitter herhaaldelijk tegen fractieleider Thijs Wöltgens en partijleider Wim Kok en was Michiel van Hulten, Ploumens voorganger, op gezette tijden kritisch over Wouter Bos.


Alles zou natuurlijk anders zijn gelopen als de PvdA in juni vorig jaar 80 duizend stemmen meer had gehaald. Dan was niet Mark Rutte (VVD), maar Cohen minister-president geworden. Vanuit zo'n machtsbasis had de PvdA er anders voor gestaan. Niet alleen de positie van Cohen, ook die van Ploumen zou dan een andere zijn geweest.


Nu kan zij zich erop beroepen de voorbije jaren zowat alle afdelingen binnen de PvdA te hebben bezocht, waar is gesproken over modernisering van de arbeidsmarkt en een nieuw integratiestandpunt. Goed voor de leden, maar niet wervend genoeg om de brede electorale basis te bedienen waarvan de PvdA het in potentie moet hebben. Ze introduceerde een erecode voor bestuurders, waar juist PvdA'ers zich nogal eens aan onttrekken, zoals René Cuperus maandag in zijn column in de Volkskrant schreef. Vandaar de strekking van veel reacties op Twitter dinsdag: Ploumen was zélf onzichtbaar.


Dat neemt niet weg dat Job Cohen als partijleider inderdaad onvoldoende uit de verf komt. Wie het boek van de journalisten Hugo Logtenberg en Marcel Wiegman over hem leest, begrijpt hoe dat komt. Cohen is 'autonoom' en 'zijn stoïcijnse zelf', schrijven de biografen. 'Hij luistert naar de argumenten, verzamelt de meningen, neemt de tijd en als het nodig is nog meer tijd. Het is de methode-Cohen: wikken en wegen, zonder te laten zien wat hij ervan vindt, áls hij er al iets van vindt.'


Het is een beschrijving uit zijn tijd als burgemeester van Amsterdam die tot op de dag van vandaag geldig lijkt. Cohen gaat niet voorop, is niet elke minuut van de dag bezig met de koers zoals zijn voorganger Bos. Waar Bos druk doende was met het permanent moderniseren van de sociaal-democratie, is de PvdA bij Cohen gewoon een centrum-linkse partij zoals zij die altijd is geweest.


Precies op die zere plek legt Ploumen de vinger. Steeds luider klinkt in alle geledingen: de fractie heeft geen uitdager, de partij geen inspirator. De bindende vermogens waarop Cohen zich altijd mocht beroepen, hebben de PvdA nog geen eenduidige koers opgeleverd.


Het is stilstaand water in de partij. In plaats van kritiek op Cohen, kan de oproep van Ploumen ook als een ultieme poging worden gezien de partij progressief richting te geven. Gaat Cohen er in mee, dan kan hij voorlopig vooruit. Blijft hij de vriendelijke stoïcijn, dan heeft de PvdA binnenkort niet alleen een voorzittersvacature, maar is ook de baan van politiek leider vacant.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden