Yilmaz moet leren leven met zijn beste vijand

De nieuwe Turkse regering zal bij toerbeurt worden geleid door Mesut Yilmaz en Tansu Ciller. Zullen de twee ambitieuze politici het samen rooien?...

JORIS CAMMELBEECK

VIA een lange en bochtige weg is Mesut Yilmaz erin geslaagd zijn doel te bereiken: hij wordt premier van de nieuwe Turkse centrum-rechtse coalitieregering. Althans voor de helft van de beoogde regeerperiode. De andere helft valt het premierschap toe aan zijn beste vijand, Tansu Ciller, met wie hij moeizame politieke betrekkingen onderhoudt.

Voor elkaar in ambitie niet onderdoend, aan het hoofd van partijen die vrijwel dezelfde opvattingen huldigen, zullen zij het moeten rooien in het kader van een roterend premierschap. In een commentaar op het zondag bereikte akkoord zei Yilmaz realistisch: 'Wij zijn ons bewust van de moeilijke omstandigheden waaronder deze coalitie zal moeten werken.'

Na de formatiebeprekingen is dat geen woord te veel gezegd. Want hoewel Yilmaz (48) bekend staat als een pragmaticus, heeft hij niet zelden de neiging zijn gevoelens te laten prevaleren boven zijn politieke opvattingen. Volgens waarnemers was het vooral uit blinde woede over de arrogantie van Tansu Ciller (49) dat hij midden februari besloot om met de leider van de islamistische Welzijnspartij te gaan praten over een coalitie.

Hij hoopte op die manier verzet in Cillers Partij van het Juiste Pad te ontketenen en daarmee haar val te bewerkstelligen. Die vlieger ging niet op en uiteindelijk moest Yilmaz, de afgestudeerde politicoloog, het afleggen tegen de vertegenwoordigers van het seculiere establishment in zijn Moederlandpartij en daarbuiten. En tegen zijn vrouw die openlijk campagne voerde voor een coalitie van de twee grootste rechtse, niet-religieuze partijen: de DJP en de Moederlandpartij.

Het resultaat is dat Yilmaz een modus vivendi moet zien te vinden met Ciller, tegen wier regering van DJP en de sociaal-democratische CHP (1993-'96) hij als leider van de toen nog grootste oppositiepartij ten strijde trok. Zo diep is zijn afkeer van de iron lady, zoals Ciller ooit naar voorbeeld van Margaret Thatcher werd genoemd, dat hij zelfs de beginselen van de vrije markt en de pro-Europese koers van zijn partij geweld aandeed.

Tijdens de verkiezingcampagne, in december, bekritiseerde hij de door Ciller met veel inspanning bereikte toetreding tot de douane-unie van de Europese Unie. Al was het maar omdat de demissionaire premier het in Brussel en Straatsburg behaalde succes geheel naar zich toe trok. Historisch gezien was dat nogal boud, aangezien de onderhandelingen over toetreding tot de douane-unie al onder regeringen vóór haar waren begonnen. Bijvoorbeeld onder Yilmaz, die in 1991 drie maanden premier was.

Ook in andere kwesties draaide Yilmaz zijn hand er niet voor om standpunten in te nemen die niet direct in de partijlijn lagen. Zo bestreed hij Cillers streven om het mandaat van de geallieerde luchtmacht op de basis Incirlik te verlengen, die daar sinds 1991 is gestationeerd om Bagdad te weerhouden van represailles tegen de semi-autonome Koerden in noord-Irak.

Behalve door emoties werden deze politieke standpunten natuurlijk ook ingegeven door overwegingen van strategie. En door het feit dat de twaalf jaar oude Moederlandpartij een losse verzameling is van conservatieven, liberalen en gematigde islamisten. Met hun opvattingen moet Yilmaz steeds rekening houden, ook om te voorkomen dat parlementariërs naar andere fracties overlopen.

De anti-Ciller retoriek van Yilmaz was zo luidruchtig dat daardoor interessante punten in het partijprogramma naar de achtergrond verdwenen. Zoals de suggestie dat de Koerdische kwestie beter in politieke dan in militaire termen kan worden beschreven en aangepakt. In het klimaat van nationalistische bewustijnsvernauwing was dat een buitengewoon riskante opmerking. Maar wel een in de lijn van Turgut Özal, oprichter van de Moederlandpartij, premier en later president.

Mesut Yilmaz, mede-oprichter van de Moederlandpartij, komt uit een vermogende familie uit de provincie Rize aan de Zwarte Zee. Voor hij Özal opvolgde was hij tien jaar parlementariër. In de periode na zijn afstuderen aan de universiteit van Ankara was hij manager in verschillende grote particuliere ondernemingen.

Joris Cammelbeeck

Pagina 9: Commentaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden